Từ lâu, nghề mộc và nghệ thuật chạm khắc gỗ đã chiếm vị trí quan trọng trong đời sống người Việt. Không chỉ tạo tác nhà cửa, đồ thờ tự hay vật dụng sinh hoạt, người thợ còn gửi gắm vào từng đường nét những quan niệm thẩm mỹ, tín ngưỡng và kinh nghiệm sống. Bên cạnh các đề tài quen thuộc như tứ linh, tứ quý hay các tích truyện dân gian, hình ảnh thuyền bè và cảnh sinh hoạt trên sông nước cũng xuất hiện khá phổ biến, phản ánh môi trường sống và sinh kế của cư dân vùng đồng bằng, ven sông và ven biển.

Được chế tác trên nền gỗ trắc bằng kỹ thuật chạm lộng, bức chạm “Thuyền rồng” có cấu trúc đặc biệt gồm hai phần: Đầu và mũi thuyền là hình đầu hai con rồng nối đuôi nhau; con trước to, con sau nhỏ nên còn gọi là “thuyền mẹ” và “thuyền con”. Trên phần “thuyền mẹ”, nghệ nhân thể hiện nhiều chi tiết tinh xảo như đầu rồng, đuôi rồng cách điệu thành đuôi chim phượng xòe cánh, ba tầng lầu, tán lọng, bốn người chèo thuyền và hình ảnh hai mẹ con ôm nhau. Đáng chú ý, tác phẩm còn khắc họa tích “Bát tiên quá hải” - hình tượng quen thuộc trong văn hóa Á Đông, biểu trưng cho sự vượt qua thử thách bằng tài năng và trí tuệ. Trong bối cảnh của tác phẩm, hình tượng này gợi liên tưởng đến những chuyến hải trình, niềm mong ước bình an và cuộc sống đủ đầy của cư dân vùng sông biển.

Trái lại, phần “thuyền con” vẫn chưa được hoàn thiện ở đuôi, mạn và lòng thuyền. Sự dang dở ấy không phải do công việc bị bỏ ngỏ mà là chủ ý của người thợ cả trong quá trình truyền nghề. Thay vì sao chép một khuôn mẫu có sẵn, người học phải quan sát phần đã hoàn thiện để tự tìm cách xử lý những chi tiết còn lại. Qua đó, kỹ năng nghề nghiệp được tiếp thu cùng với khả năng tư duy và sáng tạo. Đây là một phương thức truyền dạy đáng chú ý, phản ánh cách trao truyền tri thức thủ công truyền thống của người Việt.

Ngày nay, bức chạm “Thuyền rồng” không chỉ là một sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị mà còn là tư liệu quý về nghề mộc truyền thống và phương thức truyền nghề của người Việt. Qua hiện vật này, người xem có thể hiểu thêm về những tri thức được tích lũy qua nhiều thế hệ, cũng như nhận diện sự hiện diện của yếu tố biển trong đời sống văn hóa, nghệ thuật và ký ức nghề nghiệp của cộng đồng./.