Ảnh tư liệu EFEO hiện lưu trữ tại Thư viện KHXH, Viện Thông tin KHXH

Thời gian qua, cùng với việc bảo tồn, số hóa và phát huy giá trị các di sản tư liệu đang lưu giữ, Viện Thông tin KHXH đã chủ động phối hợp với các đối tác trong nước và quốc tế triển khai nhiều hoạt động chuyên môn nhằm từng bước nghiên cứu, nhận diện đầy đủ hơn giá trị của Sưu tập ảnh EFEO, tạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình xây dựng hồ sơ. Các hoạt động được triển khai tương đối đồng bộ, từ bảo quản, số hóa, nâng cao năng lực chuyên môn đến nghiên cứu, hội thảo, trưng bày và truyền thông.

Từ tháng 7/2025, tại Viện Thông tin KHXH, được sự đồng ý của Viện Hàn lâm, UNESCO Thái Lan, Quỹ Tín thác Nhật Bản (Japanese Funds in Trusts - JFIT) và Viện Thông tin KHXH đã phối hợp tổ chức Tọa đàm nâng cao năng lực “Bảo tồn bộ sưu tập phim kính có nguy cơ bị hư hại tại châu Á”. Chương trình có sự tham dự của cán bộ làm công tác thư viện, bảo tồn và chuyển đổi số đến từ Campuchia, Indonesia, Mông Cổ và Việt Nam, dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia quốc tế. Đây là hoạt động thuộc chuỗi tập huấn của UNESCO Thái Lan, góp phần nâng cao năng lực bảo tồn, số hóa và phát huy giá trị các bộ sưu tập phim kính đang được lưu giữ tại các quốc gia trong khu vực.

Cùng với việc nâng cao năng lực bảo quản tư liệu gốc, Viện Thông tin KHXH từng bước tiếp cận các phương pháp và công nghệ mới phục vụ số hóa, chuẩn hóa, quản lý và khai thác dữ liệu. Tháng 6/2026, Viện cử đại diện tham gia Hội thảo nâng cao năng lực “Khung năng lực và Đạo đức trong trí tuệ nhân tạo” do Viện Hàn lâm phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức. Những kiến thức và kinh nghiệm từ chương trình đã góp phần hỗ trợ đội ngũ cán bộ chuyên môn tiếp cận các yêu cầu mới trong tổ chức, chuẩn hóa, kết nối và khai thác dữ liệu số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận và phát huy giá trị hệ thống tư liệu EFEO phục vụ nghiên cứu, giáo dục và cộng đồng.

Một dấu mốc quan trọng trong quá trình nghiên cứu, đánh giá giá trị của Sưu tập ảnh EFEO là Hội thảo khoa học quốc tế “Sưu tập tư liệu ảnh EFEO - Tiềm năng di sản” do Viện Hàn lâm phối hợp với EFEO Paris và Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tổ chức tháng 6/2026. Đây là diễn đàn khoa học nhằm tập hợp ý kiến của các nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế, đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và tiềm năng di sản tư liệu của bộ sưu tập, qua đó bổ sung cơ sở khoa học phục vụ việc nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề cử trong khuôn khổ Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO. 

TS. Johnathan Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO Việt Nam

thăm các kho tài liệu quý hiếm của Thư viện KHXH

Bộ sưu tập ảnh EFEO hiện được lưu giữ tại Viện Thông tin KHXH gồm gần 40.000 bức ảnh được thực hiện từ cuối thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX. Đây là nguồn tư liệu đặc biệt quý giá, phản ánh sinh động đời sống xã hội, văn hóa, tín ngưỡng, kiến trúc, lịch sử và di sản của Việt Nam cũng như nhiều khu vực thuộc Đông Dương trong một giai đoạn lịch sử quan trọng. Tính xác thực, tính độc bản, mức độ toàn vẹn cùng nội dung thông tin phong phú tạo nên giá trị nổi bật của bộ sưu tập, đồng thời cung cấp nguồn tư liệu đối chứng quan trọng cho nghiên cứu khảo cổ học, dân tộc học, lịch sử, kiến trúc, văn hóa và bảo tồn di sản.

Việc phát huy giá trị Sưu tập ảnh EFEO cũng đã được Viện Thông tin KHXH và EFEO quan tâm triển khai từ nhiều năm trước. Từ năm 2019, hai bên đã trao đổi ý tưởng, phối hợp xây dựng trang thông tin tích hợp nhằm giới thiệu và tạo điều kiện khai thác các nguồn tư liệu ảnh, sách, microfilm đang được lưu giữ tại Thư viện KHXH và Thư viện EFEO Paris. Nguồn tư liệu ảnh được tích hợp trên hệ thống gồm gần 70.000 bức ảnh, phản ánh nhiều khía cạnh của đời sống văn hóa, lịch sử, con người, kiến trúc và phong cảnh khu vực Đông Dương cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Thư viện ảnh trực tuyến đã được ra mắt tháng 2/2023, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tư liệu đối với giới nghiên cứu và công chúng.

Song hành cùng các hội thảo, tọa đàm, Viện Thông tin KHXH đẩy mạnh giới thiệu các di sản tư liệu tới công chúng thông qua hoạt động trưng bày. Trưng bày “Di sản tư liệu EFEO: Từ dấu ấn lịch sử đến giá trị đương đại” được tổ chức tháng 5/2026 đã giới thiệu những tư liệu tiêu biểu, qua đó góp phần làm rõ giá trị lịch sử và giá trị đương đại của di sản tư liệu EFEO, đồng thời thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, chuyên gia và khách tham quan trong nước, quốc tế. 

Các chuyên gia UNESCO đánh giá cao giá trị nổi bật của hệ thống tư liệu

đang được lưu giữ tại Thư viện KHXH

Tháng 6/2026, các chuyên gia UNESCO đã trực tiếp tham quan không gian trưng bày và khảo sát hệ thống kho tư liệu quý hiếm do Viện Thông tin KHXH quản lý. Hoạt động khảo sát giúp các chuyên gia có thêm thông tin trực quan về quy mô, hiện trạng và giá trị của các nguồn tư liệu đang được bảo quản tại Thư viện KHXH. Qua khảo sát thực tế, các chuyên gia UNESCO đánh giá cao giá trị nổi bật của hệ thống tư liệu. Theo nhận định của các chuyên gia, nhiều bộ sưu tập không chỉ có ý nghĩa đối với nghiên cứu lịch sử, văn hóa và KHXH của Việt Nam, mà còn là một phần quan trọng của ký ức tư liệu khu vực và thế giới. Sưu tập ảnh EFEO cùng một số bộ sưu tập quý hiếm khác được đánh giá có tiềm năng để tiếp tục nghiên cứu, làm rõ giá trị và xem xét xây dựng hồ sơ đề cử theo Chương trình Ký ức thế giới của UNESCO. 

Ngày 07/5/2026, đại diện Lãnh đạo Viện Thông tin KHXH có buổi làm việc với đại diện Văn phòng UNESCO tại Hà Nội nhằm trao đổi kế hoạch phối hợp xây dựng “Góc UNESCO” tại Thư viện KHXH

Một hướng hợp tác khác đang được Văn phòng UNESCO tại Hà Nội và Viện Thông tin KHXH trao đổi là xây dựng “Góc UNESCO” tại Thư viện KHXH. Theo định hướng, đây sẽ là không gian giới thiệu các di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản tư liệu đã được UNESCO ghi danh, đồng thời giới thiệu Sưu tập ảnh EFEO và các nguồn tư liệu có giá trị đang được lưu giữ tại Thư viện KHXH. Qua đó, các di sản tư liệu không chỉ được bảo quản trong kho lưu trữ mà từng bước được giới thiệu rộng rãi hơn tới giới nghiên cứu và công chúng.

Quá trình nghiên cứu, bảo tồn, phát huy giá trị Sưu tập ảnh EFEO và chuẩn bị các điều kiện cho việc xây dựng hồ sơ luôn nhận được sự quan tâm, chỉ đạo của Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Tại buổi tiếp và làm việc với ông Johnathan Baker, Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam tháng 1/2026, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm cho biết, trong thời gian qua, Viện Hàn lâm đã có nhiều đóng góp trong nghiên cứu về giáo dục, văn hóa và di sản, trong đó có các công trình nghiên cứu gắn với những di sản đã được UNESCO ghi danh như Hoàng thành Thăng Long, Châu bản triều Nguyễn.

Trên cơ sở thế mạnh của hai bên, Chủ tịch Viện Hàn lâm đề xuất tăng cường phối hợp nghiên cứu các di sản văn hóa của Việt Nam theo tiêu chí UNESCO, tổ chức các hội thảo, tọa đàm khoa học về giáo dục, bảo tồn và phát huy di sản, tăng cường chia sẻ thông tin, tư liệu khoa học, đồng thời mong muốn UNESCO hỗ trợ kết nối mạng lưới chuyên gia và các nhà nghiên cứu quốc tế. Trưởng Đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam khẳng định, UNESCO sẵn sàng đồng hành cùng Viện Hàn lâm trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản, đồng thời ủng hộ việc nghiên cứu, chuẩn bị hồ sơ đề cử đối với các kho tư liệu quan trọng của Viện Hàn lâm, trong đó có Sưu tập ảnh EFEO.

Ảnh tư liệu EFEO hiện lưu trữ tại Thư viện KHXH, Viện Thông tin KHXH

Các hoạt động bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị Sưu tập ảnh EFEO thời gian qua cũng nhận được sự quan tâm của nhiều cơ quan báo chí, truyền thông, như Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Báo Nhân Dân điện tử, Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội, Kênh Truyền hình Quốc phòng Việt Nam. Sự tham gia của các cơ quan truyền thông góp phần đưa giá trị của bộ sưu tập đến gần hơn với công chúng, đồng thời nâng cao nhận thức về trách nhiệm bảo tồn và phát huy các nguồn di sản tư liệu đang được lưu giữ tại Việt Nam.

Xây dựng hồ sơ “Sưu tập ảnh EFEO” trình UNESCO là một quá trình đòi hỏi nghiên cứu khoa học nghiêm túc, đánh giá đầy đủ giá trị của bộ sưu tập, đồng thời đáp ứng các yêu cầu chuyên môn của Chương trình Ký ức thế giới. Những hoạt động được Viện Hàn lâm và Viện Thông tin KHXH triển khai thời gian qua, với sự phối hợp của EFEO, UNESCO cùng các đối tác trong nước và quốc tế, đang từng bước tạo thêm cơ sở khoa học và thực tiễn cho quá trình này. Qua đó, Sưu tập ảnh EFEO không chỉ tiếp tục được bảo tồn như một nguồn tư liệu quý, mà còn có điều kiện được nghiên cứu sâu hơn, tiếp cận rộng rãi hơn và phát huy giá trị trong đời sống khoa học, văn hóa đương đại.