Sách của người Pà Thẻn
09/09/2026
Người Pà Thẻn là một trong các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, có số dân 8.248 người (năm 2019), cư trú chủ yếu tại tỉnh Tuyên Quang. Hiện nay dân tộc Pà Thẻn còn lưu giữ được một vài cuốn sách cổ với những ký hiệu tượng hình có nội dung liên quan đến lịch sử và tôn giáo. Một số nhà ngôn ngữ học xem đó như những đường nét sơ khai của loại chữ tượng hình.
Cuốn sách của người Pà Thẻn (Pình
độ) được trưng bày tại tầng 2, tòa nhà Trống đồng của Bảo tàng Dân tộc học Việt
Nam (Bảo tàng) là loại sách cổ, nội dung được ghi bẳng những ký tự tượng hình
trên giấy dó và được viết bằng mực tàu màu đen. Khổ sách dài, các ký tự tượng
hình rất đa dạng thể hiện hình các con vật (trâu, bò, gà vịt), chỗ rửa chân của
ma; cối giã gạo, đôi quang gánh, xa kéo sợi, bếp lửa… Các hình vẽ được sắp xếp
theo thứ tự từ phải sang trái, đây cũng là chiều đọc sách. Những ký tự tượng
hình này có nhiều nét giống chữ của người Di ở tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Sách
“ghi” các bài cúng của người Pà Thẻn trong dịp cúng “ma khô”, đưa người chết về
thế giới bên kia, cúng gia tiên, cúng bản vào đầu năm và các dịp lễ tết hoặc
cúng chữa bệnh.
Chủ nhân của cuốn sách là ông Sìn
Văn Thán, sinh năm 1933 (Tuyên Quang). Theo chủ nhân hiện vật, cuốn sách được
làm từ lâu và truyền đến ông là đời thứ 5 (tức khoảng trên 100 năm). Hiện không
còn ai có thể giải mã đầy đủ các ký hiệu trong cuốn sách. Hầu hết các thầy cúng
người Pà Thẻn đều không đọc được nội dung cuốn sách này./.
Trần Thị Thu Thủy
Nguồn bài viết: Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam