Cạnh tranh địa chiến lược giữa Nga và Trung Quốc tại khu vực Trung Á từ xung đột Nga - Ukraine
19/11/2026
Từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022, vai trò của Trung Á trong quan hệ giữa Nga và Trung Quốc càng rõ nét. Nga chú trọng duy trì quan hệ với Trung Quốc và các nước Trung Á để bảo đảm lợi ích an ninh và kinh tế. Trung Quốc mở rộng đầu tư, kết nối hạ tầng và hợp tác an ninh tại khu vực. Trong bài nghiên cứu đăng trên Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm 2026, PGS.TS. Bùi Hải Đăng và PGS.TS. Đặng Minh Đức phân tích những lợi ích thúc đẩy hai nước hợp tác và cạnh tranh, đồng thời xem xét cách các quốc gia Trung Á ứng xử trước sự thay đổi đó. Cổng Thông tin điện tử Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam trân trọng giới thiệu tóm tắt bài viết.

Trung Á gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan,
Turkmenistan và Uzbekistan. Khu vực nằm trên các tuyến giao thương nối châu Á
với châu Âu. Với Nga, khu vực có ý nghĩa trực tiếp đối với an ninh và phát
triển kinh tế. Với Trung Quốc, đây là nguồn cung năng lượng và cũng là địa bàn
quan trọng để mở rộng các tuyến vận tải trên bộ. Sự đan xen về lợi ích thể hiện
rõ khi các dự án thương mại và hạ tầng gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh cho
tuyến vận tải, nguồn cung và các khoản đầu tư.
Theo hai tác giả, Nga ưu tiên duy trì ảnh hưởng đã hình
thành từ lâu tại Trung Á và phối hợp ứng phó với các nguy cơ như khủng bố, bất
ổn biên giới. Khi xuất khẩu năng lượng sang châu Âu suy giảm trong bối cảnh các
biện pháp trừng phạt, Nga tìm thêm thị trường và tuyến vận chuyển dầu khí,
trong đó có các hướng qua Trung Á. Khu vực này cũng cung cấp lao động di cư,
góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực tại Nga. Những mối liên
hệ về an ninh, thương mại và lao động tiếp tục tạo cơ sở cho quan hệ giữa Nga
với các nước trong khu vực.
Trung Quốc mở rộng quan hệ kinh tế với Trung Á thông qua
Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Đầu tư vào hạ tầng giúp kết nối thị
trường, mở thêm tuyến thương mại và bảo đảm nguồn cung năng lượng. Cùng với đó,
Trung Quốc thúc đẩy hợp tác an ninh song phương và đa phương, đồng thời đề xuất
Sáng kiến An ninh Toàn cầu (GSI). Theo các tác giả, sự tham gia ngày càng rõ
của Trung Quốc khiến cục diện an ninh khu vực thay đổi, trong khi Nga vẫn có
ảnh hưởng đáng kể nhờ các mối quan hệ sẵn có.
Nga và Trung Quốc công khai nhấn mạnh khả năng bổ trợ
giữa các sáng kiến kinh tế. Theo hai tác giả, hai nước vẫn cạnh tranh ảnh hưởng
thông qua thương mại và đầu tư hạ tầng. Một dự án giao thông có thể phục vụ
trao đổi hàng hóa trong khu vực, đồng thời nâng vai trò của bên cấp vốn và tổ
chức kết nối. Việc các nước Trung Á có thêm lựa chọn về đối tác đầu tư cũng tác
động đến vị thế của Nga và Trung Quốc.
Trong lĩnh vực năng lượng, Trung Quốc đầu tư vào hạ tầng
dầu khí và mua trực tiếp từ các nước trong khu vực. Tuyến ống dẫn khí Trung Á -
Trung Quốc đưa khí đốt từ Turkmenistan qua Uzbekistan và Kazakhstan sang Trung
Quốc. Các tuyến xuất khẩu trực tiếp như vậy mở thêm đầu ra cho khí đốt Trung Á
và làm giảm vai trò trung chuyển truyền thống của Nga. Về phần mình, Nga tiếp
tục tham gia mạng lưới năng lượng khu vực với vai trò nhà cung cấp, trong đó có
việc đưa khí đốt sang Uzbekistan qua Kazakhstan.
Trước những thay đổi đó, các nước Trung Á chủ động duy
trì hợp tác với Nga, mở rộng quan hệ với Trung Quốc và tìm thêm đối tác. Việc
mở rộng quan hệ giúp họ tranh thủ nguồn lực phát triển, giảm lệ thuộc vào một
đối tác, đồng thời giữ quyền chủ động trong đối ngoại và bảo vệ chủ quyền. Từ
cách ứng xử của các nước trong khu vực, bài nghiên cứu cho thấy diễn biến cạnh
tranh giữa Nga và Trung Quốc còn phụ thuộc vào những quyết định của chính các
quốc gia Trung Á, nhất là trong các vấn đề liên quan đến an ninh, hạ tầng và
năng lượng.
Thông tin bài viết:
- Nhan
đề: Cạnh tranh địa chiến lược giữa Nga và Trung Quốc tại khu vực Trung Á từ
xung đột Nga - Ukraine
- Chủ
đề: Chính trị, Quan hệ quốc tế
- Tác
giả: PGS.TS. Bùi Hải Đăng (Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học
Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh); PGS.TS. Đặng Minh Đức (Viện Nghiên cứu Châu Âu
và Châu Mỹ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam)
Nguồn trích: Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội số 5 năm
2026.
Nguồn bài viết: Trang Thông tin điện tử Viện Thông tin Khoa học xã hội