Thần tích, thần sắc về làng Yên Sở: Tư liệu thuộc Kho EFEO

Ngày nay, làng Yên Sở vẫn bảo tồn được Đình Yên Sở (Quán Giá) và Rừng Giá với diện tích hơn 6 ha, là nơi thờ và tưởng niệm Tướng công Lý Phục Man. Di tích Quán Giá và Rừng Giá đã được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1991.

Từ lâu, dân gian vẫn lưu truyền câu phương ngôn “Bơi Đăm, rước Giá, hội Thầy”. Trong đó, lễ hội Quán Giá diễn ra từ ngày 10 đến 12 tháng Ba âm lịch hàng năm nổi tiếng với nghi thức rước kiệu và tục “nghiềm quân” nhằm tưởng nhớ Tướng công Lý Phục Man, vị tướng có công giúp Lý Bí khởi nghĩa năm 542, đánh bại quân Lương ở phương Bắc và quân Lâm Ấp ở phương Nam, góp phần xây dựng nước Vạn Xuân, nhà nước độc lập, tự chủ đầu tiên của dân tộc ta ở thế kỷ VI. Hiện nay, lễ Hội Giá đang được đánh giá để được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Không chỉ nổi tiếng bởi truyền thống lịch sử và lễ hội, Yên Sở còn được biết đến là vùng quê giàu bản sắc văn hóa với nghề làm bánh gai và những hàng dừa bao quanh làng, vì thế còn được người dân trìu mến gọi là “làng Dừa”.

Kho tư liệu EFEO lưu giữ nhiều tư liệu quý về làng Yên Sở

Ngược dòng thời gian, nhiều hình ảnh và tư liệu về làng Yên Sở vẫn còn được lưu giữ khá nguyên vẹn trong kho tư liệu EFEO (Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp), hiện do Thư viện KHXH, Viện Thông tin KHXH quản lý, bảo quản và khai thác. Đây là một trong những nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt, góp phần bảo tồn ký ức lịch sử và văn hóa của nhiều địa phương ở Việt Nam, trong đó có làng Yên Sở.

Bộ sưu tập ảnh tư liệu

Kho tư liệu hiện lưu giữ khoảng 55 bức ảnh về làng Yên Sở do các nhiếp ảnh gia người Pháp thực hiện trong giai đoạn 1937-1938. Các bức ảnh có chất lượng tốt, phản ánh khá đầy đủ diện mạo của ngôi làng qua nhiều góc nhìn khác nhau, từ kiến trúc Đình Yên Sở, lễ hội Quán Giá, làng dừa, bản địa đồ, văn bia đến đời sống sinh hoạt của người dân. Đây không chỉ là những tư liệu hình ảnh có giá trị về mặt lịch sử mà còn là nguồn tư liệu trực quan quý hiếm phục vụ nghiên cứu văn hóa, dân tộc học và lịch sử địa phương.

Đối với những người con quê hương Yên Sở, mỗi bức ảnh là một lát cắt ký ức, góp phần gợi lại không gian văn hóa của một làng quê Việt truyền thống trước những biến đổi của thời gian.

Bộ sưu tập ảnh EFEO hiện được đánh giá là một trong những bộ sưu tập ảnh khoa học lớn nhất về Việt Nam và Đông Dương cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Hiện nay, Bộ sưu tập đang được nghiên cứu, đánh giá để hướng tới đề cử ghi danh Chương trình Ký ức Thế giới của UNESCO.

Tư liệu Thần tích, Thần sắc

Bên cạnh tư liệu ảnh, kho EFEO còn lưu giữ hệ thống thần tích, thần sắc của làng Yên Sở, phản ánh khá đầy đủ truyền thống thờ tự, tín ngưỡng, lễ hội, văn bia và lịch sử hình thành của địa phương. Theo tư liệu, thời điểm đó Yên Sở thuộc Tổng Dương Liễu, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Đông. Đây là nguồn tư liệu có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử hành chính, tín ngưỡng và đời sống văn hóa truyền thống của vùng đất này.

Đình Yên Sở (sân trong và chính Đền). Ảnh chụp năm 1937

(Nguồn ảnh: Kho tư liệu ảnh EFEO)

Hệ thống Sắc phong về Tướng công Lý Phục Man

Một trong những nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt là bản kê sắc phong cùng tài liệu ghi chép nội dung của 30 đạo sắc phong liên quan đến Tướng công Lý Phục Man, vị Thành hoàng được thờ tại Đình Yên Sở.

Không chỉ là văn bản hành chính của các triều đại phong kiến, sắc phong còn là di sản tư liệu quan trọng, phản ánh quá trình xác lập, gìn giữ và phát triển tín ngưỡng thờ Thành hoàng trong cộng đồng làng xã Việt Nam. Đồng thời, đây cũng là những chứng cứ lịch sử xác nhận công lao của Tướng công Lý Phục Man đối với sự nghiệp dựng nước và giữ nước của dân tộc.

Lễ Hội Giá (Nguồn ảnh: Kho tư liệu ảnh EFEO)

Tài liệu “Hà Đông tỉnh, Đan Phượng huyện, Dương Liễu tổng, Yên Sở xã Thần sắc” đã ghi chép lại nội dung 30 Đạo Sắc phong về tướng công Lý Phục Man. Phong cấp các năm Hoằng Định (3 đạo), Vĩnh Tộ (3 đạo), Đức Long (3 đạo), Dương Hòa (3 đạo), Phúc Thái (3 đạo), Khánh Đức (1 đạo), Vĩnh Thọ (2 đạo), Cảnh Trị (1 đạo), Dương Đức (1 đạo), Chính Hòa (1 đạo), Vĩnh Thịnh (1 đạo), Vĩnh Khánh (1 đạo), Cảnh Hưng (3 đạo), Chiêu Thống (1 đạo), Quang Trung (1 đạo), Cảnh Thịnh (1 đạo), Bảo Hưng (1 đạo). Đáng chú ý, do Đình Yên Sở nhiều lần bị chiến tranh, thiên tai và hỏa hoạn tàn phá, phần lớn các sắc phong gốc hiện không còn được lưu giữ tại địa phương. Vì vậy, các bản ghi chép trong kho tư liệu EFEO trở thành nguồn tư liệu mang tính độc bản, có ý nghĩa đặc biệt đối với công tác phục dựng, nghiên cứu và bảo tồn di sản văn hóa của làng Yên Sở.

Cây dừa làng Yên Sở (Nguồn ảnh: Kho tư liệu ảnh EFEO) 

Góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản tư liệu

Những tư liệu về làng Yên Sở hiện đang được bảo quản tại Thư viện KHXH không chỉ có giá trị đối với việc nghiên cứu lịch sử, văn hóa và Phật giáo, mà còn góp phần lưu giữ ký ức của một vùng quê giàu truyền thống trong tiến trình phát triển của dân tộc. Việc tiếp tục sưu tầm, số hóa, bảo quản và khai thác các nguồn tư liệu quý hiếm này sẽ tạo thêm nhiều cơ sở khoa học phục vụ nghiên cứu, giáo dục, đồng thời góp phần phát huy giá trị di sản tư liệu trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Hiện nay, các tư liệu được lưu giữ và phục vụ khai thác tại Thư viện KHXH, Viện Thông tin KHXH, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam, góp phần đưa những giá trị tư liệu quý hiếm đến gần hơn với giới nghiên cứu và công chúng yêu di sản.

Trân trọng giới thiệu!