PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm phát biểu tại Hội thảo

Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về không gian phát triển trong bối cảnh mới

Tiếp nối phiên khai mạc, Hội thảo bước vào hai phiên chuyên đề với không khí trao đổi học thuật sôi nổi, quy tụ nhiều nhà khoa học, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách đến từ Việt Nam, Italia, Nhật Bản, Hàn Quốc. Với cách tiếp cận đa ngành, liên ngành và liên vùng, các tham luận đã mở rộng cách nhìn về không gian phát triển, từ những vấn đề lý luận nền tảng đến các kinh nghiệm quốc tế và những gợi mở chính sách phù hợp với điều kiện phát triển của Việt Nam.

PGS. TS. Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương và GS. Marco Abbiati, Tham tán khoa học, Đại sứ quán Cộng hoà Italia tại Việt Nam chủ trì Phiên 1 của Hội thảo

Điểm nổi bật xuyên suốt các phiên chuyên đề là sự thống nhất trong nhận thức rằng không gian phát triển không còn được hiểu đơn thuần là phạm vi lãnh thổ địa lý hay địa giới hành chính, mà cần được tiếp cận như một cấu trúc đa tầng, tích hợp giữa các không gian truyền thống và các không gian phát triển mới được hình thành dưới tác động của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quá trình hội nhập quốc tế. Từ góc nhìn đó, việc tổ chức và quản trị không gian phát triển không chỉ là vấn đề quy hoạch lãnh thổ, mà còn là quá trình kiến tạo các điều kiện thể chế, hạ tầng và nguồn lực nhằm khai thác hiệu quả mọi tiềm năng phát triển của quốc gia.

TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới trình bày tham luận tại Hội thảo

Nhiều tham luận đã phân tích những chuyển biến sâu sắc của bối cảnh quốc tế và khu vực, trong đó quá trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và sự dịch chuyển của chuỗi giá trị toàn cầu đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển. Theo đó, thay vì tiếp tục dựa chủ yếu vào các nguồn lực truyền thống như đất đai, lao động và tài nguyên, Việt Nam cần chủ động kiến tạo các không gian phát triển mới, coi khoa học, công nghệ, dữ liệu, đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị là những động lực tăng trưởng quan trọng trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

GS.TS. Trương Quang Hải, Phó Chủ tịch Hội Địa lý Việt Nam trình bày tham luận tại Hội thảo

Tại Hội thảo, nhiều ý kiến cho rằng đổi mới tư duy về tổ chức và quản trị không gian phát triển là yêu cầu cấp thiết nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực và kiến tạo các không gian phát triển mới cho đất nước. Điều đó đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa khai thác hiệu quả các không gian truyền thống với việc phát triển mạnh các không gian số, không gian biển, không gian ngầm, không gian dữ liệu, không gian đổi mới sáng tạo và các mô hình phát triển mới. Đây được xem là hướng tiếp cận phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, thích ứng với những biến động nhanh chóng của môi trường phát triển toàn cầu.

Ông Moriyasu Kunihiro, chuyên gia Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản chia sẻ kinh nghiệm của Nhật Bản về không gian ngầm cho các thành phố chống lụt

Kiến tạo không gian phát triển mới trên nền tảng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại Hội thảo là vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong việc hình thành các không gian phát triển mới.

Các đại biểu thống nhất nhận thức rằng trong bối cảnh hiện nay, khoa học và công nghệ không chỉ là yếu tố hỗ trợ tăng trưởng mà đã trở thành nguồn lực trực tiếp kiến tạo không gian phát triển, tạo ra những lợi thế cạnh tranh mới cho mỗi quốc gia. Sự phát triển của dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, hạ tầng số và các công nghệ chiến lược đang làm thay đổi căn bản phương thức tổ chức sản xuất, quản trị xã hội và phân bổ nguồn lực.

GS. Pietro Masina, Khoa Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Naples L’Orientale trình bày tham luận tại Hội thảo

Theo đó, việc phát triển các không gian số, không gian dữ liệu, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các nền tảng công nghệ mới cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia, gắn kết chặt chẽ với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất lao động và phát triển kinh tế tri thức. Đây cũng được xem là điều kiện quan trọng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của kinh tế thế giới.

Trung tướng, GS. TS. Trần Vi Dân, Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, nguyên Cục trưởng Cục Khoa học, Chiến lược và Lịch sử Công an, Bộ Công an trình bày tham luận tại Hội thảo

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh rằng việc mở rộng không gian phát triển không thể tách rời quá trình đột phá về thể chế. Thể chế không chỉ giữ vai trò điều chỉnh các quan hệ kinh tế - xã hội mà còn là yếu tố quyết định khả năng giải phóng các nguồn lực, thúc đẩy liên kết vùng và tạo lập môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra là phải xây dựng các cơ chế quản trị hiện đại, linh hoạt, có khả năng thích ứng nhanh với những mô hình phát triển mới, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương phát huy lợi thế so sánh nhưng vẫn bảo đảm sự phát triển hài hòa trong tổng thể không gian quốc gia.

Ông Michele Boario, Chuyên gia, Cơ quan Phát triển Italia (AICS) trao đổi tại Hội thảo

Từ kinh nghiệm của nhiều quốc gia, các chuyên gia cũng chia sẻ nhiều bài học có giá trị về quản trị không gian phát triển, quy hoạch vùng, khai thác không gian biển, phát triển đô thị, phát triển kinh tế số, liên kết vùng và tổ chức các mô hình tăng trưởng mới. Những kinh nghiệm này không chỉ góp phần bổ sung cơ sở lý luận mà còn mở ra nhiều gợi ý chính sách thiết thực cho Việt Nam trong quá trình xây dựng mô hình phát triển phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên mới. Các ý kiến đều thống nhất rằng, cùng với việc phát huy nội lực, việc tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và chia sẻ kinh nghiệm quản trị sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức và quản trị không gian phát triển của Việt Nam trong thời gian tới.

Từ trao đổi học thuật đến gợi mở các lựa chọn chính sách

Nếu hai phiên chuyên đề góp phần xây dựng nền tảng lý luận và thực tiễn cho khái niệm không gian phát triển, thì phiên tọa đàm bàn tròn "Không gian phát triển của Việt Nam trong bối cảnh mới" chính là điểm nhấn của toàn bộ Hội thảo, nơi các vấn đề được tiếp tục trao đổi dưới góc độ chính sách, quản trị và thực tiễn phát triển.

TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới điều hành Tọa đàm bàn tròn

 Phiên Tọa đàm bàn tròn do TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới điều hành, với sự tham gia của PGS.TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Hoàng Vĩnh Hưng, Viện trưởng Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia (Bộ Xây dựng); TS. Nguyễn Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế - Xã hội Đà Nẵng và TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Đại học VinUni. Với những góc nhìn đa chiều từ các lĩnh vực văn hóa, quy hoạch, phát triển vùng và chính sách kinh tế, phiên thảo luận diễn ra sôi nổi, tập trung trao đổi các giải pháp nhằm tổ chức và quản trị không gian phát triển quốc gia theo hướng tích hợp, liên kết và bền vững.

Những trao đổi tại phiên bàn tròn không chỉ làm sâu sắc thêm các vấn đề được đặt ra trong hai phiên chuyên đề mà còn gợi mở nhiều định hướng chính sách về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị, tăng cường liên kết vùng và phát huy vai trò của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo trong kiến tạo không gian phát triển của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các khuyến nghị chính sách

Phát biểu tổng kết và bế mạc Hội thảo, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, Hội thảo đã làm rõ nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức, quản trị không gian phát triển của Việt Nam trong bối cảnh mới. Một trong những kết quả quan trọng nhất của Hội thảo là làm sâu sắc thêm nhận thức về không gian phát triển như một cấu trúc đa tầng, bao gồm cả các không gian truyền thống và các không gian mới như không gian số, dữ liệu, thể chế, văn hóa, chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo. Từ nhận thức đó, Hội thảo thống nhất rằng việc mở rộng và quản trị hiệu quả các không gian phát triển mới chính là yêu cầu cấp thiết nhằm giải phóng các lực lượng sản xuất mới, tạo lập những động lực tăng trưởng mới và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Hội thảo cũng thống nhất nhiều định hướng lớn đối với quá trình phát triển đất nước, trong đó nhấn mạnh yêu cầu đột phá về tư duy và thể chế; mở rộng đồng thời các không gian phát triển mới; thực quyền hóa quản trị vùng và hoàn thiện các công cụ điều phối phát triển. Đồng thời, những kinh nghiệm quốc tế được chia sẻ tại Hội thảo tiếp tục khẳng định giá trị của việc kết hợp hài hòa giữa phát huy nội lực với tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Những ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của các nhà khoa học, chuyên gia, các cơ quan đối tác trong và ngoài nước đã góp phần tạo nên thành công của Hội thảo. Đồng thời khẳng định, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tổng hợp, chắt lọc các kết quả nghiên cứu và khuyến nghị chính sách để xây dựng báo cáo tư vấn gửi Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Chính phủ, góp phần đưa các luận cứ khoa học về không gian phát triển vào quá trình hoạch định và tổ chức thực thi chính sách trong thời gian tới. Những kết quả đạt được từ Hội thảo sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện và chuyển hóa thành các luận cứ khoa học, khuyến nghị chính sách có giá trị thực tiễn, góp phần hiện thực hóa các chủ trương của Đại hội XIV của Đảng và các quyết sách của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV, hướng tới xây dựng một mô hình phát triển hiện đại, tích hợp, bền vững và đủ năng lực thích ứng với những yêu cầu của kỷ nguyên phát triển mới./.