Ngày 2/9/1945, giữa Quảng trường Ba Đình lịch sử, bà Dương Thị Thoa (tên thật của GS Lê Thi), khi ấy mới 19 tuổi, cùng bà Đàm Thị Loan vinh dự kéo lá cờ đỏ sao vàng trong Lễ Tuyên ngôn Độc lập. Khoảnh khắc lịch sử ấy đã gắn với tên tuổi của cố GS Lê Thi trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam. Nhưng vượt lên trên hình ảnh của một nhân chứng lịch sử, bà còn để lại một di sản khoa học đặc biệt: là một trong những người tiên phong đặt nền móng cho nghiên cứu khoa học về phụ nữ, bình đẳng giới ở Việt Nam.

Trong hơn nửa thế kỷ hoạt động khoa học, cố GS Lê Thi đã dành nhiều tâm huyết cho nghiên cứu khoa học. Từ nền tảng của một nhà triết học, bà sớm nhận ra rằng những vấn đề của phụ nữ không thể chỉ được nhìn nhận dưới góc độ vận động hay phong trào, mà cần được tiếp cận bằng lý luận khoa học, điều tra thực tiễn và những bằng chứng khách quan. Quan điểm ấy đã trở thành một dấu ấn phương pháp luận quan trọng trong sự nghiệp khoa học của bà khi Trung tâm Nghiên cứu Khoa học về Phụ nữ, thuộc Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam (nay là Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) được thành lập vào tháng 3/1987. Bà đã làm việc với vai trò giám đốc ở Trung tâm từ 1987 đến 1995 và tiếp tục làm việc ở đây đến khi nghỉ hưu (tháng 12/1999). Từ nền móng mà cố GS Lê Thi cùng nhiều thế hệ cán bộ nghiên cứu xây dựng, lĩnh vực nghiên cứu tiếp tục được mở rộng và phát triển, gắn nghiên cứu phụ nữ với các vấn đề về gia đình, con người và giới. Trong quá trình phát triển, Trung tâm Nghiên cứu Khoa học về Phụ nữ đã nhiều lần đổi tên, mở rộng lĩnh vực nghiên cứu, trở thành Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới và sau đó hợp nhất với Viện Nghiên cứu Con người, hình thành Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (từ tháng 4/2025).

Nhìn lại chặng đường ấy, có thể thấy di sản của cố GS Lê Thi không chỉ nằm ở những công trình, đề tài hay khái niệm khoa học mà bà để lại. Di sản lớn hơn là một cách tiếp cận khoa học đối với vấn đề phụ nữ và bình đẳng giới: nhận diện những bất bình đẳng giới trong đời sống thực tế, tìm hiểu nguyên nhân của chúng bằng nghiên cứu khoa học và cung cấp luận cứ để thúc đẩy những thay đổi tích cực trong chính sách và xã hội. Đó cũng chính là tinh thần mà các thế hệ cán bộ của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới hôm nay kế thừa, tiếp tục mở rộng sang những vấn đề mới của con người, gia đình và giới trong bối cảnh chuyển đổi xã hội, hội nhập quốc tế và chuyển đổi số.

Nhân dịp Quốc khánh 2/9, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới trân trọng giới thiệu video “Những người Kể sử: GS. Lê Thi – Nữ sinh kéo cờ Ngày 2/9/1945 và người tiên phong nghiên cứu về bình đẳng giới” do Báo Phụ nữ Việt Nam thực hiện, có sự tham gia chia sẻ của cán bộ Viện. Video không chỉ kể lại câu chuyện về một người phụ nữ đã chứng kiến và góp phần làm nên một thời khắc lịch sử của dân tộc, mà còn giúp nhìn lại một hành trình khoa học bền bỉ – hành trình của một nhà khoa học đã dành tâm huyết cho phụ nữ, gia đình và bình đẳng giới, đồng thời đặt những nền móng đầu tiên cho một lĩnh vực nghiên cứu mà các thế hệ hôm nay đang tiếp tục vun đắp.

https://phunuvietnam.vn/gs-le-thi-nguoi-nu-sinh-keo-co-ngay-2-9-va-di-san-mo-duong-cho-nghien-cuu-gioi-o-viet-nam-238260901002028374.htm

Ảnh: Tọa đàm với các cựu cán bộ Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới (nay là Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới) về cố GS Lê Thi nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh cố giáo sư