I. Những kết quả nổi bật

1. Lao động, việc làm và môi trường kinh doanh

Bảy tháng đầu năm ghi nhận 187,2 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động trên cả nước (trung bình mỗi tháng có thêm 26,7 nghìn doanh nghiệp gia nhập thị trường). Chỉ số sản xuất công nghiệp bảy tháng tăng 11,4%, mức cao nhất trong nhiều năm; lao động trong khu vực doanh nghiệp công nghiệp tăng 3,1%[1].

Để phát triển nguồn nhân lực số, Chương trình quốc gia về nhân lực trí tuệ nhân tạo đặt mục tiêu đến năm 2030, có ít nhất 10 triệu lao động được đào tạo kỹ năng AI[2]. Cũng trong tháng này, Chính phủ ban hành chính sách hỗ trợ, khuyến khích doanh nghiệp tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp và thành lập Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp, nhằm thường xuyên nâng cao năng lực cho người lao động ngay tại nơi làm việc[3].

2. An sinh xã hội và nhóm yếu thế

Đến hết tháng 7/2026, số người tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) đều tăng so với cùng kỳ: BHXH đạt 22,302 triệu người, tăng 16,8%, riêng BHXH tự nguyện tăng 40,33%; BHYT đạt 98,764 triệu, tăng 7,69%. Nguồn thu ba quỹ bảo hiểm cũng tăng 17,83% (đạt 396.334 tỷ đồng)[4]. Hướng tới mục tiêu bao phủ BHYT toàn dân vào năm 2030, 34 tỉnh, thành phố được giao chỉ tiêu bao phủ BHYT chi tiết theo từng năm, triển khai xuống tận cấp xã[5].

Với các nhóm yếu thế, đáng chú ý nhất là Kế hoạch trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030, chuyển cách tiếp cận từ “y tế-chăm sóc” sang “xã hội-hòa nhập”, hướng tới loại bỏ định kiến, giảm bất bình đẳng, mở rộng cơ hội và trao quyền cho người khuyết tật. Kế hoạch yêu cầu đạt độ bao phủ cao về trợ giúp y tế và chăm sóc sức khỏe, giáo dục và giáo dục nghề nghiệp, việc làm và sinh kế, tiếp cận công trình công cộng và giao thông. Lần đầu tiên, phòng dịch và giảm nhẹ rủi ro thiên tai cho người khuyết tật được tách thành nhiệm vụ riêng[6].

Hiện cả nước có gần 16,5 triệu người cao tuổi, trong đó 95,1% có thẻ BHYT, gần 21,4% hưởng BHXH hằng tháng (bao gồm lương hưu và trợ cấp BHXH). Đáng chú ý là vẫn còn hơn 9 triệu người cao tuổi đang tiếp tục tham gia lao động[7].

3. Y tế cơ sở và số hóa dịch vụ công

Trong tháng này, Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện nhằm chăm sóc và can thiệp y tế khẩn cấp ngay tại hiện trường cho người bị tai nạn hoặc mắc bệnh cấp tính. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% các tỉnh, thành phố có mạng lưới cấp cứu ngoại viện, ít nhất 75% nhân viên y tế cấp xã có kiến thức về cấp cứu ngoại viện, tối thiểu 3% dân số được phổ cập sơ cứu, cấp cứu ban đầu, v.v. Đề án cũng khuyến khích huy động các nguồn lực ngoài nhà nước (như tổ chức xã hội, doanh nghiệp và cộng đồng) cùng tham gia phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện[8].

Nhằm khuyến khích người dân tham gia vào môi trường số, Nhà nước miễn, giảm nhiều loại phí nhiều dịch vụ công trực tuyến cho công dân có định danh mức 2 và đã tích hợp đủ năm loại giấy tờ thiết yếu trên ứng dụng VNeID[9].

II. Vấn đề và thách thức

Bên cạnh những kết quả tích cực, sáu vấn đề dưới đây phản ánh khoảng cách giữa tốc độ ban hành chính sách và khả năng hấp thụ của nền kinh tế và của bộ máy thực thi ở cơ sở.

1. Lạm phát bào mòn phần tăng danh nghĩa của tiền lương và trợ cấp

Chỉ số giá tiêu dùng bảy tháng đầu năm tăng 4,39%, lạm phát cơ bản tăng 4,19%[10]. Đặt cạnh mức tăng 8% của lương cơ sở và lương hưu từ 1/7, phần tăng thực còn lại rất mỏng. Trong khi đó, trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí được điều chỉnh theo từng đợt hành chính, chưa có cơ chế điều chỉnh tự động theo biến động giá.

2. Vốn đăng ký tăng mạnh nhưng cầu lao động đăng ký lại giảm

Bảy tháng đầu năm 2026, số doanh nghiệp thành lập mới đạt hơn 125,9 nghìn, tăng 16,9% so với cùng kỳ; vốn đăng ký tăng mạnh 63,6%. Trái lại, số lao động đăng ký chỉ gần 597,3 nghìn người, giảm 10,9% so với cùng kỳ năm ngoái[11]. Như vậy, số doanh nghiệp tăng nhưng nhu cầu lao động khai báo ban đầu không tăng theo, thậm chí giảm đáng kể.

Quy mô lao động đăng ký bình quân trên một doanh nghiệp mới giảm từ khoảng 6,22 người xuống 4,74 người, tương đương giảm 23,8%. Diễn biến này cho thấy dòng doanh nghiệp mới có xu hướng sử dụng ít lao động hơn trong giai đoạn đầu, trong khi vốn đăng ký tăng nhanh hơn nhiều so với số lao động. Kết quả này cần được theo dõi thêm dựa trên vốn thực hiện và số lao động thực tế sau khi doanh nghiệp đi vào hoạt động. Dù vậy, đây vẫn là tín hiệu đáng lưu ý về khả năng hấp thụ lao động của khu vực doanh nghiệp mới: tăng về quy mô vốn chưa chuyển hóa tương ứng thành nhu cầu tuyển dụng đăng ký.

3. Tại TP. Hồ Chí Minh, số doanh nghiệp rút lui đã vượt số doanh nghiệp gia nhập

Bảy tháng đầu năm, TP. Hồ Chí Minh- đầu tàu kinh tế cả nước có 34.096 doanh nghiệp thành lập mới nhưng gần 38.800 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, riêng số hoàn tất giải thể là 7.483, tăng 158,6% so với cùng kỳ[12]. Đây là ngưỡng mà cả nước nói chung chưa chạm tới. Từ góc độ an sinh, mỗi doanh nghiệp giải thể lại kéo theo một chuỗi quyền lợi BHXH, BHYT, bảo hiểm thất nghiệp có nguy cơ treo lại với người lao động. Việc xử lý thu hồi nợ đọng BHXH của hơn 4000 doanh nghiệp/tổ chức trên địa bàn thành phố mới thu hồi được 105 tỷ đồng, bằng khoảng 6,5% so với tổng số khoảng 1.600 tỷ đồng chậm đóng[13].

4. Yêu cầu hoàn thành sắp xếp các trường phổ thông chỉ 3 ngày trước khai giảng

Chính phủ yêu cầu toàn quốc hoàn thành sắp xếp cơ sở giáo dục công lập trước 30/8/2026. Theo đó, 34 tỉnh/thành phố sẽ giảm khoảng 30% đầu mối so với thời điểm 1/7/2025, lộ trình hoàn tất rút ngắn 8 tháng so với hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành trước đó 10 ngày, đồng thời mở rộng từ 15 tỉnh thí điểm ra toàn quốc[14]. Với tổng gần 37.000 trường mầm non, phổ thông công lập, mức giảm này tương đương với giảm trên 11.000 trường và điều chuyển hơn 20.000 cán bộ quản lý[15].

Trước thềm năm học mới, các trường học phải giảm số đầu mối nhưng khối lượng công việc không giảm tương ứng. Một ban giám hiệu mới kiện toàn phải quản lý nhiều cơ sở trường phân tán về địa bàn và cấp học. Bên cạnh đó, nhiều trường còn phải xử lý tinh giản đối với nhóm nhân sự hỗ trợ giáo dục (như kế toán, văn thư, thủ thư, v.v.) thuộc diện dôi dư[16].

5. Chuyển tiếp việc làm của thanh niên

Theo dõi xu hướng việc làm của thanh niên toàn cầu, Tổ chức lao động quốc tế (ILO) cho biết năm 2025, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên toàn cầu tăng lên 12,4%, tăng ở 8 trên 11 khu vực; các công việc kỹ năng trung bình, vốn là bước đệm gia nhập thị trường, hiện đang thu hẹp, trong khi 6,1% việc làm của thanh niên 15-29 tuổi chịu tác động lớn từ AI[17].

Ở trong nước, kỳ tuyển sinh năm nay chỉ có 874.811 trong gần 1,2 triệu thí sinh tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng (chưa kể đến số đăng ký xét tuyển thường luôn cao hơn số nhập học thực tế)[18]. Hiện chưa có cơ chế theo dõi gần 30% học sinh còn lại làm gì sau tốt nghiệp phổ thông. Điều này khiến việc thiết kế chính sách phù hợp cho quá trình chuyển tiếp từ trường học sang việc làm của thanh niên trở nên khó khăn hơn.

6. Áp lực y tế mùa dịch chồng lên rủi ro thiên tai dồn dập

Trong 30 tuần đầu năm, khu vực phía Nam ghi nhận hơn 56,3 nghìn ca sốt xuất huyết và hơn 61,2 nghìn ca tay chân miệng, cao điểm dịch lại trùng đúng mùa học sinh tựu trường[19]. Tình trạng này, theo dự báo của Sở Y tế thành phố Hồ Chí Minh, có thể dẫn đến nguy cơ quá tải giường bệnh và hồi sức kéo dài đến tháng 11/2026.

Cùng lúc đó, tháng 8 còn ghi nhận nhiều đợt mưa lớn tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, cảnh báo nguy cơ lũ quét, ngập úng và sạt lở đất[20]. Tuyến y tế cấp xã vừa nhận thêm nhiệm vụ cấp cứu ngoại viện, lại phải gánh đồng thời cả phòng dịch lẫn ứng phó thiên tai.

III. Xu hướng, dự báo và giải pháp đề xuất

Giai đoạn nửa cuối năm 2026, sản xuất công nghiệp nhiều khả năng tiếp tục mở rộng; nhưng cấu trúc tăng trưởng đang đổi chiều theo hướng bất lợi cho việc làm: bảy tháng đầu năm cả nước nhập siêu 20,52 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm trước xuất siêu 10,35 tỷ USD[21]. Trong thời gian tới, có ba rủi ro tiềm ẩn cần tiếp tục theo dõi: i) tăng trưởng ngày càng ít tạo thêm việc làm mới; ii) sức ép dòng tiền dồn lên doanh nghiệp nhỏ kéo theo nợ đọng BHXH; và iii) chuẩn nghèo đa chiều mới áp dụng từ 1/1/2027[22] sẽ làm tăng mạnh đối tượng thụ hưởng cùng chi phí an sinh. Trên cơ sở đó, chúng tôi đề xuất các nhóm giải pháp ưu tiên sau:

1.    Về tiền lương và giá cả: sớm ban hành Nghị định mức lương tối thiểu năm 2027; nghiên cứu cơ chế điều chỉnh tự động trợ cấp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội theo biến động chỉ số giá tiêu dùng, thay cho cách điều chỉnh theo từng đợt hành chính như hiện nay.

2.    Về quyền lợi bảo hiểm khi doanh nghiệp rút lui: xây dựng quy trình ghi nhận thời gian đã đóng bảo hiểm để người lao động tại doanh nghiệp giải thể không mất quyền hưởng; vận dụng đầy đủ chế tài tại Nghị định 283/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 10/9 để thu hồi nợ BHXH[23]; ưu tiên giám sát địa bàn TP. Hồ Chí Minh.

3.    Về sắp xếp trường học: cho phép lùi thời điểm hợp nhất vận hành đến hết học kỳ I với trường hợp nhất từ ba cơ sở trở lên, dù quyết định pháp lý hoàn tất trước 30/8/2026; cần sớm ban hành quy chế phân cấp tự chủ nhân sự, tài chính tương ứng quy mô trường mới; kéo dài thời hạn bảo lưu để bố trí đầu ra cho nhân sự hỗ trợ giáo dục; cần thống kê số lượng học sinh phải đổi địa điểm học và quãng đường đến trường bình quân trước và sau sắp xếp để có cơ sở đánh giá mức độ ảnh hưởng của việc sắp xếp đến quyền lợi học tập của học sinh.

4.    Về thanh niên và kỹ năng AI bao trùm: kết nối dữ liệu tuyển sinh với dữ liệu đăng ký lao động để theo dõi nhóm tốt nghiệp phổ thông không vào đại học, cao đẳng; bổ sung vào Chương trình quốc gia về nhân lực AI một phương thức đào tạo riêng cho lao động phi chính thức, thông qua Tổ công nghệ số cộng đồng và hiệp hội ngành nghề; ưu tiên đào tạo lại nhóm nhân viên hành chính-văn phòng (nhóm chịu ảnh hưởng mạnh của AI) theo cảnh báo của Tổ chức lao động quốc tế.

5.    Về y tế cơ sở và nhóm yếu thế trong thiên tai: triển khai Đề án cấp cứu ngoại viện gắn với mùa mưa bão và cao điểm dịch, tránh dồn nhiệm vụ mới vào trạm y tế xã khi chưa bổ sung nhân lực; cụ thể hóa sớm nhiệm vụ cảnh báo thiên tai và phòng dịch cho người khuyết tật.

Chú thích:

[1] Cục Thống kê (Bộ Tài chính). Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng Bảy và 7 tháng năm 2026, công bố ngày 03/8/2026. Nguồn: https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/bao-cao-tinh-hinh-kinh-te-xa-hoi-thang-7-va-7-thang-nam-2026-119260803154315015.htm, ngày 4/8/2026.

[2] Quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Báo Điện tử Chính phủ: https://baochinhphu.vn/phat-trien-nhan-luc-tri-tue-nhan-tao-dap-ung-cac-nganh-cong-nghe-chien-luoc-102260811174307012.htm

[3] Nghị định số 308/2026/NĐ-CP ngày 05/8/2026 về chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tham gia giáo dục nghề nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp

[4]Bộ Tài chính. Báo cáo tình hình kinh tế-xã hội tháng 7 và 7 tháng đầu năm 2026, phần bảo hiểm xã hội. Dẫn theo Tạp chí Kinh tế - Tài chính, chuyên trang An sinh xã hội, ngày 05/8/2026: https://ansinh.tapchikinhtetaichinh.vn/dien-bao-phu-tiep-tuc-mo-rong-hon-22-3-trieu-nguoi-tham-gia-bao-hiem-xa-hoi-163652.html

[5] Quyết định số 1468/QĐ-TTg ngày 31/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về giao chỉ tiêu thực hiện bao phủ bảo hiểm y tế giai đoạn 2026-2030.

[6]Quyết định số 2559/QĐ-BYT ngày 11/8/2026 của Bộ Y tế về Kế hoạch tổng thể thực hiện Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2026-2030.

[7] Hội nghị sơ kết, đánh giá công tác người cao tuổi 7 tháng đầu năm 2026, ngày 17/8/2026, do Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà- Chủ tịch Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi Việt Nam chủ trì. (Nguồn: Tạp chí Kinh tế-Tài chính: https://ansinh.tapchikinhtetaichinh.vn/gan-15-7-trieu-nguoi-cao-tuoi-co-the-bao-hiem-y-te-164701.html)

[8] Quyết định số 1515/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030”.

[9] Nghị quyết số 66.22/2026/NQ-CP của Chính phủ về phát triển công dân số, hiệu lực từ 15/8/2026 đến hết 28/2/2027.

[10] Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tài liệu đã dẫn (chú thích 1).

[11] Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng Bảy và 7 tháng năm 2026, công bố ngày 03/8/2026. Nguồn: https://vneconomy.vn/tinh-hinh-doanh-nghiep-7-thang-nam-2026-hai-thai-cuc-doi-lap-tren-thi-truong.htm.

[12] Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội TP. Hồ Chí Minh 7 tháng đầu năm 2026, dẫn theo Báo Tuổi Trẻ ngày 18/8/2026: https://tuoitre.vn/gan-39000-doanh-nghiep-rut-lui-khoi-thi-truong-ap-luc-chinh-khong-phai-moi-truong-trong-nuoc-10026081808204529.htm

[13] Bảo hiểm xã hội TP. Hồ Chí Minh phối hợp Viện Kiểm sát nhân dân khu vực làm việc với hơn 4.000 doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội, thu hồi trên 105 tỷ đồng. Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ngày 14/8/2026: https://ansinh.tapchikinhtetaichinh.vn/vien-kiem-sat-moi-4-000-doanh-nghiep-no-bao-hiem-xa-hoi-lam-viec-thu-hoi-105-ty-dong-164432.html

[14] Văn bản số 777/TTg-TCCV ngày 10/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã. Mốc hoàn thành được rút ngắn 8 tháng so với hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo theo Công văn 4054/BGDĐT-GDPT ngày 30/6/2026 về đẩy mạnh sắp xếp mạng lưới các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên công lập. Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 05/8/2026 về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027; Quyết định số 1472/QĐ-TTg về Kế hoạch chuẩn bị năm học 2026-2027.

[15] Quy mô hệ thống theo báo cáo năm học 2025-2026 của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nguồn: Báo Nhân Dân, ngày 13/8/2026: https://nhandan.vn/tinh-gon-bo-may-doi-moi-cach-quan-tri-post981632.html

[16] Nghị quyết số 37/2026/NQ-CP ngày 05/8/2026 về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, nhân sự hỗ trợ giáo dục khi sắp xếp cơ sở giáo dục công lập; Công văn số 8617/BNV-TCBC ngày 08/8/2026 của Bộ Nội vụ về giải quyết chính sách tinh giản biên chế theo Nghị định 154/2025/NĐ-CP đối với số dôi dư.

[17] Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Xu hướng Việc làm Thanh niên Toàn cầu 2026: Nhìn lại để hướng tới tương lai, công bố ngày 11/8/2026. Nguồn: https://www.ilo.org/vi/resource/tin-t%E1%BB%A9c/t%E1%BB%B7-l%E1%BB%87-th%E1%BA%A5t-nghi%E1%BB%87p-c%E1%BB%A7a-thanh-ni%C3%AAn-gia-t%C4%83ng-khi-con-%C4%91%C6%B0%E1%BB%9Dng-t%C3%ACm-ki%E1%BA%BFm-vi%E1%BB%87c-l%C3%A0m

[18] Bộ Giáo dục và Đào tạo, thống kê đăng ký xét tuyển đại học, cao đẳng năm 2026 tính đến hết ngày 14/7/2026. Báo Điện tử Chính phủ, ngày 15/7/2026: https://baochinhphu.vn/ket-qua-dang-ky-xet-tuyen-dai-hoc-2026-su-chuyen-dich-khac-biet-102260715150810633.htm; tình hình xét tuyển bổ sung theo Báo VietNamNet: https://vietnamnet.vn/dai-hoc-con-hang-nghin-cho-trong-thi-sinh-dang-o-dau-2545903.html

[19] Báo Tuổi trẻ online. Tin tức sáng 21/8: Nguy cơ quá tải giường bệnh đến tháng 11 do sốt xuất huyết và tay chân miệng. Nguồn: https://podcast.tuoitre.vn/tin-tuc-sang-21-8-nguy-co-qua-tai-giuong-benh-den-thang-11-do-sot-xuat-huyet-tay-chan-mieng-108454.htm, truy cập 21/8/2026.

[20] Công điện số 54/CĐ-TTg ngày 17/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về chủ động ứng phó nguy cơ mưa lớn, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ.

[21]Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tài liệu đã dẫn (chú thích 1). Nguồn: https://vneconomy.vn/xuat-nhap-khau-7-thang-dat-tren-659-ty-usd-can-can-thuong-mai-nghieng-ve-nhap-sieu.htm

[22] Nghị định số 351/2025/NĐ-CP ngày 30/12/2025 quy định chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026-2030

[23] Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, có hiệu lực từ ngày 10/9/2026.