Trình bày tại buổi trao đổi là ThS. Walid Ait Aissa và sinh viên Sami Sam Janjua với chủ đề “Du lịch Halal tại Việt Nam – Thu hút du khách Hồi giáo thế hệ Z và Millennial tại điểm đến Halal mới của Đông Nam Á”. Cách tiếp cận du lịch Halal như một thị trường ngách đang tăng trưởng nhanh, đồng thời đặt Việt Nam trong tương quan so sánh với các quốc gia đi trước trong khu vực.

Thị trường du lịch Halal toàn cầu là phân khúc đang mở rộng liên tục cả về giá trị lẫn lượng khách, với đà tăng trưởng phục hồi rõ rệt sau đại dịch Covid-19 và triển vọng tiếp tục đi lên trong những năm tới.

Để hiểu rõ về thị trường du lịch Halal, cần làm rõ một số khái niệm có liên quan, đặc biệt là hai khái niệm du lịch Halal (Halal tourism) và du lịch thân thiện với người Hồi giáo (Muslim-Friendly tourism). Du lịch Halal (halal tourism) là loại hình dịch vụ tuân thủ nghiêm ngặt luật Islam giáo, với môi trường không rượu bia, cơ sở vật chất phân tách theo giới và quy trình chế biến không nhiễm chéo. Trong khi đó, du lịch thân thiện với người Hồi giáo (Muslim-friendly tourism) có cách tiếp cận linh hoạt hơn, chỉ đáp ứng các nhu cầu cơ bản như thực phẩm Halal và không gian cầu nguyện. Việc phân định rõ hai khái niệm này có ý nghĩa quan trọng khi Việt Nam lựa chọn phân khúc mục tiêu và xác định mức độ đầu tư phù hợp.

Về đặc điểm nhân khẩu học, dân số Hồi giáo toàn cầu tiếp tục gia tăng, trong đó phần lớn sinh sống tại châu Á và có cơ cấu dân số trẻ. Điều này đồng nghĩa thế hệ Z và Millennial đang dần trở thành lực lượng dẫn dắt thị trường. Các thị trường nguồn hàng đầu gồm Malaysia, Indonesia, Ấn Độ và các quốc gia vùng Vịnh như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Ả Rập Xê Út, Qatar và Kuwait.

Xu hướng đang định hình du lịch của du khách Hồi giáo thuộc thế hệ Z và Millennial là: Halal được nhìn nhận như một lối sống đạo đức rộng hơn chứ không chỉ là quy định về ẩm thực; du lịch gắn với mục đích và trách nhiệm cộng đồng; các nền tảng như TikTok, Instagram cùng những cộng đồng trực tuyến chi phối mạnh mẽ quyết định chọn điểm đến; và sự nổi lên của du lịch một mình. Trong đó, nội dung kể chuyện (narrative content), truyền miệng thông qua không gian số (eWOM) và người có ảnh hưởng trên mạng xã hội là những yếu tố tác động mạnh nhất tới ý định lựa chọn điểm đến Halal của giới trẻ.

Dù thuộc nhóm dẫn đầu ASEAN về lượng khách quốc tế nói chung, song du khách Hồi giáo mới chỉ chiếm một tỷ trọng rất nhỏ trong tổng lượng khách quốc tế đến Việt Nam. Và Việt Nam vẫn chưa xuất hiện trong các bảng xếp hạng lớn về du lịch Hồi giáo như Chỉ số Du lịch Hồi giáo Toàn cầu (GMTI). Bởi một số điểm nghẽn như: nhận thức xã hội về Halal, văn hóa Islam và du lịch thân thiện với người Hồi giáo còn thấp; số cơ sở dịch vụ được chứng nhận còn ít và tập trung chủ yếu ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh; hệ sinh thái chứng nhận còn phân tán; hạ tầng phòng cầu nguyện chưa đáp ứng tại các điểm đến nổi tiếng khác như Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc; và nội dung truyền thông số bằng tiếng Ả Rập hoặc tiếng Anh hướng tới du khách Hồi giáo còn hạn chế.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây sự chuyển động chính sách có liên quan được đánh giá là tích cực. Việt Nam đã công bố đề án quốc gia phát triển ngành Halal, thành lập Trung tâm Chứng nhận Halal quốc gia (HALCERT) và ban hành khung pháp lý đầu tiên về dịch vụ và sản phẩm Halal. Các chuyến thăm cấp cao tới Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Qatar và Ả Rập Xê Út đã mở ra nhiều hướng hợp tác về du lịch Halal/du lịch thân thiện với người Hồi giáo. Cùng với đó, hội nghị quốc gia về Halal tại Hà Nội, một số chương trình đào tạo về Halal và gần đây là Hội nghị Du lịch Halal Việt Nam tổ chức tại Nha Trang cho thấy chủ đề này đang nhận được sự quan tâm ngày càng lớn.

Về lợi thế, Việt Nam sở hữu cảnh quan nổi tiếng như vịnh Hạ Long, đồng bằng sông Cửu Long, Hội An và các bãi biển Đà Nẵng; nền ẩm thực dễ điều chỉnh theo tiêu chuẩn Halal; mức độ an toàn và chi phí hợp lý; vị trí chiến lược kết nối Đông Nam Á – Đông Bắc Á – Nam Á – Trung Đông; cùng cộng đồng người Chăm Islam giáo, tạo nền tảng cho các tuyến du lịch di sản mang tính bản địa. Để thu hút dòng du khách Hồi giáo trẻ tiềm năng này, ThS. Walid và Sami đã đưa ra một số ý tưởng như sau: xây dựng tour du lịch dành cho giới trẻ kết nối Hà Nội – Hội An – Thành phố Hồ Chí Minh – Phú Quốc; phát triển chương trình trao đổi sinh viên với Indonesia, Malaysia và UAE; tổ chức chương trình lưu trú thường niên cho các nhà sáng tạo nội dung; triển khai ứng dụng quét mã QR tra cứu nhà hàng Halal và phòng cầu nguyện. Nếu được triển khai đồng bộ, du lịch thân thiện với người Hồi giáo tại Việt Nam có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể trong những năm tới, đồng thời mở ra cơ hội việc làm cho nông dân, ngư dân, doanh nghiệp du lịch và lao động trẻ tại Việt Nam.

Buổi trao đổi diễn ra sôi nổi với phần Q&A của các nghiên cứu, sinh viên thực tập và hai diễn giả xoay quanh về tính khả thi của mô hình chứng nhận Halal tại Việt Nam, khả năng khai thác di sản văn hóa Chăm Islam phục vụ du lịch thân thiện với người Hồi giáo, cũng như cách thức tiếp cận thị trường Nam Á và Trung Đông – những khu vực thuộc phạm vi nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi.

Kết luận buổi trao đổi, ThS. Phạm Thị Kim Huế đánh giá cao tính thời sự và chất lượng thông tin mà ThS. Walid và Sami đã cung cấp, đồng thời nhấn mạnh rằng Việt Nam hiện vẫn đi sau một số quốc gia trong khu vực về mức độ triển khai, song còn nhiều cơ hội bứt phá nếu tận dụng tốt lợi thế sẵn có và động lực chính sách hiện nay. Nhóm du khách Hồi giáo trẻ tuổi đến từ Indonesia, Malaysia, Ấn Độ và khu vực Vùng Vịnh là phân khúc tăng trưởng nhanh và có mức độ trung thành cao; họ ra quyết định dựa trên nội dung số, thông tin được kiểm chứng và trải nghiệm chân thực... Đây cũng là hướng nghiên cứu mà Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á và Châu Phi sẽ tiếp tục tập trung nghiên cứu và triển khai trong thời gian tới, góp phần để du lịch thân thiện với người Hồi giáo là một trong những động lực tăng trưởng hai con số của Việt Nam cũng như đẩy mạnh quan hệ hợp tác giữa Việt Nam với 57 quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác Islam giáo (OIC) và cộng đồng Islam giáo trên thế giới trong tình hình mới.