Khai thác ảnh vệ tinh, bản đồ số và tài liệu định vị dòng sông cổ Tiêu Tương
Sông Tiêu Tương là dòng sông huyền thoại của vùng đất Kinh Bắc, nay đã bị bồi lấp nhưng vẫn sống mãi trong tâm thức người dân nơi đây, với những truyền thuyết, chuyện kể và những làn điệu dân ca say đắm lòng người. Sông Tiêu Tương với chuyện tình Trương Chi - Mỵ Nương là nguồn cảm hứng sáng tác nghệ thuật bất tận cho bao thế hệ văn nghệ sĩ Việt Nam. Đó là những tác phẩm văn học, nghệ thuật với nhiều thể loại khác nhau như thơ, truyện, ca khúc, cải lương, kịch, vũ kịch, phim ảnh.
Dấu tích sông Tiêu Tương ở tổ dân phố Đại Đình, phường Từ Sơn
Sông Tiêu Tương là dòng sông huyền thoại của vùng
đất Kinh Bắc, nay đã bị bồi lấp nhưng vẫn sống mãi trong tâm thức người dân nơi
đây, với những truyền thuyết, chuyện kể và những làn điệu dân ca say đắm lòng
người. Sông Tiêu Tương với chuyện tình Trương Chi - Mỵ Nương là nguồn cảm hứng
sáng tác nghệ thuật bất tận cho bao thế hệ văn nghệ sĩ Việt Nam. Đó là những
tác phẩm văn học, nghệ thuật với nhiều thể loại khác nhau như thơ, truyện, ca
khúc, cải lương, kịch, vũ kịch, phim ảnh.
Những phát hiện khảo cổ
học dọc hai bờ sông cổ chứng tỏ, buổi đầu thời đại Đồng thau sông Tiêu Tương đã
giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống của cư dân Việt cổ vùng đồng
bằng Bắc Ninh cũ (Trần Quốc Vượng, Trần Quốc Trị 1976).
Tuy nhiên, do bị bồi lấp
đã lâu, tài liệu thành văn cụ thể về dòng sông lại rất ít, nên hiện nay khá
nhiều người Việt ở trong và ngoài nước có sự nhầm lẫn giữa sông Tiêu Tương ở
Việt Nam và sông Tiêu Tương ở Trung Quốc. Thậm chí nhiều người còn đặt nghi
vấn, liệu đã từng có thực một dòng sông Tiêu Tương ở Việt Nam hay không (?).
Những tài liệu trước đây
viết về sông Tiêu Tương (Bắc Ninh) thường không thống nhất, thậm chí mâu thuẫn
với nhau với một số ý kiến tiêu biểu như: “ ... phát nguyên từ cái
đầm lớn xã Phù Lưu huyện Đông Ngàn, chảy từ phía tây sang đông bắc qua xã Tiêu
Sơn huyện Yên Phong, chuyển sang địa phận hai huyện Tiên Du và Quế Dương vào
sông Thiên Đức ” (Đại Nam nhất thống chí 1865-1882) ; “ Từ đầm lớn Phù Lưu, sông Tiêu Tương men theo làng Đình Bảng, chảy
qua Phủ lỵ Từ Sơn cũ, vòng quanh chân núi Tiêu, vắt qua “Cung Nội Duệ” xã Vân
Tương, chảy chéo qua xã Võ Cường, qua đường xe lửa, chảy vòng quanh thôn Dương
Ổ, qua làng Hạ Giang (cuối sông), đổ vào sông Ngũ Huyện” (Trần Quốc Vượng, Trần Quốc Trị 1976); “ ...phát nguyên từ hồ Lãng Bạc chảy từ phía tây sang đông bắc qua
xã Tương Giang, Vân Tương, qua các làng quan họ nổi tiếng như Lim, Bưởi, Ó, Se,
Bò… rồi chảy vào sông Cầu
” (Ty Văn hóa và Thông
tin – Thư viện tỉnh Hà Bắc 1982); “... từ Hoa Lâm, Mai Lâm
chảy qua Đình Bảng - đầm Phù Lưu – và có hai nhánh: một nhánh chảy qua các làng
Tiêu, Ó Chợ (Dương Ổ) rồi chảy vào sông Thiếp ở vùng Đồng Bạch... một nhánh
chảy xuống Đại Đồng rồi hòa với nước sông Tào Khê, chảy Tây - Đông dưới chân
Phật Tích” (Trần Quốc Vượng 1996); “Sông Tiêu Tương là đoạn cuối của sông Hoàng (Hoàng Giang) trước
khi nhập vào sông Cầu rồi theo Lục Đầu ra biển” (Phạm Thị Thủy Chung 2001).
Có hai tài liệu (gốc Hán
Nôm) viết khá rõ về sông Tiêu Tương mà cho đến nay chưa thấy được đề cập đến:
(1) “ Tỉnh Bắc Ninh: Khe Tiêu Tương chảy qua các huyện Đông Ngàn, Tiên
Du, Quế Dương”; “Huyện Đông Ngạn: Khe Tiêu Tương từ ao đầm xã Đông Ngạn chảy về
phía tây rồi chuyển lên phía đông bắc, qua xã Tiêu Sơn huyện Yên Phong, chảy
vào các huyện Tiên Du, Quế Dương, rồi đổ vào sông Triêm Đức. Ngày nay phần
thượng lưu khe Tiêu Tương này đã bị bồi lấp, chỉ còn một đoạn mà thôi”; “Tiên
Du: Một dòng khe cũ, gọi là Tào Khê, lại có tên là khe Tiêu Tương, thượng nguồn
từ chỗ giáp huyện Đông Ngạn, chảy qua các xã Dương Húc, Đại Vi, Dũng Vi, Đại Sơn, Vĩnh Phú, Phật Tích, Nội Viên, Chi Nê Nội; hạ nguồn
đến xã An Động giáp xã La Miệt huyện Quế Dương”; “ Huyện Quế Dương: Một dòng khe nhỏ gọi là khe Tiêu Tương chảy từ Đông Ngạn, Tiên Du
chảy qua các xã Quảng Lãm, La Miệt đến cửa cống ở xã Mộ Đạo đổ vào sông Chiêm
Đức”; “Bản đồ tỉnh Bắc Ninh, Bản đồ Phủ lỵ Từ Sơn, Bản đồ huyện Quế Dương và Võ
Giàng ” (Đồng Khánh địa dư chí 1886-1887) ( ảnh 1 ).
(2) “ Sông TiêuTương: Phát nguyên từ rừng Cổ Pháp chảy qua Đại Đình, Phù
Chẩn, đổ vào Loa Hồ của Phù Lưu, chảy qua thôn Lã phân thành hai nhánh. Một
nhánh đến Dương Lôi, Dương Húc, chảy qua Đại Vi đến thẳng địa phận xã Thịnh
Liên. Một nhánh đến Xuân Thụ, Cẩm Giàng thì uốn khúc qua Tam Lư, Vịnh Kiều,
Tiêu Sơn rồi qua Nội Duệ, Lũng Sơn, Lũng Giang, vắt qua Ngô Khê, Loan Bảo ở
đằng sau tỉnh thành cho đến Thị Cầu thì chuyển chảy qua hai huyện Tiên Du, Quế
Dương vào sông Triêm Đức (Nay hoặc nhập vào đường quan, hoặc cạn, đôi chỗ còn một
hai đoạn)” (Bắc Ninh toàn tỉnh địa
dư chí - Quyển Thượng 1891)
.
1. Sử dụng ảnh vệ tinh,
bản đồ số, so sánh tư liệu địa chí và điền dã định vị vệ tinh GPS để xác định
dòng chảy sông cổ
Trong khảo cổ học, việc
sử dụng ảnh vệ tinh, không ảnh (quang, radar, laser) và Hệ thống Thông tin địa
lý (GIS) có tác dụng rất lớn trong việc tìm kiếm các di chỉ, xây dựng các cơ sở
dữ liệu không gian về di tích, theo dõi trạng thái biến đổi theo thời gian của
địa hình, địa mạo, hệ thống đường sá, sông ngòi, địa danh.
Để
định vị dòng sông cổ Tiêu Tương, chúng tôi đã sử dụng ảnh vệ tinh của Google
(Mỹ), Spot (Pháp) cũng như bản đồ của Pháp in năm 1926 và các bản đồ số hiện
có; dùng phần mềm để nắn tọa độ sao cho mỗi loại bản đồ thành một lớp, có thể
chồng khít lên nhau, hiển thị độc lập, hiển thị kết hợp, tắt bật các lớp và so
sánh với tài liệu địa chí. Trên cơ sở kỹ thuật trắc địa bản đồ, tiến hành nội
suy độ cao theo bình độ để xác định dòng chảy sông cổ Tiêu Tương và thẩm định
lại qua điền dã thực địa với định vị vệ tinh (GPS).
Các bước thực hiện như
sau:
(1) Xác định phạm vi (không
gian) nghiên cứu.
(2) Sưu tầm các bản đồ có liên
quan .
(3) So sánh thông tin trên các
lớp bản đồ v à tài liệu địa chí .
(4) Phục dựng sơ bộ dòng chảy sông cổ Tiêu Tương .
(5) Sử dụng cơ sở dữ liệu bản
đồ số hiện có , số hóa các bản đồ giấy và chuyển
về cùng hệ quy chiếu.
(6) Phân tích chồng xếp,
tương thích dữ
liệu cũ và mới.
(7) Dùng mô hình số độ cao và GPS
để kiểm chứng , hiệu chỉnh địa hình , nội suy dòng chảy trước
đây.
(8) Phục dựng dòng sông gần đúng nhất có thể.
2. Dựng lại dòng chảy
sông cổ Tiêu Tương
Sông Thiên Đức, đầu
nguồn của sông Tiêu Tương, là nhánh của sông Đuống, từ Yên Viên chảy vòng theo
đường (đê cũ) Yên Thường, cắt ngang quốc lộ 1A cũ, cạnh Nghĩa trang liệt sĩ Yên
Viên, qua sát đình Trùng Quán. Tại Trùng Quán sông Thiên Đức chia làm hai nhánh,
một nhánh trở thành sông Tiêu Tương, một nhánh chảy qua xã Dương Hà, đổ ra sông
Đuống . Đoạn sông Thiên Đức, từ
cửa sông ở Yên Viên tới chỗ phân nhánh ở Trùng Quán dài 6km.
Sông Tiêu Tương từ Trùng
Quán chảy sang Đình Bảng (Lăng Phát Tích, Lăng Lý Huệ Tông, Đền Rồng, Trường
Đại học Thủy sản, rìa phía nam Đình Bảng, Đền Đô); theo rìa Phù Chẩn (xóm Đợi,
xóm Sóc, xóm Gạo, Chùa Keo, Đình Keo, xóm Dưa, xóm Miếu, xóm Sông, Thôn Nội),
qua Tân Hồng (Yên Láng, đầm Phù Lưu, Dương Lôi). Tại thôn Lã (Tân Hồng) sông
chia thành hai nhánh: hướng đông bắc đổ ra sông Ngũ Huyện Khê rồi vào sông Cầu,
hướng đông nam đổ ra sông Đuống. Đoạn sông từ Trùng Quán đến Lã dài khoảng
13km.
Nhánh hướng đông bắc ra
sông Ngũ Huyện Khê qua đường Quốc lộ 1 cũ vòng quanh Cẩm Giang, cắt Quốc lộ về
Tam Lư, vòng Vĩnh Kiều, sang Xóm Viếng, Lễ Xuyên, Tiêu Thượng, Tiêu Long, Tiêu
Sơn, Tạ Xá (Từ Sơn); Nộ Khánh (TT. Lim), Duệ Đông, TT. Lim, Lũng Giang, Thanh
Lê (Tiên Du); Xuân Ổ A, Xuân Ổ B, Dương Ổ (TP. Bắc Ninh); hòa với nước sông Ngũ
Huyện Khê ở khoảng giữa Dương Ổ và Hạ Giang (Tiên Du). Độ dài nhánh sông này đo
được 19km.
Nhánh hướng đông nam ra
sông Đuống (Thiên Đức): từ Dương Lôi (Từ Sơn) qua huyện Tiên Du tại Đại Đồng
(Đại Thượng, Đại Trung, Đại Vi), Tri Phương (thôn Đình, Xóm Sen, Cao Đường, Cao
Định), Phật Tích (Ngô Xá), Minh Đạo (Liên Ấp), Tân Chi (Tư Chi); qua huyện Quế
Võ tại, Hán Quảng, Chi Lăng, Mộ Đạo (La Miệt, Trạc Nhiệt, Mai Ổ). Độ dài nhánh
sông này đo được 33 km.
Như vậy dòng sông cổ
Tiêu Tương khi xưa dài khoảng 65 km; nếu tính cả đoạn sông Thiên Đức từ sông
Đuống tới Trùng Quán thì dòng sông dài khoảng 71 km ( ảnh 2 ).
3. Đoán định nguyên nhân
và thời gian sông Tiêu Tương bị bồi lấp
Thủy Kinh Chú (q.37) chép, sông Diệp Du (sông Nhị Hà - Hồng) qua phía bắc huyện
Mê Linh thuộc Giao Chỉ, chia làm năm (nhánh), đến địa giới phía nam lại hợp làm
ba sông chảy về phía biển. Trong các nhánh, Trung Thủy(sông Giữa) tương đương
với sông Đuống (Thiên Đức - Triêm Đức) ngày nay, trước đây là dòng chảy chính
sau bị bồi lấp và Trường Giang (sông Dài) tức sông Hồng ngày nay trở thành dòng
chính (Đào Duy Anh 1964). Vậy đâu là nguyên nhân chủ yếu làm sông Nhị Hà đổi
dòng chính?
Sông Đuống, sông Hồng
nằm trên miền trũng tam giác châu sông Nhị Hà – Hồng. Về mặt kiến tạo địa chất,
vỏ trái đất ở nơi đây chẳng những mỏng hơn các nơi khác mà còn
bị đứt gãy sâu chia cắt suốt bề dày của nó. Không phải chỉ có
các đứt gãy dọc mà còn nhiều đứt gãy ngang, chia cắt, nó có dạng bậc thang : các bậc cao nằm ở phía
tây bắc, các bậc thấp nằm ở phía đông nam. Khu vực này là vùng có cường độ
chuyển động lớn của vỏ trái đất. Tại đây các hoạt động kiến tạo lớn đã từng
diễn ra mạnh mẽ trong suốt cả quá khứ địa chất trăm triệu năm về trước và vẫn còn
đang tiếp diễn mạnh trong kỷ địa chất hiện nay.
Thống kê các trận động
đất và lũ lụt trong 400 năm (1010 - 1410), thời Lý - Trần ở khu vực Thăng long
- Hà Nội có 47 trận động đất lớn nhỏ và 44 trận lũ lụt (Đại Việt Sử lược
1877-1888, Đại Việt Sử ký toàn thư 1697 và Khâm định Việt sử Thông giám cương
mục 1856 - 1884). Mật độ lớn nhất động đất nằm trong khoảng thời gian 80 năm
(1141-1220) là 27/47 trận. Mật độ lớn nhất lũ lụt, nước lớn, to nằm trong hai
khoảng 60 năm: (1221-1280) là 14/44 trận và (1301-1360) là 15/44. Chúng tôi cho
rằng chính những trận động đất thời kỳ (1141-1220) đã làm thay đổi dòng chảy
chính của sông Nhị Hà - Hồng và cũng dẫn đến sông Thiên Đức - Đuống bị bồi đắp.
Vì vậy, năm 1390 nhà Trần đã phải cho khơi đào sông Thiên Đức. Đây là lần đầu
tiên biên niên sử ghi nhận việc khơi đào sông Thiên Đức - Đuống. Việc giảm lưu
lượng nước và bị bồi lấp của sông Thiên Đức dẫn đến sông Tiêu Tương cũng cạn
dần. Đây chính là nguyên nhân sâu xa, chủ yếu làm sông Tiêu Tương bị bồi lấp (ảnh
3 ).
Theo lịch sử làng Xuân
Ổ, nhánh sông ra Ngũ Huyện Khê bị bồi lấp vào thế kỷ XV, còn lịch sử kết chạ
giữa Lũng Giang và Tam Sơn cho thấy tới thế kỷ XVI, XVII sông vẫn còn. Căn cứ
vào tài liệu và kết quả khảo sát thực tế, chúng tôi cho rằng, nhánh Tiêu Tương
hướng đông bắc đổ ra Ngũ Huyện Khê còn tồn tại tới thế kỷ XVIII, nhánh hướng
đông nam chảy vào sông Đuống còn tồn tại tới cuối thế kỷ XIX.
Việc xây dựng đường xá,
đê điều, nhà cửa nhất là vào thế kỷ XX đã góp phần quan trọng “băm” dòng sông
thành những đoạn ao hồ. Vào những năm cuối thế kỷ XX, đầu XXI làn sóng “đô thị
hóa”, “xây dựng các khu công nghiệp” lan tới nhiều làng xóm ở Bắc Ninh đã “lấp
tiếp” phần còn lại, trừ một vài đoạn nhánh hướng đông nam (đã thành một phần
của kênh Tào Khê).
4. Di tồn văn hóa – lịch
sử bên bờ sông Tiêu Tương
4.1.
Di chỉ khảo cổ học thời đại Kim khí:
Theo Nguyễn Giang Hải và Trịnh Sinh (2001),
trên đôi bờ sông Tiêu Tương đã phát hiện được các di tích khảo cổ học thời đại
Kim khí như sau:
- Đoạn từ Trùng Khánh
tới Lã (Tân Hồng) có các di chỉ Đồng Gio và Ao Sen ở Đình Bảng-Từ Sơn.
- Nhánh đổ ra sông Ngũ
Huyện Khê có các di chỉ Phù Lưu, Núi Viềng , Bãi Tự , Đồng Phố
, Bãi Miễu , Chùa Lái
, Thùng Lò (Từ Sơn). Đồng Bạch , Vườn Mao (Yên
Phong).
- Nhánh đổ ra sông Đuống
có các di chỉ Đường Chim – Nương Dâu , Chùa Hoa , Bãi Tháp
, Đồng Dâm , Đồng Nội
, Vườn Dinh (Từ
Sơn).
4.2.
Danh thắng và di tích khảo cổ học thời Lý
- Đền (miếu) - Lăng Lý
Bát Đế - Rừng Báng ở Đình Bảng (Cổ Pháp - Từ Sơn).
- Chùa - Núi Phật Tích
(Tiên Du - Lạn Kha) - Rừng Thông (Tiên Du).
- Chùa - Núi Dạm - Rừng
Thông (Quế Võ).
4.3.
Các văn bia thời Lê
Theo Phạm Thị Thùy Vinh
(2003), có những bia ký tại các làng ven đôi bờ Tiêu Tương như sau:
- Đoạn từ Trùng Quán đến
Phù Lưu (52) : Quy Mông (2), Xung Quán
(4), Phù Ninh (30), Ninh Giang (3), Đình Bảng (2), Phù Chẩn (1), Phù Lưu (10).
- Đoạn từ Phù Lưu tới
Ngũ Huyện Khê (29) : Tam Sơn (1), Tam Lư (1), Nội Duệ (5), Nội Duệ
Đông (1), Xuân Ổ (7), Bồ Sơn (11), Dương Ổ (3).
- Đoạn từ Phù Lưu tới sông Đuống (19): Phật Tích (10), Hán Đà (2),
La Miệt (1), Quế Ổ (3), Mộ Đạo (3).
Tổng cộng có 100 văn bia
thời Lê ở khu vực này trong số1.063 ở Bắc Ninh và 5.694 văn bia thời Lê
trong cả nước.
4.4.
Những làng Quan họ
Căn cứ vào bản đồ dựng
lại dòng chảy sông cổ Tiêu Tương, có thể thấy trong số 49 làng Quan họ gốc có
những làng Quan họ nằm ở khu vực này như sau:
- Các làng nằm bên bờ
sông Tiêu Tương gồm Tam Sơn, Tiêu, Duệ Đông, Lũng
- Giang (Lim), Lũng Sơn,
Xuân Ổ (Ó), Dương Ổ (Đống Cao), Hạ Giang (8 làng).
- Các làng nằm bên bờ
sông Ngũ Huyện Khê (đoạn có nước sông Tiêu Tương) gồm Đào Xá (Điều Thôn), Châm
Khê, Chà Xuyên (Bùi), Khúc Toại (Chọi) (4 làng).
- Các làng nằm bên bờ
sông Cầu (đoạn có nước sông Ngũ Huyện Khê và nước sông Tiêu Tương) gồm Thượng
Đồng, Xuân Viên, Xuân Đồng, Viêm Xá (Diềm), Hữu Chấp (Chắp), Đẩu Hàn, Cổ Mễ,
Đáp Cầu và hai làng Hữu Nghị, Giá Sơn của Việt Yên (Bắc Giang) (10 làng).
5. Nhận xét
Qua nghiên cứu dòng sông
cổ Tiêu Tương, chúng tôi thấy rất cần tiếp tục bảo tồn, tôn tạo và phát huy di
sản văn hóa dân tộc ở vùng đất này, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng phát triển du
lịch lịch sử - du lịch xanh và cải tạo môi trường, cụ thể là:
- Quy hoạch, phục hồi
lại một phần sông Tiêu Tương, kênh Tào Khê.
- Khôi phục các danh
thắng, đại danh lam thời Lý: cải tạo, nâng cấp các khu rừng Thông núi Phật Tích
(Tiên Du) và núi Lãm Sơn (Quế Võ), phục dựng khu chùa Dạm, khôi phục khu rừng
Báng ở Đình Bảng (Từ Sơn).
- Tiếp tục nghiên cứu
trầm tích văn hóa lưu vực sông cổ Tiêu Tương.
- Đẩy mạnh ứng dụng công
nghệ viễn thám, công nghệ thông tin và các công nghệ mới khác trong nghiên cứu
khảo cổ học.
TÀI LIỆU DẪN
1. BẮC NINH TOÀN TỈNH ĐỊA
DƯ CHÍ 1881. Quyển Thượng:
Địa phương chí tỉnh Bắc
Ninh qua tư liệu Hán Nôm . Nxb. Khoa học Xã hội, 2009: 105.
2. ĐẠI NAM NHẤT THỐNG CHÍ
1865 - 1882. Tập IV. Nxb. Khoa học Xã hội, Hà Nội 1971: 79.
3. ĐẠI VIỆT SỬ KÝ TOÀN THƯ
1697. Bản in Nội các Quan bản (mộc bản khắc năm Chính Hòa thứ 18), Tập I, II. Nxb. Khoa học Xã
hội 2004.
4. ĐẠI
VIỆT SỬ LƯỢC 1377 - 1388. Soạn giả: khuyết danh, Dịch giả: Nguyễn Gia Tường.
Nxb. TP. Hồ Chí
Minh 1994.
5. ĐÀO DUY ANH 1964 . Đất
nước Việt Nam qua các đời
. Nxb. Văn học 2006: 259
- 261.
6. ĐỒNG KHÁNH ĐỊA DƯ CHÍ
1886 - 1887. Tập I: Tỉnh Bắc Ninh. Nxb. Thế giới 2003: 487 - 502.
7. ĐỒNG KHÁNH ĐỊA DƯ CHÍ
1886 - 1887. Tập III: Bản đồ tỉnh Bắc Ninh. Nxb. Thế giới 2003: 91 - 98.
8. KHÂM ĐỊNH VIỆT SỬ THÔNG
GIÁM CƯƠNG MỤC 1856 - 1884. Viện Sử học dịch. Nxb. Giáo dục 1998.
9. NGUYỄN GIANG HẢI, TRỊNH
SINH 2001. Thư mục Khảo cổ học Việt Nam, Tập 2: Thời đại Kim khí - Nxb. Thế giới 2001: 168.
10. PHẠM THỊ THỦY CHUNG
2001. Sông Tiêu Tương với văn hóa Kinh Bắc . Viện Nghiên cứu Văn
hóa - Viện Hàn lâm Khoa học Xã
hội Việt Nam 2011 (website).
11. PHẠM THỊ THÙY VINH 2003.
Văn bia thời Lê xứ Kinh Bắc và sự phản ánh văn hóa làng xã . Viện Cao học - Thực hành, Viện Nghiên
cứu Hán Nôm, Viện Viễn Đông Bác cổ. Nxb. Văn hóa Thông tin,: 391 - 457.
12. TRẦN QUỐC VƯỢNG, TRẦN
QUỐC TRỊ 1976. Đôi bờ Tiêu Tương buổi đầu thời đại Đồng thau (Hà Bắc). Những phát hiện
mới khảo cổ học năm 1976:
241 - 245.
13. TRẦN QUỐC VƯỢNG 1996.
Sông núi Tiêu Tương hương Cổ Pháp. Một con đường tiếp cận di sản văn hóa, Tập VI. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hà Nội
2012: 123 - 129.
14. TY VĂN HÓA VÀ THÔNG TIN
– THƯ VIỆN TỈNH HÀ BẮC 1982. Địa chí Hà Bắc. Hà Bắc.
MAKE FULL USE OF SATELLITE PHOTOS,
DIGITAL MAPS
AND DOCUMENTS FOR THE ANCIENT TIEU TUONG
RIVER’S LOCATION
NGUYEN QUANG BAC, NGUYEN HUU TUAN, HOANG
QUOC VIET
Tieu Tuong is the name of a legendary
river in Kinh Bac region. Even sedimented and filled up over years, ít is still
alive in the memoir of local people. Archaeological excavations along the
riversides revealed that during early Bronze Age, the river played a major role
in the ancient Viet life of the the region. The exact repositioning of the
river flow has a significant meaning, would
clarify a mystery and help in preserving the thousand years old cultural
heritage of the Kinh Bac region.
To reposition this ancient river, we
used satellite photos, digital maps, geographical descriptive documents, field
surveys coupled with satellite GPS.
As a result, we could then successfully
locate the ancient Tieu Tuong River, and in the same time discover reasons and
date of the sedimentation and fill up process.
Nguồn
bài viết: Tạp chí Khảo cổ học, số 6/2014