Tham dự hội thảo có TS. Đặng Xuân Thanh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Chủ nhiệm chương trình, Chủ trì hội thảo; GS.TS. Trần Thọ Đạt, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới; TS. Nguyễn Việt Lâm, Chuyên viên cao cấp, Bộ Ngoại giao; TS. Nghiêm Tuấn Hùng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh quốc tế, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; GS.TS. Đặng Nguyên Anh, Nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, nguyên Phó Trưởng ban Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; PGS.TS. Trần Quốc Toản, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ. Ngoài ra, hội thảo còn có sự tham dự của các chuyên gia, nhà nhà khoa học đến từ các cơ quan nghiên cứu và các trường đại học, cùng toàn thể viên chức Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới.

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Đặng Xuân Thanh đặt yêu cầu nghiên cứu chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh việc nhận diện đặc trưng, bản chất, xu hướng vận động và tác động của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Với cách tiếp cận kinh tế chính trị Mác – Lênin, nghiên cứu cần đối chiếu với những phân tích của C. Mác, xác định các đặc điểm kế thừa và những yếu tố mới. Hội thảo khởi động chương trình với bốn mục tiêu: hệ thống hóa cơ sở lý luận; phân tích tác động đến thế giới; đánh giá thực trạng và tác động đối với Việt Nam; xác định bài học kinh nghiệm và đề xuất định hướng chính sách.

Mở đầu phiên tham luận với  phần trình bày của GS.TS. Trần Thọ Đạt về “Chủ nghĩa tư bản số và chủ nghĩa Mác số: Dữ liệu, lao động và quyền lực trong nền kinh tế nền tảng và AI”. Tham luận đã phân tích quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, nhấn mạnh quyền sở hữu, kiểm soát dữ liệu, hạ tầng và phân phối lợi ích. Diễn giả làm rõ lao động phía sau các hệ thống tự động; lưu ý cần phân biệt giá trị thặng dư, lợi nhuận độc quyền và địa tô nền tảng, và đưa ra cácgợi mở cho Việt Nam tập trung vào quyền dữ liệu, bảo vệ người lao động trong quản trị thuật toán và phát triển năng lực số.

Tham luận thứ 2 là “Những vấn đề lý luận, thực tiễn và cách tiếp cận nghiên cứu doanh nghiệp, mô hình kinh doanh và cấu trúc thị trường trong chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số” của TS. Nguyễn Đình Chúc phân tích sự thay đổi trong tổ chức doanh nghiệp và thị trường dưới tác động của số hóa. Diễn giả chú trọng cơ chế tạo lập, thu nhận và trích xuất giá trị; vai trò của hiệu ứng mạng, trợ giá chéo và quyền kiểm soát điểm tiếp cận thị trường. Tham luận đề xuất kết hợp các trường phái lý thuyết với nghiên cứu thực chứng, coi độc quyền, địa tô và phụ thuộc là những giả thuyết cần kiểm chứng. Với Việt Nam, trọng tâm nghiên cứu là khả năng giữ lại giá trị, vị thế doanh nghiệp nhỏ và không gian chính sách trong cấu trúc thị trường số.

Với tham luận thứ 3: “Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số, chủ nghĩa xã hội công nghệ và hàm ý chính sách đối với Việt Nam”, TS. Nguyễn Việt Lâm đã đưa ra khung so sánh về mục tiêu, sở hữu, lao động và dữ liệu. Chủ nghĩa xã hội công nghệ được xem xét như một tầm nhìn gắn với tự động hóa, điều phối bằng AI và phân phối thành quả công nghệ. Diễn giả đồng thời nêu các thách thức về tái phân bổ lợi ích, bảo mật, giám sát tập trung và quyền tự chủ cá nhân. Những định hướng được đề xuất gồm làm chủ công nghệ lõi, phát triển ngoại giao công nghệ, ứng dụng dữ liệu lớn và AI minh bạch trong quản trị quốc gia, nghiên cứu thử nghiệm thu nhập cơ bản cho nhóm yếu thế.

TS. Nghiêm Tuấn Hùng trình bày tham luận cuối cùng về “Những vấn đề lý luận, thực tiễn và cách tiếp cận nghiên cứu sự phát triển của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số ở Hoa Kỳ cùng gợi mở kinh nghiệm cho Việt Nam”. Từ góc nhìn lịch sử và thể chế, tác giả phân tích mối liên hệ giữa nhà nước, quốc phòng, đại học, vốn mạo hiểm, thị trường tài chính và các tập đoàn công nghệ. Các gợi mở tập trung vào đầu tư dài hạn cho nghiên cứu, nhân lực và hạ tầng; kết nối đại học, doanh nghiệp với nguồn vốn và thị trường; sử dụng mua sắm công minh bạch để tạo nhu cầu ban đầu, đồng thời bảo đảm lợi ích xã hội khi đầu tư nguồn lực công.

Những nội dung được trình bày tại hội thảo đã góp phần làm rõ khái niệm và các cách tiếp cận nghiên cứu chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số, đồng thời gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu về dữ liệu, lao động, doanh nghiệp và cấu trúc thị trường. Với tính chất khởi động Chương trình, hội thảo tạo cơ sở ban đầu cho việc xây dựng khung phân tích và triển khai các nhiệm vụ thành phần, hướng đến rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất định hướng chính sách phù hợp với Việt Nam.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: