Trong đợt cao điểm các hoạt động chào mừng Ngày Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, từ ngày 25/9 đến ngày 5/10/2026, nhiều hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo được triển khai, tạo không khí trao đổi sôi nổi trong cộng đồng nghiên cứu. Trong dòng chảy đó, Hội thảo khoa học quốc gia “Xã hội học Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Đóng góp vào phát triển đất nước bền vững” diễn ra sáng ngày 01/10/2026 tại Hà Nội là một hoạt động có ý nghĩa nổi bật. Hội thảo được tổ chức trong khuôn khổ Chương trình Lễ kỷ niệm 20 năm thành lập Hội Xã hội học Việt Nam, với sự phối hợp của Hội Xã hội học Việt Nam, Viện Xã hội học và Tâm lý học và Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới. Sự kiện quy tụ đông đảo các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và các giảng viên. Hội thảo đã phân tích, làm rõ một số nội dung cốt lõi, có ý nghĩa quan trọng sau:

Đổi mới tri thức xã hội học trước những biến đổi của thời đại số

Điểm nổi bật của hội thảo là đặt vấn đề đổi mới sáng tạo trong một không gian rộng hơn: đổi mới không chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà còn là sự đổi mới về tư duy, tri thức, phương pháp nghiên cứu và năng lực quản trị xã hội. Phiên thứ nhất với chủ đề “Xã hội học Việt Nam: Đổi mới tri thức, phát triển ngành và đóng góp quản trị - chính sách” tập trung làm rõ những yêu cầu mới đặt ra đối với xã hội học trong bối cảnh chuyển đổi số, đổi mới mô hình phát triển và những biến đổi nhanh chóng của đời sống xã hội. Đáng chú ý, tham luận “Quản trị phát triển xã hội và vai trò kiến tạo của Xã hội học trong kỷ nguyên số” nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ tư duy quản lý xã hội sang quản trị phát triển xã hội khi công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tác động ngày càng sâu rộng đến đời sống con người. Xã hội học được đặt trước yêu cầu đổi mới dữ liệu, đổi mới phương pháp nghiên cứu và không dừng lại ở việc mô tả, nhận diện thực trạng, mà phải phân tích các biến đổi xã hội do công nghệ tạo ra, nhận diện nhóm được hưởng lợi cũng như những nhóm có nguy cơ bị bỏ lại phía sau, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng chính sách. Đây chính là một cách tiếp cận có ý nghĩa sâu sắc đối với tinh thần “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”: đổi mới sáng tạo phải hướng tới con người, phải được nhìn nhận trong những biến đổi của các quan hệ xã hội và phải tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng.

Khoa học xã hội đồng hành cùng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi mạnh mẽ cơ cấu xã hội, việc nghiên cứu các tác động xã hội của công nghệ trở thành một hướng đi ngày càng quan trọng. Hội thảo đã cho thấy xã hội học có thể đóng góp ở nhiều phương diện: nhận diện biến đổi cơ cấu xã hội, đánh giá tác động xã hội, dự báo rủi ro, nghiên cứu bất bình đẳng, việc làm, sinh kế, văn hóa, an toàn số và mạng lưới xã hội. Phiên thứ hai với chủ đề “Biến đổi xã hội trong kỷ nguyên số và phát triển bền vững” đã thể hiện rõ định hướng này khi tập trung vào các vấn đề như sinh kế xanh của hộ gia đình, biến đổi cơ cấu công nhân, an toàn số của phụ nữ nông thôn và vai trò của vốn xã hội trong liên kết sản xuất nông nghiệp. Những chủ đề này cho thấy chuyển đổi số không thể được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ hạ tầng hay thiết bị công nghệ. Đằng sau quá trình số hóa là những thay đổi về việc làm, kỹ năng, thu nhập, quan hệ xã hội, cơ hội tiếp cận nguồn lực và nguy cơ bất bình đẳng mới. Chẳng hạn, nghiên cứu về cơ cấu công nhân cho thấy yêu cầu đào tạo lại, nâng cao kỹ năng số và mở rộng hệ thống an sinh ngày càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh chuyển đổi số. Đặc biệt, nghiên cứu về an toàn số của phụ nữ nông thôn cho thấy cần tiếp cận an toàn số như một năng lực thực hành, kết hợp giữa nhận thức, kỹ năng và khả năng ứng phó với sự cố, đồng thời quan tâm tới sự khác biệt giữa các nhóm tuổi. Đây là minh chứng rõ cho vai trò của khoa học xã hội trong việc bảo đảm quá trình đổi mới công nghệ diễn ra theo hướng bao trùm, không để các nhóm yếu thế bị đứng ngoài tiến trình phát triển.

Từ nghiên cứu đến kiến tạo phát triển

Thành công của hội thảo cho thấy định hướng nghiên cứu của Viện Xã hội học và Tâm lý học ngày càng gắn chặt hơn với những vấn đề lớn của đất nước trong kỷ nguyên số. Đó là nghiên cứu tác động xã hội của khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo; chuyển đổi cơ cấu việc làm và kỹ năng; bất bình đẳng và các nhóm dễ bị tổn thương; an toàn số; vốn xã hội, mạng lưới xã hội; sinh kế và phát triển bền vững. Quan trọng hơn, hội thảo khẳng định yêu cầu chuyển từ “nhận diện” sang “kiến tạo” thông qua sản xuất tri thức, tăng cường kết nối giữa nghiên cứu và đời sống, giữa khoa học và hoạch định chính sách. Các ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng tính phản biện, tính thực tiễn và năng lực dự báo của nghiên cứu xã hội học, đồng thời tăng cường các kênh truyền thông chính thống để lan tỏa những đóng góp của ngành.

Trong đợt cao điểm chào mừng Ngày Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026, Hội thảo khoa học quốc gia “Xã hội học Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Đóng góp vào phát triển đất nước bền vững” vì thế không chỉ là một diễn đàn học thuật. Đây còn là hoạt động thể hiện tinh thần đổi mới của khoa học xã hội, góp phần kết nối tri thức với thực tiễn và khẳng định vai trò của Viện Xã hội học và Tâm lý học trong nghiên cứu, tư vấn chính sách và đồng hành cùng quá trình chuyển đổi số, phát triển khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những kết quả của hội thảo là cơ sở để tiếp tục đổi mới nghiên cứu, nâng cao năng lực phản biện và trách nhiệm xã hội của ngành, gắn kết chặt chẽ hơn giữa khoa học với thực tiễn, qua đó đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển đất nước nhanh, bền vững và bao trùm trong giai đoạn mới.