1. Những kết quả nổi bật

1.1. Thị trường lao động ổn định, nhu cầu tuyển dụng phục hồi

Sáu tháng đầu năm 2026, lực lượng lao động đạt khoảng 53,8 triệu người (tăng 693,5 nghìn người so cùng kỳ); lao động có việc làm 52,7 triệu người; tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi 2,23%. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ đạt 29,8%, song 61,7% lực lượng lao động (khoảng 32,5 triệu người) vẫn làm việc trong khu vực phi chính thức^[1]. Sang tháng 7, nhu cầu tuyển dụng toàn quốc tăng 16,9% so cùng kỳ, trong đó Hà Nội vượt TP.HCM trở thành đầu tàu với chỉ số tuyển dụng tăng 24,6%; số người đăng ký hưởng trợ cấp thất nghiệp nửa đầu năm giảm nhờ tư vấn việc làm và liên thông dữ liệu được đẩy mạnh[2].

1.2. Bao phủ bảo hiểm mở rộng, loạt chính sách an sinh hiệu lực từ 1/7

Sơ kết sáu tháng của Bảo hiểm xã hội Việt Nam: tổng số người tham gia bảo hiểm xã hội đạt 22,23 triệu người (tăng 17,3%), trong đó tự nguyện 2,7 triệu người (tăng 42%); số hưởng bảo hiểm xã hội một lần giảm hơn 25% - cho thấy người lao động gắn bó hơn với hệ thống^[3]. Từ 1/7/2026, lương cơ sở tăng lên 2,53 triệu đồng/tháng (Nghị định 161/2026/NĐ-CP); lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng tăng 8%, nhóm hưởng thấp được bổ sung (mức từ 3,5 triệu trở xuống tăng thêm 300.000 đồng/tháng)^[4]. Cùng thời điểm, hợp đồng lao động điện tử được triển khai trên phạm vi toàn quốc và thủ tục đăng ký lao động điện tử áp dụng với người thuộc diện bảo hiểm xã hội bắt buộc; cuối tháng 7, Công văn 2792/BHXH-QLT (28/7/2026) làm rõ chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc - bước siết chặt bao phủ khu vực phi chính thức^[5]. Chính sách chăm lo người có công triển khai đồng bộ: tổng kinh phí hỗ trợ đối tượng chính sách sáu tháng đạt trên 46,7 nghìn tỷ đồng (tăng 25,2%); riêng dịp 27/7, cả nước tặng quà hơn 1,56 triệu người có công với kinh phí gần 476 tỷ đồng^[6].

2. Vấn đề và thách thức

Thiên tai cực đoan - rủi ro cấu trúc với giảm nghèo. Đợt lũ quét Mường Than (Lai Châu) làm 6 người tử vong, 2 người mất tích, 10 người bị thương; 252 nhà hư hỏng (28 nhà sập hoàn toàn); tổng thiệt hại ước vượt 270 tỷ đồng, do mưa cực đoan (gần 800 mm tại Phúc Than từ đầu tháng đến 17/7)^[7]. Thiệt hại dồn vào một xã miền núi nghèo cho thấy nhóm dễ tổn thương nhất chịu rủi ro cao nhất, đủ đẩy nhiều hộ vừa thoát nghèo tái nghèo. Dự báo El Nino 2026-2027 mạnh và cao điểm bão tháng 7-9 ở Bắc Bộ đòi hỏi chuẩn bị trước cho kịch bản thiên tai dồn dập.

Bao phủ danh nghĩa vượt chất lượng thụ hưởng y tế. Bảo hiểm y tế tiệm cận toàn dân (gần 98,7 triệu người), nhưng mở rộng quyền lợi từ 1/7 sẽ dồn nhu cầu khám chữa bệnh lên quỹ và cơ sở y tế. Nếu năng lực tuyến cơ sở không theo kịp, rủi ro quá tải và mất cân đối tài chính quỹ sẽ tích tụ.

Lưới hưu trí còn để lọt phần lớn lao động. Tỷ lệ 46,4% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm xã hội đồng nghĩa hơn một nửa lao động - chủ yếu phi chính thức - vẫn ngoài hệ thống. Đà tăng của bảo hiểm xã hội tự nguyện là tín hiệu tốt nhưng xuất phát điểm thấp (2,7 triệu người); khoảng trống này sẽ thành gánh nặng trợ cấp hưu trí xã hội cho ngân sách khi dân số già hóa nhanh.

3. Xu hướng, dự báo và giải pháp đề xuất

Ba xu hướng tiếp tục định hình: an sinh chuyển sang phúc lợi phổ quát trên nền hạ tầng dữ liệu số; tiền lương- bảo hiểm điều chỉnh đồng bộ, mở rộng quyền lợi cho nhóm yếu thế; và thiên tai cực đoan trở thành biến số thường trực đe dọa thành quả giảm nghèo. Nửa cuối năm, rủi ro lớn nhất đến từ tổ hợp thiên tai- lạm phát, có thể phát sinh thêm các đợt cứu trợ đột xuất quy mô lớn.

Trên cơ sở đánh giá tình hình lao động, việc làm và an sinh xã hội tháng 7 năm 2026, chúng tôi khuyến nghị 4 điểm sau:

 - Giám sát giá nhóm hàng thiết yếu tách khỏi CPI chung làm căn cứ điều chỉnh trợ cấp linh hoạt cho nhóm hưu trí, bảo trợ xã hội thu nhập thấp, tránh để mức tăng danh nghĩa 8% bị lạm phát trung hòa.

- Ưu tiên ngân sách dự phòng và rà soát bản đồ rủi ro lũ quét, sạt lở cho các xã miền núi trước cao điểm bão tháng 8-9; chuẩn hóa quy trình công bố tình huống khẩn cấp và giải ngân hỗ trợ để rút ngắn độ trễ.

- Song song mở rộng quyền lợi bảo hiểm y tế, lượng hóa trước nhu cầu điều trị và củng cố năng lực tuyến cơ sở.

-  Duy trì đà tăng bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng gói quyền lợi hấp dẫn, thủ tục đơn giản cho lao động phi chính thức, coi đây là biện pháp dự phòng cho gánh nặng hưu trí xã hội khi dân số già hóa.

Chú thích

[1] Cục Thống kê. 2026. Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội quý II và sáu tháng đầu năm 2026. Nguồn: https://www.nso.gov.vn/bai-top/2026/07/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-quy-ii-va-sau-thang-dau-nam-2026/

[2] Phan Hoạt. 2026. Lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp giảm, thị trường lao động chuyển biến tích cực. Báo Công an nhân dân, ngày 30/7/2026 (dẫn Báo cáo quý II/2026 của VietnamWorks và số liệu Cục Việc làm, Bộ Nội vụ). Nguồn: https://cand.vn/lao-dong-huong-tro-cap-that-nghiep-giam-thi-truong-lao-dong-chuyen-bien-tich-cuc-post818242.html

[3] Bảo hiểm xã hội Việt Nam. Hội nghị Báo cáo sơ kết 6 tháng đầu năm 2026, ngày 7/7/2026. (Đến tháng 6/2026, cả nước có 22,23 triệu người tham gia BHXH).

[4] Chính phủ, Nghị định 161/2026/NĐ-CP và Nghị định 162/2026/NĐ-CP (Chính sách mới về lĩnh vực lao động, tiền lương có hiệu lực tháng 7/2026)

[5] Công văn 2792/BHXH-QLT ngày 28/7/2026 về việc thu, đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh.

[6] Phương Nhi. 2026. Gần 476 tỷ đồng tặng quà cho người có công nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ. Cổng TTĐT Chính phủ, ngày 3/7/2026. Nguồn: https://baochinhphu.vn/gan-476-ty-dong-tang-qua-cho-nguoi-co-cong-nhan-dip-ky-niem-79-nam-ngay-thuong-binh-liet-si-102260603170111638.htm

[7] VietnamPlus. Thiên tai ở Tây Bắc khiến 17 người thương vong, thiệt hại hơn 255 tỷ đồng; và Lai Châu: Mưa lũ ở Mường Than. Nguồn: https://www.vietnamplus.vn/thien-tai-o-tay-bac-khien-17-nguoi-thuong-vong-thiet-hai-hon-255-ty-dong-post1125018.vnp