Tọa đàm bắt đầu bằng phần thuyết trình của TS. Dewi Widyastuti về tiểu thuyết “Phu nhân Táo quân” của Amy Tan, tập trung vào sự xung đột và quá trình hòa giải giữa hai thế hệ người Mỹ gốc Hoa. Mâu thuẫn nảy sinh giữa thế hệ thứ nhất đại diện là người mẹ Winnie - người luôn gắn bó với bản sắc, truyền thống Trung Hoa - và thế hệ thứ hai là cô con gái Pearl - người sinh ra tại Mỹ, đề cao tính tự chủ cá nhân và thường cảm thấy xa lạ, ngột ngạt trước các nghĩa vụ đại gia đình hay nghi lễ, ẩm thực truyền thống. Sự va chạm văn hóa này tạo ra một “không gian thứ ba” (third space), nơi cả hai phải học cách thương thuyết và chấp nhận “căn tính lai” (hybridity) của mình. Cuối cùng, khi Pearl thấu hiểu quá khứ đau thương của mẹ và Winnie linh hoạt, bao dung hơn với sự khác biệt của con gái, khoảng cách giữa hai thế giới được thu hẹp, khép lại câu chuyện bằng sự thấu hiểu lẫn nhau.

Tiếp đó, bài thuyết trình của ThS. Catharina Brameswari khám phá quá trình kiến tạo căn tính lai của thanh thiếu niên Mỹ gốc Á qua các truyện ngắn kỹ thuật số, tập trung vào vai trò cốt lõi của ẩm thực. Ẩm thực không chỉ lưu giữ những ký ức cá nhân đa sắc thái (ngọt ngào, cay đắng, ngọt ngào trộn lẫn đắng cay) và kết nối người di cư với cội nguồn văn hóa, mà còn đóng vai trò như một “không gian chuyển tiếp” (liminal space). Tại không gian này, các nhân vật vấp phải sự miệt thị, định kiến và phân biệt chủng tộc từ nền văn hóa phương Tây thống trị đối với các món ăn truyền thống của một nền văn hóa châu Á. Tuy nhiên, thay vì chối bỏ cội nguồn, những người trẻ gốc Á đã biến ẩm thực thành không gian thương lượng, một chiến lược kháng cự và công cụ trao quyền nhằm chống lại sự áp bức, từ đó tự hào đón nhận di sản tổ tiên, hàn gắn khoảng cách thế hệ và khẳng định căn tính đích thực của mình nơi đất khách. 

Trao đổi về phần thuyết trình của TS. Dewi, TS. Hoàng Tố Mai dùng tác phẩm “Phu nhân Táo quân” để mở ra những bàn luận sâu hơn về lý thuyết văn học di cư. Một tiến trình tâm lý và văn hóa tất yếu của người nhập cư, theo TS. Hoàng Tố Mai, có thể được khái quát như sau: sự dịch chuyển không gian dẫn đến tính lai ghép văn hóa và hình thành căn tính kép, từ đó gây ra sự khủng hoảng căn tính do cảm giác mơ hồ về nơi mình thực sự thuộc về. Tuy nhiên, thông qua quá trình thích nghi, chủ thể di cư sẽ đạt tới sự giao thoa văn hóa, biến những trải nghiệm cay đắng, ngọt ngào, mất mát và phước lành thành những “trái ngọt” nghệ thuật. Cuối cùng, người trao đổi liệt kê một số thuật ngữ trọng tâm của lý thuyết di cư (như tính lai ghép, căn tính kép, khủng hoảng căn tính, không gian thứ ba...) và mời Tiến sĩ Dewi chia sẻ sâu hơn về khái niệm cốt lõi đã định hướng cho nghiên cứu của bà khi đọc sâu cuốn tiểu thuyết này.

Trong khi đó, trao đổi với ThS. Catharina Brameswari, ThS. Nguyễn Thị Kim Nhạn tán thành việc xem ẩm thực như một công cụ thương thuyết căn tính văn hóa và đánh giá cao cách phân loại trải nghiệm ẩm thực di dân thành các sắc thái “ngọt ngào, cay đắng, ngọt ngào trộn lẫn đắng cay” trong bài thuyết trình. Để làm phong phú thêm góc nhìn, cô cũng bổ sung dữ liệu từ văn học Mỹ gốc Việt (điển hình như qua các tác phẩm của Andrew Lam, Angie Chau và Viet Thanh Nguyen), chứng minh rằng ẩm thực còn mang những tầng ý nghĩa phức tạp hơn thế. Theo đó, các món ăn (bao gồm cả ẩm thực truyền thống và ẩm thực của nước sở tại) không chỉ đóng vai trò kết nối cội nguồn hay kháng cự định kiến, mà còn là lăng kính phản chiếu những sang chấn tâm lý di dân sâu sắc, sự đứt gãy và khoảng cách thế hệ trong nỗ lực hội nhập, lớp vỏ bọc ảo tưởng về “Giấc mơ Mỹ”,...

Phần trao đổi, thảo luận diễn ra sôi nổi với các ý kiến từ các nhà nghiên cứu trong và ngoài Viện Văn học; trong đó, có thể kể tới những chia sẻ, gợi mở của nhà văn Sương Nguyệt Minh về những khả năng mới cho văn học từ góc nhìn của một người cầm bút; và từ nhà phê bình, PGS.TS. Văn Giá với những mở rộng thú vị về ẩm thực trong văn học Việt Nam hiện đại.

Cuối cùng, tổng kết buổi Tọa đàm, TS. Nguyễn Huy Bỉnh (Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học) gửi lời cảm ơn TS. Dewi Widyastuti và ThS. Catharina Brameswari, hai nhà nghiên cứu đầu tiên từ Indonesia đến với Viện Văn học; nhấn mạnh ý nghĩa mà những góc nhìn lý thuyết mới (như góc nhìn về ẩm thực) có thể mở ra trong nghiên cứu văn chương; đồng thời bày tỏ mong muốn sự kết nối học thuật được tiếp nối dài lâu, và trong tương lai không xa, sẽ có các nhà khoa học Viện Văn học có thể đến giảng dạy, thuyết trình và trao đổi nghiên cứu tại Indonesia.

Buổi tọa đàm thu hút sự quan tâm của đối tượng công chúng đa dạng: từ các nhà nghiên cứu trong và ngoài viện, các nhà văn, các sinh viên đến từ các trường Đại học cùng những người quan tâm đến vấn đề môi trường trong văn học và nghệ thuật.