Hội nghị Khoa học quốc tế Á–Âu về Sức khỏe tâm thần năm 2026 (Euro-Asian Scientific Congress on Mental Health) diễn ra từ ngày 25 đến ngày 28/8/2026 tại Đại học Gdańsk. Đây là hoạt động thuộc dự án “Tâm lý học xã hội ứng dụng trong bối cảnh liên văn hóa: Sự cộng hưởng giữa Đại học Gdańsk và Việt Nam” (Applied Social Psychology in an Intercultural Context: Synergies between UG and Vietnam – ASPIC), được tài trợ bởi Cơ quan Trao đổi Học thuật Quốc gia Ba Lan (NAWA). Hội nghị hướng tới thúc đẩy đối thoại liên ngành và liên văn hóa về sức khỏe tâm thần, quy tụ các nhà nghiên cứu, giảng viên, chuyên gia thực hành và đại diện các tổ chức đến từ châu Âu và châu Á. Các chủ đề chính của Hội nghị bao gồm sức khỏe tâm thần và động lực gia đình, sức khỏe tâm thần chu sinh, tâm lý học giới, đời sống tâm linh và hạnh phúc, cùng các nghiên cứu về ý thức.

Đoàn công tác của Viện Xã hội học và Tâm lý học, gồm PGS.TS. Chu Văn Tuấn - Viện trưởng; PGS.TS. Đặng Thị Hoa - Phó Viện trưởng; PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc - Phó Viện trưởng; và TS. Nguyễn Phúc Lộc - cán bộ nghiên cứu của Viện, đã tham dự Hội nghị.

Ngày 25/8, đoàn cán bộ của Viện tham dự workshop “Tiếp cận dựa vào cộng đồng trong sức khỏe tâm thần” (Community-Based Approach in Mental Health) do Adam Jagiełło-Rusiłowski và Tam Thanh Nguyen hướng dẫn. Workshop giới thiệu cách tiếp cận học tập thông qua phục vụ cộng đồng trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần, kết hợp giữa tham gia các hoạt động xã hội, phản tư và giáo dục. Cách tiếp cận này khuyến khích người học không chỉ tiếp nhận kiến thức trong lớp học mà còn trực tiếp tham gia giải quyết những vấn đề thực tiễn của cộng đồng. Các nội dung trao đổi cho thấy hoạt động hỗ trợ sức khỏe tâm thần tại cộng đồng có thể đồng thời góp phần phát triển sự đồng cảm, tinh thần trách nhiệm xã hội và năng lực hợp tác của người tham gia. Workshop cũng giới thiệu kết quả của chương trình InnoCamp được tổ chức trong năm 2025, qua đó minh họa khả năng kết nối giữa cơ sở đào tạo, chuyên gia, người học và cộng đồng trong việc xây dựng các sáng kiến hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

Chiều cùng ngày, đoàn tham dự workshop “Nhập môn kỹ thuật và lý thuyết về chánh niệm” (Introduction to Mindfulness Technique and Theory) do Christophe Marion hướng dẫn. Workshop tập trung làm rõ sự đa dạng trong cách định nghĩa và sử dụng thuật ngữ “chánh niệm” trong nghiên cứu khoa học. Việc nhiều kỹ thuật thiền khác nhau cùng được gọi chung là thực hành chánh niệm có thể dẫn đến khó khăn trong mô tả phương pháp, thiết kế nghiên cứu và giải thích kết quả. Trên cơ sở đó, workshop giới thiệu cách phân loại các hình thức thiền dựa trên đặc điểm của đối tượng chú ý, phương thức điều chỉnh sự chú ý và trạng thái nhận thức của người thực hành. Những người tham dự được trực tiếp trải nghiệm bốn bài thực hành thiền khác nhau, qua đó nhận biết sự khác biệt giữa các kỹ thuật thay vì chỉ tiếp cận qua lý thuyết. Nội dung workshop cung cấp thêm cơ sở để các nhà nghiên cứu lựa chọn, mô tả và đánh giá chính xác hơn những kỹ thuật thiền được sử dụng trong nghiên cứu và thực hành hỗ trợ sức khỏe tâm thần.

Sáng 26/8, đoàn tham dự workshop “Phương pháp tiến hành nghiên cứu giới có tính nhạy cảm văn hóa” (How to Conduct Culturally Sensitive Gender Research) do Jennifer Bosson, Paweł Jurek, Maria Olsson, Julie Reppen-Brattsti và Natasza Kosakowska-Berezecka hướng dẫn. Workshop nhấn mạnh rằng các chuẩn mực, bản sắc và bất bình đẳng giới luôn được hình thành trong những điều kiện văn hóa, xã hội và lịch sử cụ thể. Vì vậy, những khái niệm hoặc công cụ nghiên cứu được xây dựng trong một nền văn hóa không thể được áp dụng máy móc vào một bối cảnh khác. Các chuyên gia tập trung phân tích một số thách thức quan trọng trong nghiên cứu giới xuyên văn hóa, bao gồm nguy cơ lấy các chuẩn mực của một nền văn hóa làm trung tâm; sự tương đương về khái niệm và đo lường giữa các quốc gia; quá trình dịch thuật, thích ứng công cụ; và những vấn đề đạo đức khi nghiên cứu các nhóm dân cư đa dạng hoặc dễ bị tổn thương. Workshop cũng giới thiệu các nguyên tắc thiết kế khảo sát và thực nghiệm, phương pháp kết hợp dữ liệu định tính với dữ liệu định lượng, cùng cách xem xét vai trò của các quan hệ quyền lực và ý nghĩa bản địa trong quá trình nghiên cứu. Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực đối với việc triển khai các nghiên cứu về vai trò giới, quan hệ gia đình, nam tính, nữ tính và biến đổi bản sắc giới trong bối cảnh xã hội đang thay đổi.

Chiều 26/8, đoàn tham dự workshop “Sức khỏe tâm thần trong thực hành: Nhập môn Thiền Trúc Lâm Việt Nam” (Mental Health in Practice: Introduction to Vietnamese Trúc Lâm Zen Meditation) do Christophe Marion và Joanna Różycka-Tran hướng dẫn tại Trung tâm St. John’s. Workshop giới thiệu khái quát về Thiền phái Trúc Lâm, được Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ XIII và tiếp tục được duy trì, phát triển trong đời sống Phật giáo Việt Nam hiện nay. Sau phần hướng dẫn về tư thế ngồi và cách tập trung tâm trí, những người tham dự trực tiếp thực hành tọa thiền trong khoảng 30 phút. Phần trình bày tiếp theo phân tích những ảnh hưởng của thực hành thiền đối với tâm trí và khả năng hỗ trợ sức khỏe tinh thần, qua đó tạo lập sự kết nối giữa truyền thống chiêm nghiệm phương Đông với các cách tiếp cận nghiên cứu khoa học hiện đại. Phần thảo luận cuối workshop tạo cơ hội để người tham dự chia sẻ trải nghiệm, đặt câu hỏi và trao đổi về khả năng nghiên cứu, ứng dụng thiền trong điều hòa cảm xúc, nâng cao nhận thức về bản thân và hỗ trợ sức khỏe tâm thần. Việc một thực hành thiền có nguồn gốc từ Việt Nam được giới thiệu trong khuôn khổ một hội nghị khoa học quốc tế cũng góp phần thúc đẩy đối thoại học thuật về vai trò của văn hóa và đời sống tâm linh đối với sức khỏe con người.

Chiều 26/8, Lễ khai mạc Hội nghị được tổ chức trang trọng tại Trung tâm St. John’s, thành phố Gdańsk. PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, tham gia phát biểu khai mạc cùng đại diện Dự án ASPIC, Đại học Gdańsk, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và tổ chức đối tác. Trong bài phát biểu, PGS.TS. Chu Văn Tuấn bày tỏ sự trân trọng trước sự đón tiếp cởi mở, trang trọng và thân tình của Đại học Gdańsk, các thành viên Dự án ASPIC–NAWA và đồng nghiệp quốc tế. Viện trưởng đồng thời cảm ơn các chuyên gia, điều phối viên dự án đã quan tâm, hỗ trợ để đoàn cán bộ Việt Nam có điều kiện tham dự và đóng góp vào các hoạt động của Hội nghị.

PGS.TS. Chu Văn Tuấn khẳng định quan hệ hợp tác khoa học giữa Viện Xã hội học và Tâm lý học, trước đây là Viện Tâm lý học, với Đại học Gdańsk và Viện Tâm lý học thuộc Đại học Gdańsk đã được xây dựng trong nhiều năm, với sự đóng góp của nhiều thế hệ chuyên gia, đặc biệt là PGS.TS. Lê Văn Hảo. Thông qua quá trình hợp tác, cán bộ của Viện đã có cơ hội trao đổi thông tin, kiến thức và kinh nghiệm; tham dự các chương trình tập huấn; tham gia các nhóm nghiên cứu quốc tế; và phối hợp công bố những sản phẩm khoa học chung. Dự án cũng góp phần quan trọng vào việc đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và tạo động lực nghiên cứu cho đội ngũ cán bộ trẻ của Viện.

Viện trưởng đánh giá Hội nghị lần này là cơ hội để các nhà nghiên cứu của Viện Xã hội học và Tâm lý học học hỏi thêm về phương pháp nghiên cứu và phương pháp phân tích trong các lĩnh vực sức khỏe tâm thần, tâm lý học gia đình, nghiên cứu giới và thực hành thiền. Đây cũng là những hướng nghiên cứu có nhiều tiềm năng để các đối tác tiếp tục mở rộng trong những chương trình hợp tác tiếp theo.

Thay mặt lãnh đạo Viện Xã hội học và Tâm lý học, PGS.TS. Chu Văn Tuấn khẳng định sự sẵn sàng hợp tác và mong muốn Viện tiếp tục tham gia, đồng hành cùng Đại học Gdańsk và các đối tác trong những dự án tương lai. Viện trưởng đồng thời bày tỏ kỳ vọng Dự án ASPIC–NAWA không chỉ tạo ra những giá trị học thuật có ý nghĩa và thúc đẩy trao đổi quốc tế mà còn góp phần đào tạo thế hệ các nhà nghiên cứu tiếp theo.

Việc tham dự các workshop và Lễ khai mạc Hội nghị giúp cán bộ Viện Xã hội học và Tâm lý học cập nhật những phương pháp và hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu sức khỏe tâm thần, đồng thời trao đổi trực tiếp với các chuyên gia quốc tế về những vấn đề có ý nghĩa đối với Việt Nam. Các nội dung về sức khỏe tâm thần dựa vào cộng đồng, chánh niệm, nghiên cứu giới nhạy cảm văn hóa và Thiền Trúc Lâm cho thấy sức khỏe tâm thần cần được xem xét trong mối quan hệ với gia đình, cộng đồng, giới, văn hóa và đời sống tinh thần. Đây cũng là cơ sở quan trọng để xây dựng những nghiên cứu và chương trình can thiệp phù hợp hơn với đặc điểm xã hội, văn hóa của từng nhóm dân cư. Những hoạt động tại Đại học Gdańsk tiếp tục góp phần củng cố quan hệ hợp tác giữa Viện Xã hội học và Tâm lý học với các đối tác Ba Lan, mở rộng mạng lưới trao đổi học thuật và tạo tiền đề cho các nghiên cứu chung về sức khỏe tâm thần, tâm lý học gia đình, giới và các phương pháp nâng cao sức khỏe tinh thần trong bối cảnh liên văn hóa.