Ấn Độ và Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 28 tháng 4 năm 1952, đến nay là tròn 74 năm. Trong thập kỷ qua, Ấn Độ và Nhật Bản đã làm sâu sắc hơn "Quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và toàn cầu" vốn được thiết lập từ năm 2014. Mối quan hệ này được định hình thông qua nhiều thỏa thuận được ký kết trong các lĩnh vực khác nhau như quốc phòng, công nghệ tiên tiến, chuỗi cung ứng, năng lượng sạch và an ninh khu vực. Hai nước cũng đã ký một thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự vào năm 2015. Diễn đàn Hành động hướng Đông Ấn Độ-Nhật Bản được khởi động vào năm 2016 để thúc đẩy các dự án kết nối ở vùng Đông Bắc Ấn Độ và Hội nghị thượng đỉnh thường niên lần thứ 15 vào năm 2025 đã mở rộng hơn nữa hợp tác thông qua Lộ trình Tầm nhìn chung tập trung vào năng lượng sạch, công nghệ mới nổi và hợp tác không gian. Chính sách Hành động hướng Đông và Sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPOI) của Ấn Độ phù hợp hoàn hảo với khuôn khổ Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương Tự do và Mở (FOIP) của Nhật Bản (Navashree Nandini, 2026).

Sau nhiều năm vượt qua thách thức, mối quan hệ bền chặt và lành mạnh giữa Nhật Bản và Ấn Độ hiện đang đạt được đà phát triển mới, được hỗ trợ bởi sự mở rộng giao lưu văn hóa, tăng cường hợp tác kinh tế và công nghệ, cùng tầm nhìn chung về hòa bình và ổn định ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và trên thế giới. Sự tăng cường quan hệ hữu nghị này thể hiện rõ qua việc mở rộng các chương trình giao lưu nhân dân, gia tăng đầu tư từ Nhật Bản và tiến bộ trong hợp tác ở các lĩnh vực công nghệ tiên tiến. Khi cả hai nước theo đuổi các sáng kiến cụ thể để củng cố mối quan hệ, kết quả đã thể hiện rõ rệt.

Trong cuộc gặp lần này, hai nhà lãnh đạo nhất trí rằng tuyên bố trước đó của Thủ tướng Takaichi về một khu vực "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và mở" đã được phát triển và các sáng kiến hợp tác của Thủ tướng Modi đối với khu vực Nam bán cầu và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, được đề xuất năm 2025, là phù hợp, và nhất trí tăng cường hợp tác chiến lược giữa hai nước để đạt được các mục tiêu chung.

Hai bên cũng khẳng định việc mở rộng hợp tác trong lĩnh vực an ninh hàng hải là quan trọng đối với hòa bình và ổn định khu vực, và nhất trí thúc đẩy hợp tác về trang thiết bị quốc phòng, trên cơ sở bảo dưỡng các tàu hải quân. Họ cũng nhất trí tổ chức một cuộc họp cấp bộ trưởng giữa các bộ trưởng ngoại giao và quốc phòng của cả hai nước, được gọi là cuộc họp "2+2", trong năm 2026.

Chính sách an ninh của Nhật Bản thực sự mang tính bước ngoặt trong thời gian gần đây. Mặc dù trong những thập kỷ gần đây, Washington đã tìm cách khuyến khích Nhật Bản tăng cường năng lực quốc phòng nội địa, nhưng chỉ dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe, và hiện nay là Thủ tướng Takaichi, Nhật Bản mới thực sự chuyển hướng. Thời kỳ Abe chứng kiến sự thành lập Hội đồng An ninh Quốc gia Nhật Bản năm 2013, các Nguyên tắc về Chuyển giao Vũ khí năm 2014 và việc diễn giải lại Hiến pháp cho phép sử dụng quyền phòng vệ tập thể năm 2015. Gần đây hơn, Nhật Bản tăng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP (Sujan Chinoy, 2026).

Về kinh tế, Nhật Bản và Ấn Độ đã thiết lập đối thoại song phương để tăng cường hệ thống dự trữ dầu mỏ của Ấn Độ như một phần trong việc đảm bảo nguồn cung năng lượng trong bối cảnh tình hình ở Trung Đông, và Nhật Bản đã bày tỏ sự ủng hộ việc Ấn Độ tham gia Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA). Hơn nữa, trong lĩnh vực kinh tế, khoảng 130 văn kiện hợp tác giữa các công ty Nhật Bản và Ấn Độ đã được công bố, bao gồm các khoản đầu tư trị giá 2 nghìn tỷ yên (NHK, 2026).

Với dân số hơn 1,4 tỷ người và tốc độ tăng trưởng kinh tế đáng kể, Ấn Độ là một thị trường hấp dẫn đối với Nhật Bản. Công nghệ thông tin của nước này cũng rất tiên tiến. Việc cung cấp vốn của Nhật Bản cho Ấn Độ có thể góp phần vào sự phát triển kinh tế của nước này, điều này sẽ tác động tích cực đến nền kinh tế Nhật Bản. Tuyên bố chung về an ninh kinh tế được hai nhà lãnh đạo ký kết bao gồm cam kết hợp tác công nghệ trong năm lĩnh vực ưu tiên mới, bao gồm khoáng sản quan trọng (chủ yếu là các nguyên tố đất hiếm), chất bán dẫn và dược phẩm. Về các nguyên tố đất hiếm, Trung Quốc đã đơn phương siết chặt các hạn chế xuất khẩu sang Nhật Bản. Ấn Độ cũng bị hạn chế nhập khẩu đất hiếm một cách bất công trong khoảng 5 năm kể từ năm 2020, sau các cuộc đụng độ quân sự trên biên giới Trung-Ấn (The Yomiuri Shimbun, 2026).

Thủ tướng Takaichi đang chủ trương hiện thực hóa một "nền kinh tế mạnh mẽ" và hướng tới việc kết nối quan hệ đối tác công tư với Ấn Độ trong đầu tư, từ đó góp phần vào sự tăng trưởng của Nhật Bản. Một diễn đàn kinh tế đã được tổ chức với sự tham dự của cả hai nhà lãnh đạo. Chuyến thăm này sẽ là chất xúc tác quan trọng cho sự phát triển quan hệ kinh tế giữa hai nước.

Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất của Ấn Độ và đã hỗ trợ các dự án cơ sở hạ tầng lớn, bao gồm tuyến đường sắt cao tốc Mumbai-Ahmedabad. Khoảng 1.400 công ty Nhật Bản đang hoạt động tại Ấn Độ, gần một nửa trong số đó hoạt động trong lĩnh vực sản xuất. Kim ngạch thương mại hai chiều đạt 27,5 tỷ USD trong năm tài chính 2025-2026 của Ấn Độ, trong khi đầu tư của Nhật Bản đạt tổng cộng 3,2 tỷ USD từ tháng 4 đến tháng 12 năm 2025, theo số liệu của chính phủ Ấn Độ (Sheikh Saaliq, 2026).

Ấn Độ - Nhật Bản hướng tới xây dựng hành lang kinh tế tập trung vào châu Phi. Ấn Độ và Nhật Bản đã nhất trí tận dụng nền tảng công nghiệp của Ấn Độ để thiết lập một trung tâm sản xuất, thương mại và đầu tư lớn nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững trên khắp châu Phi. Theo tuyên bố chung được hai Thủ tướng đưa ra, nỗ lực hợp tác này được nêu rõ trong Chiến lược trọng điểm mới về mở rộng hợp tác Nhật Bản - Ấn Độ tại châu Phi. Sáng kiến này tìm cách xây dựng sự cộng hưởng mạnh mẽ giữa các khuôn khổ hiện có, bao gồm cơ chế Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn Ấn Độ - Châu Phi (IAFS), Hội nghị quốc tế Tokyo về phát triển châu Phi (TICAD) của Nhật Bản và Sáng kiến khu vực kinh tế Ấn Độ Dương - Châu Phi. Bằng cách tập trung các hoạt động công nghiệp tại Ấn Độ, hai quốc gia dự định tạo ra một hành lang cung ứng và đầu tư mạnh mẽ, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững trên toàn lục địa châu Phi (Ministry of External Affairs, Government of India, 2026). 

Hai quốc gia nhất trí mở rộng tham vấn chính sách giữa các bộ ngoại giao của mỗi bên, tập trung vào các diễn biến khu vực quan trọng ở châu Phi, châu Á và Trung Đông. Ngoài ra, họ sẽ tăng cường hợp tác chiến lược trên nhiều vấn đề đa phương, bao gồm cải cách Liên Hợp Quốc, không gian, an ninh mạng, các vấn đề hàng hải, biến đổi khí hậu, chống khủng bố, chính sách Bắc Cực và hoạch định chính sách chung (Ministry of External Affairs, Government of India, 2026).

Quan hệ đối tác chiến lược đặc biệt và toàn cầu Ấn Độ - Nhật Bản bắt đầu từ năm 2014 và đang phát triển ngày càng sâu sắc. Hơn 10 năm qua, Nhật Bản và Ấn Độ đã thúc đẩy nhiều hình thức hợp tác khác nhau; tuy nhiên, trong bối cảnh những thay đổi của môi trường quốc tế và những yêu cầu của thời đại đã đề cập trước đó, tôi tin rằng cả hai bên đã khẳng định lại tầm quan trọng chiến lược lẫn nhau. Từ góc nhìn của Ấn Độ, Nhật Bản là đối tác thực sự để cùng tiến lên hướng tới các mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2047, chương trình “Sản xuất tại Ấn Độ” và “Tự lực (Aatmanirbharta)” trong bối cảnh môi trường quốc tế khắc nghiệt. Trong tình hình quốc tế hiện nay, sự hợp tác giữa các nền dân chủ lớn như Ấn Độ và Nhật Bản là cần thiết hơn bao giờ hết. Đối với Nhật Bản, chuyến thăm này đã khẳng định việc tăng cường quan hệ với Ấn Độ, một quốc gia thân thiện đang đạt được tăng trưởng kinh tế đáng kể đồng thời sản sinh ra một lượng lớn người trẻ tài năng và đa dạng, là điều thiết yếu đối với chính trị và kinh tế của Nhật Bản. Ý nghĩa lớn nhất của chuyến thăm này nằm ở việc định nghĩa lại mối quan hệ chiến lược đó với tầm nhìn hướng tới mười năm tới. Ngoài ra, hai bên làm sâu sắc thêm mối quan hệ giữa người dân hai nước với các chương trình kỷ niệm kéo dài cả năm nhằm kỷ niệm 75 năm Quan hệ Ngoại giao (1952-2027).

Tài liệu tham khảo

1. Ministry of External Affairs, Government of India (2026). 16th India-Japan Annual Summit Joint Statement.  https://www.mea.gov.in/press-releases?dtl/41391

2. Navashree Nandini (2026). Why Japan PM Sanae Takaichi's India visit is strategically significant.https://www.wionews.com/world/why-japan-pm-sanae-takaichi-s-india-visit-is-strategically-significant-wion-decodes-1782544175393

3. NHK (2026). 日印首脳会談 戦略的協力関係深めることで合意 2兆円投資も. https://news.web.nhk/newsweb/na/na-k10015166401000

4. Sheikh Saaliq (2026). India’s Modi and Japan’s Takaichi expand defense and economic security ties. https://apnews.com/article/india-japan-china-modi-takaichi-97cc7de864e3183d5bcdfa43e616c1d7

5. Sujan Chinoy (2026). Modi-Takaichi Summit: Deepening India-Japan Ties in a Changing Indo-Pacific. https://www.orfonline.org/expert-speak/modi-takaichi-summit-deepening-india-japan-ties-in-a-changing-indo-pacific

6. The Yomiuri Shimbun (2026). 日印首脳会談　経済と防衛で相互協力深めよ. https://www.yomiuri.co.jp/editorial/20260702-GYT1T00428/