|
Trong tâm lý học, động cơ học tập bên trong đề cập đến việc học vì bản thân cảm thấy hứng thú, muốn khám phá, hiểu biết hoặc cảm thấy thỏa mãn khi chinh phục một nhiệm vụ, thay vì chủ yếu học vì điểm số, phần thưởng hay áp lực từ bên ngoài. Động cơ này không chỉ được hình thành trong nhà trường mà còn chịu ảnh hưởng từ môi trường gia đình và chất lượng mối quan hệ giữa cha mẹ với con.
|
Xuất phát từ vấn đề đó, nhóm tác giả đã nghiên cứu mối liên hệ giữa sự ấm áp của người cha và động cơ học tập bên trong của học sinh. Nghiên cứu được thực hiện trên 302 học sinh tại hai trường THPT ở Hà Nội và công bố năm 2026 trên tạp chí Health Psychology Report.
Trong nghiên cứu, sự ấm áp của người cha được hiểu là mức độ trẻ cảm nhận được sự chấp nhận, quan tâm, yêu thương và đáp ứng về mặt cảm xúc từ cha. Bên cạnh yếu tố này, nhóm nghiên cứu còn xem xét ba nhu cầu tâm lý cơ bản theo Thuyết tự quyết (Self-Determination Theory) gồm tự chủ, gắn kết và năng lực. Tự chủ phản ánh cảm giác hành động xuất phát từ lựa chọn của bản thân; gắn kết là cảm giác được yêu thương và thuộc về; còn năng lực là cảm giác mình có khả năng thực hiện tốt một nhiệm vụ.
Kết quả cho thấy sự ấm áp của người cha có mối liên hệ tích cực với động cơ học tập bên trong. Đáng chú ý hơn, mối liên hệ này được giải thích thông qua hai con đường tâm lý: tự chủ và gắn kết. Khi học sinh cảm thấy được cha lắng nghe, chấp nhận và tôn trọng, các em có xu hướng cảm nhận rõ hơn rằng mình có tiếng nói trong những lựa chọn của bản thân, đồng thời cảm thấy được kết nối với gia đình. Những trải nghiệm này tiếp tục có liên hệ với việc học vì hứng thú và mong muốn xuất phát từ bên trong.
Một điểm đáng lưu ý là tự chủ không đồng nghĩa với việc trẻ phải tách khỏi gia đình hay hoàn toàn độc lập với cha mẹ. Trong Thuyết tự quyết, tự chủ chủ yếu phản ánh cảm giác tự nguyện trong hành động. Vì vậy, sự gắn kết với gia đình và tính tự chủ hoàn toàn có thể cùng tồn tại. Trong bối cảnh Việt Nam, nơi quan hệ gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng, phát hiện này có ý nghĩa đáng chú ý. Nó cũng cho thấy một mối quan hệ cha – con gần gũi không nhất thiết làm giảm tính độc lập của trẻ; ngược lại, cảm giác được tôn trọng và lắng nghe có thể tạo điều kiện để trẻ chủ động hơn trong các lựa chọn của mình.
Ngược lại, nhu cầu năng lực không đóng vai trò trung gian có ý nghĩa. Điều này gợi ý rằng sự ấm áp của cha có thể đặc biệt quan trọng đối với cảm giác được kết nối và được tôn trọng lựa chọn, nhưng chưa chắc đã đủ để giúp trẻ cảm thấy mình học tốt hơn. Để phát triển cảm nhận về năng lực, học sinh có thể còn cần những hình thức hỗ trợ khác như hướng dẫn, phản hồi và kỳ vọng phù hợp. Nói cách khác, sự quan tâm về cảm xúc và hỗ trợ học tập có thể thực hiện những chức năng khác nhau và cần được kết hợp trong quá trình nuôi dạy con.
Nghiên cứu cũng cho thấy khi đưa sự ấm áp của người mẹ vào mô hình, vai trò của người cha cần được nhìn trong toàn bộ hệ thống gia đình, thay vì tách biệt hoặc đặt cha và mẹ vào vị thế cạnh tranh. Sự hỗ trợ từ cha và mẹ có thể bổ sung và củng cố cho nhau. Cách tiếp cận này mở ra hướng nghiên cứu rộng hơn về sự phối hợp giữa cha và mẹ cũng như cách các kiểu quan hệ gia đình khác nhau cùng tác động đến sự phát triển tâm lý và học tập của trẻ.
Nghiên cứu cũng cho thấy khi đưa sự ấm áp của người mẹ vào mô hình, vai trò của người cha cần được nhìn trong toàn bộ hệ thống gia đình, thay vì tách biệt hoặc đặt cha và mẹ vào vị thế cạnh tranh. Sự hỗ trợ từ cha và mẹ có thể bổ sung và củng cố cho nhau. Cách tiếp cận này mở ra hướng nghiên cứu rộng hơn về sự phối hợp giữa cha và mẹ cũng như cách các kiểu quan hệ gia đình khác nhau cùng tác động đến sự phát triển tâm lý và học tập của trẻ.
Dù thiết kế cắt ngang của nghiên cứu chưa cho phép kết luận quan hệ nhân quả, kết quả vẫn gợi mở một cách nhìn rộng hơn về vai trò của người cha: việc hỗ trợ con học không chỉ nằm ở kiểm tra điểm số hay đặt kỳ vọng, mà còn ở chất lượng của mối quan hệ cha – con. Một người cha biết lắng nghe, chấp nhận và tôn trọng con có thể góp phần tạo nên môi trường tâm lý trong đó trẻ cảm thấy được kết nối, được tự chủ và có nhiều khả năng hình thành mong muốn học xuất phát từ bên trong. Từ góc độ thực tiễn, điều này cũng gợi ý rằng các chương trình giáo dục gia đình cần quan tâm không chỉ đến cách cha mẹ quản lý việc học của con, mà còn đến cách họ xây dựng mối quan hệ hỗ trợ, tôn trọng và gần gũi với trẻ. |
Thông tin bài báo:
Nguyen, P. L., Hoang, T. H. T., Cao, P. T., Nguyen, H. D., Ingram, G., Rodam, B. N. T., & Do, L. H. T. (2026). Warm fathering and adolescents’ intrinsic learning motivation: the mediating role of basic psychological needs among Vietnamese high school students. Health Psychology Report.
Đọc toàn văn bài báo:
https://hpr.termedia.pl/pdf-226272-147872?filename=Warm-fathering-and-adoles.pdf