Đoàn khảo sát do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương làm Trưởng đoàn, cùng các Ủy viên là Đại biểu quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội: Phạm Nam Tiến, Dương Minh Ánh, Hồ Đức Thắng, tham gia đoàn có Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa và Xã hội Đỗ Thị Kiều Dung, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo. Tham dự buổi làm việc còn có các phóng viên báo chí của Quốc Hội.

Về phía Nhà xuất bản và Tạp chí có PGS.TS. Đinh Quang Thành, Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, kiêm Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, TS. Lê Minh Anh, Phó Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, kiêm Phó Tổng Biên tập Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam, PGS.TS. Phạm Minh Phúc, Tổng Biên tập Nhà xuất bản Khoa học xã hội, cùng toàn thể viên chức và người lao động của đơn vị .

Thay mặt Đoàn khảo sát, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương gửi lời cảm ơn đến lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm), lãnh đạo Nhà xuất bản và Tạp chí đã dành thời gian tiếp đón Đoàn khảo sát. Phó Chủ nhiệm Đặng Xuân Phương cho rằng, mô hình “Nhà xuất bản và Tạp chí” của Viện Hàn lâm có rất nhiều tiềm năng để phát triển. Đây là nơi Nhà xuất bản và Tạp chí cùng sinh ra từ một cội nguồn học thuật, bổ trợ cho nhau để vừa sản sinh tri thức, vừa chắp cánh cho tri thức đến với xã hội, tạo thành một vòng khép kín từ nghiên cứu đến xuất bản, từ lý luận đến thực tiễn, thể hiện rõ vị thế của một cơ quan khoa học hàng đầu quốc gia.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương phát biểu tại buổi làm việc

 Phó Chủ nhiệm Đặng Xuân Phương cho biết, qua hơn 10 năm thi hành, Luật Xuất bản năm 2012 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tạo hành lang pháp lý cơ bản cho hoạt động xuất bản phát triển ổn định. Tuy nhiên, trước sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, sự xuất hiện của các mô hình xuất bản mới, yêu cầu tinh gọn bộ máy và chủ trương chuyển đổi số theo Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư, Luật Xuất bản 2012 đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, cần được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với thực tiễn.Hiện nay, hồ sơ dự án Luật Xuất bản (sửa đổi) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Chính phủ. Ủy ban Văn hóa và Xã hội đang tích cực chuẩn bị công tác thẩm tra dự án Luật. Việc khảo sát thực tiễn tại các đơn vị là bước quan trọng để Ủy ban nắm bắt đầy đủ tình hình, thu thập ý kiến từ cơ sở làm cơ sở cho nhận xét, đánh giá trong Báo cáo thẩm tra.

Tiếp thu các ý kiến của Đoàn khảo sát, tại buổi làm việc, Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội Đinh Quang Thành đã báo cáo về tình hình hoạt động của đơn vị, những thuận lợi, khó khăn, hướng phát triển thời gian tới. PGS.TS Đinh Quang Thành cho biết: Nhà xuất bản và Tạp chí là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Viện Hàn lâm. Thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy theo chủ trương chung của Đảng, Viện Hàn lâm đã hợp nhất Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam thành Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, bắt đầu hoạt động từ ngày 01/4/2025 đến nay, với chức năng là cơ quan ngôn luận khoa học của Viện Hàn lâm thực hiện hai nhiệm vụ chuyên môn: xuất bản sách và tạp chí khoa học xã hội. Qua hơn 10 năm triển khai Luật Xuất bản năm 2012, hoạt động của Nhà xuất bản được thực hiện trong khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, thống nhất và ổn định. Các quy định của Luật và văn bản hướng dẫn đã tạo điều kiện cho Nhà xuất bản nâng cao chất lượng quản lý nội dung, duy trì hoạt động xuất bản ổn định, thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, học thuật và phổ biến tri thức khoa học xã hội. Giai đoạn 2020 - 2025, Nhà xuất bản và Tạp chí khoa học xã hội đã xuất bản 2.017 đầu sách, trong đó có 1.628 đầu sách liên kết xuất bản, 348 đầu sách thuộc nhiệm vụ khoa học của Viện Hàn lâm và 41 đầu sách đặt hàng của Nhà nước. Công tác liên kết xuất bản, công tác lưu chiểu xuất bản phẩm, xuất bản phẩm điện tử, công tác phát hành xuất khẩu, nhập khẩu, xuất bản phẩm; xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử… được triển khai theo quy định của Luật Xuất bản và các văn bản hướng dẫn thi hành, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội tham gia xuất bản, thông qua hoạt động liên kết, nhiều công trình nghiên cứu có giá trị khoa học được xuất bản, đồng thời tạo điều kiện mở rộng nguồn bản thảo và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Giám đốc Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội Đinh Quang Thành báo cáo tại buổi làm việc

PGS.TS. Đinh Quang Thành nêu rõ: Việc thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, mô hình Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội là hai lĩnh vực chuyên môn có sự giao thoa cùng hoạt động trong một thực thể là mô hình chưa có tiền lệ, chưa có khuôn khổ pháp lý điều chỉnh đặt ra nhiều khó khăn, vướng mắc đối với đơn vị trong việc hoàn thiện các văn bản pháp lý như giấy phép thành lập/hoạt động đơn vị. Do đó, Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành quy định cho phép thí điểm mô hình "Nhà xuất bản và Tạp chí” cùng hoạt động trong một đơn vị, phù hợp “mô hình xây dựng và hoàn thiện mô hình xuất bản mới” được nêu tại khoản 3 mục III của Chỉ thị 04-CT/TW.

Đồng chí Trần Hồng Quang, Trưởng phòng Kế hoạch, Sản xuất và Phát hành phát biểu tại buổi làm việc

Đồng thời, kiến nghị Quốc hội nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản theo hướng phù hợp với yêu cầu phát triển của môi trường số, tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho xuất bản điện tử, xuất bản số, sách nói, sách tương tác, dữ liệu mở, nền tảng phân phối nội dung số và các mô hình xuất bản mới. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế đặc thù đối với các Nhà xuất bản thực hiện nhiệm vụ chính trị, khoa học, giáo dục và văn hóa; trong đó cần xác định rõ giá trị xã hội của xuất bản phẩm học thuật, xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, không chỉ đánh giá trên tiêu chí doanh thu hoặc hiệu quả kinh tế trực tiếp; hoàn thiện quy định về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số, tăng cường chế tài xử lý hành vi sao chép, phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử, tài liệu số và các sản phẩm nội dung có bản quyền trên internet; có chính sách hỗ trợ phát triển văn hóa đọc, nhất là đối với sách khoa học xã hội và nhân văn, sách lý luận, chính trị, lịch sử, văn hóa, pháp luật, giáo dục công dân và các xuất bản phẩm phục vụ học tập suốt đời; ban hành cơ chế tài chính đặc thù đối với xuất bản phẩm khoa học xã hội và nhân văn; hỗ trợ đầu tư hạ tầng chuyển đổi số cho các nhà xuất bản, nhất là các nhà xuất bản chuyên ngành, bao gồm hệ thống quản trị xuất bản số, cơ sở dữ liệu xuất bản, kho lưu trữ số, nền tảng sách điện tử, giải pháp bảo vệ bản quyền số và bảo đảm an toàn, an ninh thông tin.

Đồng chí Hà Thị Thanh Huyền, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Biên tập và Sách điện tử phát biểu tại buổi làm việc

Sau khi nghe báo cáo, Đoàn khảo sát đề nghị Nhà xuất bản và Tạp chí làm rõ những thuận lợi, khó khăn khi áp dụng mô hình Nhà xuất bản và Tạp chí, từ đó đề xuất đặc thù cho mô hình này gắn với yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa, chia sẻ kinh nghiệm về quy trình biên tập, quản lý nội dung để tránh những sai phạm nghiệm trọng; quan tâm chế độ chính sách cho đội ngũ làm công tác biên tập; giải pháp khuyến khích văn hóa đọc; cùng với đó là những vấn đề mới về: hạ tầng số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo AI, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số... Bên cạnh ý kiến trao đổi của lãnh đạo đơn vị, các đồng chí trưởng, phó phòng và viên chức của Nhà xuất bản và Tạp chí cũng tích cực tham gia trao đổi, làm rõ những câu hỏi của Đoàn Khảo sát, đồng thời nêu những kiến nghị, đề xuất nhằm tháo gỡ khó khăn cho các nhà xuất bản nói chung, Nhà xuất bản và Tạp chí nói riêng, đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới.

Phát biểu tại buổi làm việc, ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành đã thông tin về tiến độ, nội dung và các vấn đề còn băn khoăn của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Trong đó về mô hình hoạt động của các nhà xuất bản, trong đó có Nhà xuất bản và Tạp chí, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và Phát hành Nguyễn Ngọc Bảo cho biết đây là vấn đề mới, hiện nay chưa có tổng kết để đánh giá và cũng là điều cần giải quyết khi sửa Luật Xuất bản lần này để giúp lĩnh vực xuất bản phát triển phù hợp thực tiễn.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương đánh giá cao những kết quả đã đạt được của Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội trong thời gian qua, cũng như các ý kiến trao đổi, góp ý của đại biểu với nhiều ý kiến trao đổi thẳng thắn và thực chất. Qua đó cung cấp nhiều thông tin thực tiễn quý báu, là cơ sở tham khảo quan trọng để Ủy ban nghiên cứu, phục vụ công tác thẩm tra Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Đoàn khảo sát của Ủy ban Văn hóa và Xã hội chụp ảnh lưu niệm cùng Lãnh đạo, viên chức và người lao động Nhà xuất bản và Tạp chí khoa học xã hội

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương khẳng định, báo cáo của Nhà xuất bản và Tạp chí thể hiện sâu sắc thực tiễn hoạt động xuất bản và tinh thần trách nhiệm cao trong việc đóng góp ý kiến cho dự án Luật, đặc biệt, những vấn đề thực tiễn đặc thù - mô hình tổ chức Nhà xuất bản kết hợp tạp chí chưa có khung pháp lý điều chỉnh; cơ chế tài chính đặt hàng chưa phù hợp với đặc thù xuất bản học thuật; hạ tầng số, bảo vệ bản quyền số và phát triển nguồn nhân lực - là những tư liệu quý để Đoàn tổng hợp, báo cáo Ủy ban. 

Trên cơ sở thông tin, kiến nghị của Nhà xuất bản và Tạp chí Khoa học xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội sẽ nghiên cứu, tiếp thu để thể hiện trong Báo cáo thẩm tra và đề xuất với cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động xuất bản trong thời gian tới. Đồng thời đề nghị Nhà xuất bản và Tạp chí tiếp tục phát huy vai trò là đơn vị xuất bản chuyên ngành hàng đầu về khoa học xã hội và nhân văn góp phần kiên định với sứ mệnh phổ biến tri thức khoa học, phục vụ nhiệm vụ chính trị và nghiên cứu khoa học của đất nước.