Môi trường an ninh quốc tế đã và đang trải qua những biến đổi sâu sắc dưới tác động của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, sự dịch chuyển cán cân quyền lực toàn cầu và quá trình tái cấu trúc trật tự khu vực, đặc biệt tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong bối cảnh đó, quan hệ hợp tác an ninh giữa Hoa Kỳ và Ấn Độ nổi lên như một trong những mối quan hệ song phương có ảnh hưởng ngày càng lớn đối với cấu trúc an ninh khu vực và cục diện chiến lược toàn cầu. Không chỉ phản ánh sự điều chỉnh trong chính sách đối ngoại và an ninh của hai quốc gia, quan hệ Mỹ - Ấn Độ còn tác động trực tiếp đến quan hệ giữa các nước lớn, vai trò của ASEAN, cũng như môi trường an ninh và phát triển của nhiều quốc gia trong khu vực, trong đó có Việt Nam.
Xuất phát từ yêu cầu nghiên cứu những biến động đó, năm 2022 cuốn sách "Hợp tác an ninh của Mỹ với Ấn Độ trong bối cảnh mới" được biên soạn nhằm phân tích một cách hệ thống quá trình hình thành, phát triển và triển vọng của quan hệ hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ, đồng thời đánh giá những tác động của mối quan hệ này đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Đông Nam Á và Việt Nam. Đây là một công trình nghiên cứu chuyên sâu, kết hợp giữa phân tích lý luận và thực tiễn, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu quan hệ quốc tế và hoạch định chính sách.
Cuốn sách được kết cấu thành 3 phần với 9 chương, phản ánh đầy đủ tiến trình phát triển của quan hệ hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ từ bối cảnh hình thành đến những tác động đối với khu vực và Việt Nam.
Phần I. Một thế giới đang thay đổi: gồm bốn chương, tập trung phân tích những biến đổi của môi trường chiến lược quốc tế làm cơ sở cho sự phát triển của quan hệ Mỹ - Ấn Độ.
Chương 1: Một thế giới mới: trình bày những thay đổi của môi trường quốc tế sau khi cán cân quyền lực toàn cầu dịch chuyển, cạnh tranh nước lớn quay trở lại và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương nổi lên như trung tâm địa chiến lược mới. Chương cũng phân tích những biến đổi trong cấu trúc an ninh khu vực, sự mở rộng khái niệm Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, cạnh tranh hàng hải, các điểm nóng và những thay đổi trong thể chế an ninh khu vực.
Chương 2: Điều chỉnh chiến lược của Trung Quốc trong bối cảnh mới: làm rõ sự trỗi dậy của Trung Quốc dưới sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình, những điều chỉnh trong chiến lược an ninh quốc gia, cách tiếp cận lợi ích quốc gia, chiến lược triển khai sức mạnh toàn cầu và tác động của các điều chỉnh này đối với môi trường an ninh khu vực cũng như quan hệ với Hoa Kỳ và Ấn Độ.
Chương 3: Quan điểm chính sách hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ của chính quyền Trump: phân tích tư duy chiến lược của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Donald Trump, từ quan niệm về an ninh, những điều chỉnh trong chính sách đối ngoại đến việc nâng cao vị thế của Ấn Độ trong chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, đồng thời làm rõ sự điều chỉnh chính sách Nam Á của Washington trước những thay đổi của môi trường chiến lược.
Chương 4: Quan điểm chính sách hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ của chính quyền Modi: tập trung phân tích những ưu tiên chiến lược của Thủ tướng Narendra Modi, đánh giá vai trò của hợp tác an ninh với Hoa Kỳ trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ, sự điều chỉnh cách tiếp cận của New Delhi trước các thách thức từ Trung Quốc và Pakistan, cũng như những điểm tương đồng và khác biệt giữa chính sách của hai nước.
Phần II. Diễn biến mới trong hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ trong bối cảnh song phương gồm ba chương, phân tích những bước phát triển thực chất trong quan hệ hợp tác an ninh giữa hai quốc gia.
Chương 5: Hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ trong bối cảnh song phương: trình bày quá trình hoàn thiện khuôn khổ hợp tác quốc phòng; việc ký kết các hiệp định nền tảng; tăng cường đối thoại quốc phòng; mở rộng hợp tác với các đối tác quốc phòng lớn; nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn cầu toàn diện; thúc đẩy hợp tác công nghiệp quốc phòng, trao đổi quân sự và mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực khác. Chương cũng so sánh sự phát triển của quan hệ hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ giữa thời kỳ chính quyền Obama và chính quyền Trump.
Chương 6: Hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ trong bối cảnh đa phương: phân tích các cơ chế hợp tác song phương và đa phương như Đối thoại Thương mại chiến lược Mỹ - Ấn (USI), Đối thoại an ninh bốn bên Mỹ - Ấn Độ - Nhật Bản - Australia (QUAD), QUAD Plus, các cơ chế tham vấn khác, cũng như hợp tác tại Biển Đông, Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, chống khủng bố, hợp tác tại Nam Á và hợp tác ba bên Mỹ - Ấn Độ - Nhật Bản.
Chương 7: Xu hướng phát triển quan hệ hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ: đánh giá những thành tựu và hạn chế của quá trình hợp tác, các nhân tố thúc đẩy quan hệ song phương và dự báo xu hướng mở rộng hợp tác trong thời gian tới trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng.
Phần III. Tác động tới an ninh khu vực gồm hai chương, tập trung đánh giá những hệ quả chiến lược của quan hệ hợp tác Mỹ - Ấn Độ đối với khu vực và Việt Nam.
Chương 8: Tác động tới khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương: phân tích sự trở lại của cạnh tranh địa chính trị, những điều chỉnh chính sách của các nước lớn, phản ứng của Trung Quốc và Nga, biến động trong tam giác chiến lược Mỹ - Trung Quốc - Ấn Độ, những thay đổi trong cấu trúc an ninh khu vực, mạng lưới đối tác an ninh, nguy cơ chạy đua vũ trang và ảnh hưởng đối với ổn định khu vực.
Chương 9: Tác động tới Đông Nam Á và Việt Nam: đánh giá những ảnh hưởng của hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ đối với môi trường chiến lược Đông Nam Á, vai trò trung tâm của ASEAN và những cơ hội, thách thức đặt ra đối với Việt Nam trên cả phương diện an ninh, đối ngoại và phát triển.
Với cách tiếp cận liên ngành, kết hợp giữa nghiên cứu quan hệ quốc tế, địa chính trị và an ninh khu vực, cuốn sách không chỉ làm rõ động lực, nội dung và xu hướng phát triển của quan hệ hợp tác an ninh Mỹ - Ấn Độ mà còn góp phần lý giải những chuyển động của cấu trúc an ninh khu vực trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt. Những phân tích và dự báo trong cuốn sách cung cấp nhiều luận cứ khoa học có giá trị cho việc nghiên cứu các vấn đề quốc tế đương đại, đồng thời là tài liệu tham khảo hữu ích đối với bạn đọc quan tâm đến tình hình an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ, Ấn Độ.