Sáng 3/8/2026, tại trụ sở số 1 Liễu Giai, Ngọc Hà, Hà Nội trưng bày lần thứ 7 với chủ đề "Kết nối truyền thống - Vững bước tương lai" do Viện Văn học và Viện Nghiên cứu Văn hóa chủ trì phối hợp với Văn phòng Viện Hàn lâm thực hiện đã long trọng diễn ra.

Tham dự Lễ khai mạc có GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm; PGS.TS. Nguyễn Đức Minh, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm; TS. Đỗ Xuân Lân, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Viện Hàn lâm; Về phía khách mời có GS.TS. Lê Hồng Lý, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa; PGS.TS. Phan Trọng Thưởng, nguyên Viện trưởng Viện Văn học; Về phía đơn vị tổ chức có PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa; PGS.TS. Hoàng Cầm, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa; TS. Nguyễn Huy Bỉnh, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Văn học và TS. Nguyễn Thị Thanh Nga, Phó Viện trưởng Viện Văn học; cùng lãnh đạo Văn phòng Viện Hàn lâm, đại diện lãnh đạo các đơn vị thuộc, trực thuộc Viện Hàn lâm, toàn thể viên chức, người lao động của Viện Văn học, Viện Nghiên cứu Văn hóa và một số cơ quan thông tấn báo chí trên địa bàn thủ đô Hà Nội.

Sự kiện nằm trong chuỗi trưng bày giới thiệu các thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn của các đơn vị thuộc Viện Hàn lâm. Thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, công trình khoa học và các sản phẩm nghiên cứu tiêu biểu, không gian trưng bày tái hiện chặng đường 73 năm xây dựng và phát triển của Viện Văn học cùng 47 năm hình thành và trưởng thành của Viện Nghiên cứu Văn hóa, phản ánh những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ nhà khoa học đối với việc nghiên cứu, bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, văn học dân tộc cũng như tham gia tư vấn, hoạch định chính sách phát triển văn hóa, xã hội.

Phát biểu tại lễ khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm khẳng định, văn học và văn hóa luôn giữ vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển của dân tộc. Không chỉ lưu giữ ký ức lịch sử và bản sắc văn hóa, các ngành khoa học này còn góp phần hình thành hệ giá trị, bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và khơi dậy khát vọng phát triển của con người Việt Nam. Vì vậy, nghiên cứu văn học và văn hóa không chỉ có ý nghĩa học thuật mà còn mang trách nhiệm xã hội sâu sắc, góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số đang đặt ra nhiều yêu cầu mới, việc kế thừa những giá trị truyền thống phải luôn gắn với đổi mới tư duy nghiên cứu và nâng cao khả năng hội nhập quốc tế. Đó cũng chính là tinh thần mà Trưng bày "Kết nối truyền thống, vững bước tương lai" hướng tới: kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa các thế hệ nhà khoa học, giữa những giá trị đã được khẳng định với yêu cầu phát triển của thời đại mới. Qua đó, tiếp tục khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong việc xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội, phát huy nguồn lực văn hóa và sức mạnh mềm quốc gia, đóng góp vào mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Từ những giá trị được bồi đắp qua nhiều thế hệ

Nhìn lại gần nửa thế kỷ xây dựng và trưởng thành của Viện Nghiên cứu Văn hóa, GS.TS. Lê Hồng Lý, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa cho rằng, hành trình phát triển của đơn vị luôn gắn liền với sự vận động của đời sống văn hóa đất nước. Từ những nghiên cứu nền tảng về văn hóa dân gian, văn hóa các tộc người đến các vấn đề văn hóa đương đại, bảo tồn di sản và giao lưu, tiếp biến văn hóa, Viện đã từng bước mở rộng phạm vi nghiên cứu, tiếp cận nhiều phương pháp mới và tăng cường hợp tác quốc tế, qua đó góp phần làm sáng rõ những giá trị văn hóa Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Theo GS.TS. Lê Hồng Lý, trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu văn hóa không chỉ dừng lại ở việc nhận diện và bảo tồn các giá trị truyền thống mà còn phải góp phần chuyển hóa những giá trị ấy thành nguồn lực phục vụ phát triển đất nước. Mỗi công trình khoa học, mỗi kết quả điều tra, khảo sát hay tư vấn chính sách đều hướng đến mục tiêu chung là phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần của xã hội và nâng cao vị thế văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế.

Đối với Viện Văn học, hành trình hơn bảy thập kỷ phát triển cũng là hành trình đồng hành cùng nền văn học dân tộc. Theo PGS.TS. Phan Trọng Thưởng, nguyên Viện trưởng Viện Văn học, điều đáng quý nhất không chỉ là những công trình nghiên cứu đã được công bố hay những giải thưởng khoa học đạt được, mà còn là sự hình thành một truyền thống học thuật hàn lâm, nơi nhiều thế hệ nhà khoa học đã dành trọn tâm huyết để nghiên cứu, gìn giữ và phát huy những giá trị của văn học Việt Nam. Chính truyền thống ấy đã tạo nên nền tảng để Viện Văn học tiếp tục đổi mới tư duy nghiên cứu, mở rộng hợp tác quốc tế và đóng góp ngày càng hiệu quả cho sự phát triển của khoa học xã hội và nhân văn.

PGS.TS. Phan Trọng Thưởng cho rằng, việc Viện Văn học và Viện Nghiên cứu Văn hóa cùng xây dựng một không gian trưng bày chung mang nhiều ý nghĩa. Đây không chỉ là sự gặp gỡ của hai đơn vị có nhiều điểm tương đồng về chức năng, nhiệm vụ mà còn phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa văn học và văn hóa trong nghiên cứu con người và đời sống xã hội. Khi được đặt trong cùng một không gian, những thành tựu của hai viện tạo nên bức tranh toàn diện hơn về đóng góp của khoa học xã hội và nhân văn đối với sự phát triển của đất nước.

Những chia sẻ ấy cũng chính là chìa khóa để tiếp cận không gian trưng bày. Ở đó, mỗi công trình nghiên cứu, mỗi trang sách, mỗi bức ảnh tư liệu không đơn thuần là kết quả của một đề tài hay một dự án khoa học, mà còn kể câu chuyện về sự kế thừa, đổi mới và trách nhiệm của các thế hệ nhà khoa học trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn học, văn hóa dân tộc.

Đến lan tỏa tri thức, kết nối truyền thống với khát vọng phát triển

Sức hút của trưng bày không nằm ở quy mô hay số lượng hiện vật, mà ở cách kể một câu chuyện thống nhất về hành trình của tri thức. Mỗi không gian đều được thiết kế theo dòng chảy thời gian, phản ánh quá trình hình thành, phát triển và những đóng góp của hai viện đối với nền khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam.

Tại khu vực trưng bày của Viện Nghiên cứu Văn hóa, người xem có dịp nhìn lại chặng đường 47 năm xây dựng và trưởng thành thông qua hệ thống hình ảnh, tư liệu, các công trình nghiên cứu tiêu biểu và những kết quả hợp tác quốc tế. Từ những nghiên cứu về văn hóa dân gian, văn hóa các tộc người, di sản văn hóa đến các vấn đề văn hóa đương đại, mỗi công trình đều cho thấy nỗ lực bền bỉ của các thế hệ nhà khoa học trong việc nhận diện, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa Việt Nam. Không gian trưng bày cũng phản ánh sự chuyển mình của đơn vị từ nghiên cứu cơ bản sang tăng cường tư vấn chính sách, góp phần cung cấp luận cứ khoa học phục vụ phát triển văn hóa và xã hội trong bối cảnh mới.

Trưng bày "Kết nối truyền thống, vững bước tương lai"  vì thế không chỉ là hoạt động giới thiệu thành tựu của Viện Văn học và Viện Nghiên cứu Văn hóa. Quan trọng hơn, đây là dịp để Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tiếp tục lan tỏa những giá trị cốt lõi của khoa học xã hội và nhân văn, đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với công chúng, góp phần củng cố niềm tin vào vai trò của tri thức trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Song song với đó, không gian của Viện Văn học lại mở ra hành trình hơn bảy thập kỷ đồng hành cùng nền văn học dân tộc. Những tư liệu lịch sử, công trình nghiên cứu có giá trị, các bộ sách chuyên khảo, tạp chí khoa học, hình ảnh các thế hệ cán bộ nghiên cứu cùng dấu ấn của nhiều nhà khoa học được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước đã góp phần khắc họa rõ nét truyền thống học thuật của một trong những đơn vị nghiên cứu đầu ngành về văn học ở Việt Nam. Đó không chỉ là những thành tựu của riêng một đơn vị mà còn là một phần quan trọng trong lịch sử phát triển của nền khoa học xã hội và nhân văn nước nhà.

Đi qua từng không gian trưng bày, người xem dễ dàng nhận thấy sự gặp gỡ giữa truyền thống và hiện đại, giữa giá trị học thuật được bồi đắp qua nhiều thế hệ với khát vọng đổi mới để đáp ứng yêu cầu của thời đại. Những trang sách, những tư liệu lưu trữ, những công trình nghiên cứu và hình ảnh các nhà khoa học không chỉ tái hiện chặng đường đã qua mà còn khẳng định sức sống bền bỉ của tri thức, của tinh thần lao động khoa học và trách nhiệm cống hiến đối với đất nước.

Khép lại hành trình tham quan, điều còn đọng lại không chỉ là những con số về thành tựu nghiên cứu hay những bộ sưu tập tư liệu quý giá, mà là niềm tin vào sức sống của văn học và văn hóa trong hành trình phát triển của dân tộc. Khi truyền thống được gìn giữ bằng nghiên cứu khoa học, được tiếp nối bằng tinh thần đổi mới và được lan tỏa bằng trách nhiệm của các thế hệ hôm nay, những giá trị ấy sẽ tiếp tục trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần xây dựng nền tảng tinh thần vững chắc, phát huy sức mạnh mềm quốc gia và đồng hành cùng đất nước trên con đường phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.