Ảnh minh họa: Chân dung Benjamin Franklin (1706-1790)

Bài viết trước hết chỉ ra hai nền tảng cốt lõi định hình quan điểm giáo dục của Benjamin Franklin. Một là sự phát triển của khoa học thực nghiệm: Sự bùng nổ của cách mạng khoa học thế kỷ XVII - XVIII (với các đại diện tiêu biểu như Galileo và Newton) đã chứng minh rằng, chân lý được rút ra từ quan sát và thực nghiệm, thay vì giáo điều siêu hình. Điều này dẫn đến một nhận thức mới: mọi cá nhân, nếu được trao cơ hội học tập đúng đắn, đều có năng lực lý trí để tiếp cận và làm chủ tri thức. Hai là tinh thần cộng hòa và lý tưởng Khai sáng: Franklin tin rằng, một xã hội tự quản và bền vững không thể tồn tại nếu phần lớn công dân rơi vào tình trạng thiếu hiểu biết. Giáo dục phổ cập, vì thế, chính là nền tảng vững chắc nhất cho sự ổn định và phát triển của một quốc gia, nơi mọi thành viên đều có trách nhiệm đóng góp vào lợi ích chung.

Trên cơ sở nghiên cứu các tác phẩm tiêu biểu của Benjamin Franklin như Tự truyện, Những đề xuất liên quan đến giáo dục giới trẻ ở Pennsylvania và Niên lịch của người nghèo có tên Richard, tác giả đã hệ thống hóa tư tưởng giáo dục của ông thành hai nội dung cơ bản. Thứ nhất, giáo dục cần bảo đảm quyền tiếp cận tri thức bình đẳng cho mọi người. Theo Franklin, tri thức không phụ thuộc vào nguồn gốc xuất thân, địa vị xã hội hay điều kiện kinh tế của mỗi cá nhân mà cần được phổ biến rộng rãi để phục vụ sự phát triển chung của cộng đồng. Chỉ khi được chia sẻ và lan tỏa, tri thức mới phát huy đầy đủ giá trị của mình. Việc Franklin sáng lập Thư viện công cộng Philadelphia và các câu lạc bộ tranh biện là những minh chứng cho quan điểm xây dựng môi trường học tập mở, tạo điều kiện để mọi tầng lớp trong xã hội có cơ hội tiếp cận tri thức. Thứ hai, tri thức phải gắn với lợi ích của cộng đồng và sự phát triển của xã hội. Theo tác giả, Benjamin Franklin cho rằng, mục đích của giáo dục không dừng lại ở việc nâng cao hiểu biết của mỗi cá nhân mà còn hướng tới việc tạo ra những giá trị thiết thực phục vụ cộng đồng. Ông đặc biệt nhấn mạnh mối quan hệ giữa sự phát triển của cá nhân với lợi ích chung của xã hội; đồng thời khẳng định các thành tựu khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi được phổ biến, chia sẻ và ứng dụng rộng rãi, góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội.

Không chỉ phân tích tư tưởng giáo dục của Benjamin Franklin trong bối cảnh lịch sử phương Tây, bài viết còn liên hệ những giá trị của tư tưởng này với quá trình đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ở Việt Nam hiện nay. Theo tác giả, nhiều quan điểm của Franklin vẫn có ý nghĩa tham khảo trong việc xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực thích ứng của con người trước những yêu cầu của thời đại mới.

Trên cơ sở đó, nghiên cứu đặt tư tưởng giáo dục của Franklin trong mối liên hệ với việc triển khai Kết luận số 91-KL/TW ngày 12/8/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo. Theo tác giả, trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế tri thức và xây dựng xã hội học tập, giáo dục phổ cập không chỉ dừng lại ở việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục hay nâng cao trình độ dân trí mà còn hướng tới việc hình thành năng lực tự học, tư duy độc lập, khả năng thích ứng và học tập suốt đời của mỗi cá nhân. Bài viết cũng cho rằng, khi tri thức được phổ biến rộng rãi và chuyển hóa thành năng lực của người học, giáo dục sẽ góp phần phát huy tiềm năng của mỗi cá nhân, đồng thời tạo nền tảng cho sự phát triển của xã hội trên cơ sở gắn kết giữa quyền học tập, trách nhiệm công dân và yêu cầu phát triển bền vững. Đây cũng là điểm gặp gỡ giữa tư tưởng giáo dục của Benjamin Franklin với những yêu cầu đặt ra đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục ở Việt Nam hiện nay.

Từ những phân tích trên có thể thấy, bài viết không chỉ góp phần hệ thống hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng giáo dục của Benjamin Franklin mà còn làm rõ giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn của tư tưởng này đối với nghiên cứu triết học giáo dục. Thông qua việc phân tích các tác phẩm tiêu biểu của Franklin và đối chiếu với bối cảnh đổi mới giáo dục ở Việt Nam, nghiên cứu cung cấp thêm cơ sở tham khảo cho việc tiếp cận những giá trị của tư tưởng giáo dục thế giới trong điều kiện hiện nay.

Bài viết đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu về khả năng vận dụng có chọn lọc những giá trị tiến bộ của tư tưởng giáo dục phương Tây vào quá trình đổi mới giáo dục và phát triển xã hội học tập ở Việt Nam. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa trong bối cảnh giáo dục ngày càng được nhìn nhận là động lực quan trọng của phát triển con người, phát triển nguồn nhân lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên kinh tế tri thức và chuyển đổi số.

Thông tin bài viết:

- Nhan đề: Tư tưởng của Benjamin Franklin về giáo dục phổ cập

- Chủ đề: Triết học, Giáo dục học

- Tác giả: NCS. Phan Lữ Trí Minh (Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh)

- Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 3 năm 2026.