Phát biểu chào mừng Diễn đàn, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh: Chuyển đổi xanh không còn là câu chuyện riêng của môi trường hay năng lượng mà đã trở thành yêu cầu phát triển gắn với năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Trong bối cảnh các cam kết khí hậu ngày càng gắn chặt với chính sách công nghiệp, thương mại, đầu tư và công nghệ, chuyển đổi xanh đang đặt ra những yêu cầu mới đối với mô hình phát triển của mỗi quốc gia.

Chuyển đổi xanh là yêu cầu của đổi mới mô hình tăng trưởng

Theo Phó Chủ tịch Tạ Minh Tuấn, những biến động địa chính trị và thị trường năng lượng gần đây cho thấy quá trình hướng tới phát thải ròng bằng “0” không thể tách rời yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, khả năng chống chịu của hệ thống và chi phí hợp lý. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là xác định mục tiêu chuyển đổi, mà còn phải giải quyết đồng thời các vấn đề về tốc độ, nguồn lực, cơ chế thực hiện và khả năng hài hòa giữa hiệu quả kinh tế với bền vững xã hội.

Đối với Việt Nam, chuyển đổi xanh được nhìn nhận là một bộ phận quan trọng của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, trong đó khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao phải trở thành những động lực ngày càng quan trọng. Đây không chỉ là yêu cầu về môi trường mà còn là bài toán nâng cao chất lượng tăng trưởng, tạo nền tảng để Việt Nam vượt qua những giới hạn của mô hình phát triển dựa nhiều vào tài nguyên, lao động chi phí thấp và các khâu có giá trị gia tăng thấp.

Từ góc nhìn này, kinh nghiệm của Hàn Quốc có ý nghĩa tham khảo đáng kể đối với Việt Nam. Với thế mạnh về công nghệ, tài chính, năng lực công nghiệp và kinh nghiệm điều chỉnh chính sách theo hướng phát thải carbon thấp, Hàn Quốc có thể trở thành đối tác quan trọng trong quá trình Việt Nam thúc đẩy chuyển đổi xanh và nâng cao chất lượng tăng trưởng.

Phó Chủ tịch Tạ Minh Tuấn cho rằng, trong khuôn khổ quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc, hợp tác hai nước cần hướng mạnh hơn vào chuyển giao và cùng phát triển công nghệ, huy động nguồn vốn xanh, nâng cao tính bền vững của chuỗi cung ứng, đồng thời tạo điều kiện để Việt Nam tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao hơn trong các chuỗi giá trị cùng doanh nghiệp Hàn Quốc.

Nhấn mạnh ý nghĩa của Diễn đàn, Phó Chủ tịch Tạ Minh Tuấn đặt ra yêu cầu  đối với các trao đổi học thuật trong đó nêu rõ: các thảo luận cần hướng tới những vấn đề có khả năng chuyển hóa thành khuyến nghị chính sách, làm rõ điều kiện thực thi và tác động kinh tế - xã hội; đồng thời nhận diện những lĩnh vực hợp tác thực sự khả thi, nơi tri thức, công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị của hai bên có thể kết nối hiệu quả.

Cùng với đó, hợp tác không nên dừng lại ở khuôn khổ một diễn đàn, mà cần hình thành những “cầu nối” tiếp nối thông qua nghiên cứu chung, đối thoại chính sách, kết nối chuyên gia và doanh nghiệp, cũng như các sáng kiến hợp tác cụ thể trong chuyển đổi Net Zero, đầu tư xanh và chuyển giao công nghệ.

Tinh thần này cũng được GS. Sung Jin Kang – Chủ tịch Hội Kinh tế học Hàn Quốc, Giám đốc Chương trình KU-GETPPP và Bùi Quốc Hùng – Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương thể hiện sự đồng thuận trong phát biểu chào mừng và khai mạc Diễn đàn với quan điểm khẳng định tầm quan trọng của các nội dung học thuận được thảo luận tại Diễn đàn.

Thông qua ba phiên làm việc tập trung phân tích các yếu tố từ khung khổ chính sách và chiến lược hợp tác song phương, đến đầu tư xanh, chuyển giao công nghệ, quản lý tài nguyên nước, năng lượng hạt nhân và thảo luận chung. Các đại biểu nhận định, với các cấu phần cụ thể, các phiên làm việc sẽ góp phần làm rõ những vấn đề cốt lõi mà nội dung Diễn đàn hướng tới, trở thành cứ liệu khoa học quan trọng để cả Việt Nam và Hàn Quốc có thêm những góc nhìn đa chiều về các vấn đề hiện thực hóa các cam kết Net-Zero, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi xanh… mà hai bên cùng quan tâm.

Từ kinh nghiệm chính sách đến những lĩnh vực hợp tác cụ thể

Theo đó các tham luận tại Diễn đàn cho thấy chuyển đổi xanh cần được tiếp cận như một quá trình chuyển đổi đồng bộ về chính sách, công nghệ, thị trường và phương thức quản trị, thay vì chỉ tập trung vào việc thay đổi nguồn năng lượng.

Từ nghiên cứu về quá trình khử carbon tại Hàn Quốc, Giáo sư Kim Kyung Nam, Đại học Korea chỉ ra khoảng cách có thể tồn tại giữa cam kết chính sách và kết quả triển khai trong thực tế. Một trong những trở ngại đáng chú ý là tình trạng “carbon lock-in”, khi các hệ thống sản xuất và cơ sở hạ tầng đã phụ thuộc lâu dài vào nhiên liệu hóa thạch, khiến việc chuyển đổi không thể thực hiện chỉ bằng một chính sách đơn lẻ.

Theo phân tích của Giáo sư Kim Kyung Nam, một tổ hợp chính sách hiệu quả phải bảo đảm tính nhất quán, độ tin cậy, tính dài hạn và tính toàn diện. Chính sách cần tạo được sự liên kết từ hỗ trợ của Chính phủ, đầu tư cho đổi mới công nghệ, phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả năng lượng đến kết quả giảm phát thải thực tế. Nghiên cứu dựa trên dữ liệu giai đoạn 2000-2022 cũng cho thấy thách thức không chỉ nằm ở việc tạo ra sáng chế mà quan trọng hơn là đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm và bằng sáng chế vào thương mại hóa, thị trường và hạ tầng thực tế.

Đây là một gợi mở có giá trị đối với Việt Nam: chính sách chuyển đổi xanh cần được thiết kế theo chuỗi, gắn ngân sách, quy định, cơ chế thị trường, đổi mới công nghệ và tín hiệu đầu tư với lộ trình công nghệ cụ thể; đồng thời cần quan tâm đến khả năng thương mại hóa và mức giảm phát thải có thể đo lường, thay vì chỉ chú trọng số lượng sáng chế hay các dự án ngắn hạn.

Ở góc độ thị trường, tham luận về các quy định thị trường các-bon tại Việt Nam cho thấy đây đang là một cấu phần mới của quá trình chuyển đổi xanh. Việt Nam đang từng bước hình thành thị trường hạn ngạch phát thải và thị trường tín chỉ các-bon tự nguyện, đồng thời xây dựng hệ thống đăng ký quốc gia để ghi nhận các dự án và giao dịch liên quan. Theo tham luận, Việt Nam hiện có 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các lĩnh vực điện, sắt thép, xi măng; việc chuyển đổi công nghệ đối với các cơ sở này cần có lộ trình và cơ chế thị trường phù hợp.

Các ý kiến cũng lưu ý thị trường các-bon không chỉ nhằm giảm phát thải mà phải trở thành công cụ hỗ trợ tăng trưởng xanh, tạo động lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đây là lĩnh vực Việt Nam có thể tiếp tục học hỏi kinh nghiệm từ Hàn Quốc trong quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng tín chỉ và tăng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào thị trường các-bon quốc tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, ông Bùi Quốc Hùng, đại diện Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết yêu cầu bảo đảm nguồn điện đang đặt ra rất lớn khi Việt Nam hướng tới tăng trưởng kinh tế hai con số. Định hướng đến năm 2030 đòi hỏi công suất nguồn và công suất đặt của hệ thống điện tăng mạnh, trong khi quá trình chuyển đổi năng lượng hạn chế sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Vì vậy, năng lượng tái tạo, nhất là điện gió, điện mặt trời và hệ thống lưu trữ, được xác định là những cấu phần quan trọng trong giai đoạn tới.

Từ thực tiễn đó, hợp tác với Hàn Quốc được kỳ vọng mở rộng trong các lĩnh vực điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng, công nghệ, đầu tư và tài chính, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm về chính sách và cơ chế thúc đẩy phát triển năng lượng sạch.

Một hướng hợp tác khác được các đại biểu quan tâm là quản lý tài nguyên nước. Tham luận về trí tuệ nhân tạo và quản lý tài nguyên nước cho thấy Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm, khai thác nước dưới đất quá mức, phân bổ nguồn nước giữa các ngành, quản lý liên tỉnh và liên quốc gia, vận hành hồ chứa, cũng như sự thiếu đồng bộ của dữ liệu và hệ thống thông tin.

Trong bối cảnh đó, quản lý tài nguyên nước ngày càng đòi hỏi cách tiếp cận tổng hợp, sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp, giới nghiên cứu và các đối tác phát triển; đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành, liên vùng và hợp tác quốc tế.

Các tham luận về năng lực xuất khẩu nhà máy điện hạt nhân của Hàn Quốc và vận hành bền vững ngành cấp nước cũng mở thêm những hướng trao đổi về công nghệ, quản trị và đầu tư.

Từ những trao đổi đa chiều tại Diễn đàn có thể thấy, điểm gặp gỡ quan trọng giữa Việt Nam và Hàn Quốc không chỉ nằm ở mục tiêu giảm phát thải, mà còn ở yêu cầu xây dựng một mô hình phát triển mới dựa nhiều hơn vào khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lực công nghiệp và quản trị hiệu quả.

Đúng như định hướng được Phó Chủ tịch Tạ Minh Tuấn đặt ra, giá trị của Diễn đàn cần được đo bằng khả năng chuyển hóa tri thức thành chính sách, từ chính sách thành dự án và từ hợp tác học thuật thành những kết quả cụ thể trong thực tiễn. Với tinh thần đối thoại cởi mở, thực chất và hướng tới hiệu quả, Diễn đàn được kỳ vọng góp phần làm sâu sắc hơn hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam với các đối tác Hàn Quốc, đồng thời đóng góp thiết thực vào quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hàn Quốc trong giai đoạn tới./.