GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam làm Chủ tịch Hội đồng 

Hội đồng nghiệm thu do GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam làm Chủ tịch Hội đồng. Tham dự phiên họp có các thành viên Hội đồng là các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành thuộc nhiều lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn; đại diện Ban Quản lý khoa học và Hợp tác Quốc tế của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Ban Chủ nhiệm Chương trình gồm PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Chủ nhiệm Chương trình; TS. Đỗ Tá Khánh, Phó Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững, Phó Chủ nhiệm Chương trình; TS. Hoàng Văn Chung, Thư ký khoa học của Chương trình cùng Tổ giúp việc. 

PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Chủ nhiệm chương trình trình bày báo cáo tóm tắt quá trình tổ chức thực hiện và những kết quả nổi bật của Chương trình

Thay mặt Ban Chủ nhiệm, PGS.TS. Chu Văn Tuấn đã trình bày báo cáo tóm tắt quá trình tổ chức thực hiện và những kết quả nổi bật của Chương trình. Theo báo cáo, Chương trình được triển khai từ tháng 11/2021 và hoàn thành vào tháng 6/2026. Sau khi Ban Chủ nhiệm hiện nay tiếp nhận nhiệm vụ từ tháng 4/2023, Chương trình đã được rà soát, điều chỉnh về nội dung thuyết minh, dự toán kinh phí, tiến độ triển khai và tổ chức thực hiện. Mặc dù gặp nhiều khó khăn do thời gian thực hiện gấp, kinh phí giải ngân chậm và phải điều chỉnh tổ chức trong quá trình triển khai, Ban Chủ nhiệm đã nhanh chóng kiện toàn bộ máy điều hành, xây dựng kế hoạch thực hiện khoa học, phân công nhiệm vụ rõ ràng, bảo đảm tiến độ và chất lượng của toàn bộ Chương trình.

Chương trình được tổ chức theo mô hình nghiên cứu liên ngành, gồm 01 đề tài Mũ và 19 đề tài nhánh, quy tụ sự tham gia của các nhà khoa học đến từ 13 đơn vị nghiên cứu thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Bên cạnh các nhiệm vụ nghiên cứu, Ban Chủ nhiệm đặc biệt chú trọng triển khai các hoạt động chung nhằm tăng cường trao đổi học thuật, gắn kết giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn, đồng thời tạo diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý và địa phương cùng chia sẻ kinh nghiệm, hoàn thiện các luận cứ khoa học phục vụ phát triển vùng biên giới đất liền.

Một trong những dấu ấn nổi bật của Chương trình là quy mô triển khai nghiên cứu trên phạm vi rộng, bao quát hầu hết các tuyến biên giới đất liền của Việt Nam. Trong quá trình thực hiện, Ban Chủ nhiệm và các nhóm nghiên cứu đã tổ chức 57 chuyến khảo sát thực địa, nghiên cứu tại 20 trong tổng số 25 tỉnh biên giới đất liền, qua đó thu thập hệ thống tư liệu phong phú, phản ánh toàn diện đặc điểm phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, dân tộc, tôn giáo, môi trường, quốc phòng, an ninh và quan hệ hợp tác xuyên biên giới. Chương trình thực hiện 02 chuyến khảo sát quốc tế tại Trung Quốc và Campuchia, góp phần bổ sung cơ sở so sánh, tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong quản lý và phát triển khu vực biên giới.

Song song với hoạt động khảo sát, Chương trình đã tổ chức 08 hội thảo và 08 toạ đàm khoa học, tạo diễn đàn trao đổi học thuật cho các nhà nghiên cứu, các nhà quản lý; các đề tài nhánh trong chương trình đã tổ chức 40 hội thảo khoa học, 92 tọa đàm, trong đó có 01 hội thảo quốc tế, thu hút sự tham gia của nhiều nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các địa phương biên giới. Các hoạt động này không chỉ góp phần trao đổi kết quả nghiên cứu mà còn giúp kiểm chứng thực tiễn, bổ sung các luận cứ khoa học và nâng cao chất lượng các sản phẩm của Chương trình.

Một số sản phẩm của Chương trình

PGS.TS. Chu Văn Tuấn cho biết, Chương trình đã hoàn thành đầy đủ các nội dung nghiên cứu theo hợp đồng và đạt nhiều kết quả nổi bật. Đến tháng 12/ 2025, toàn bộ 20 đề tài thuộc Chương trình đã hoàn thành nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm, trong đó có 03 đề tài được xếp loại Xuất sắc, các đề tài còn lại đều đạt loại Khá. Đặc biệt, nhiều chỉ tiêu về sản phẩm khoa học vượt trội so với yêu cầu đặt ra ban đầu. Chương trình đã hoàn thành 21 bản thảo sách, vượt 11 bản thảo so với hợp đồng; xuất bản 03 sách chuyên khảo; công bố 101 bài báo khoa học trong nước, vượt 81 bài; 08 bài báo khoa học quốc tế, vượt 06 bài; đồng thời hỗ trợ đào tạo 02 nghiên cứu sinh và 07 học viên cao học, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển đội ngũ cán bộ khoa học trẻ.

Toàn cảnh buổi nghiệm thu Chương trình

Về giá trị khoa học, Chương trình đã xây dựng được hệ thống luận cứ tương đối toàn diện về vùng biên giới đất liền Việt Nam trong bối cảnh mới. Kết quả nghiên cứu góp phần nhận diện thực trạng phát triển vùng biên giới trên các phương diện kinh tế, thương mại, văn hóa, xã hội, dân tộc, tôn giáo, môi trường và an ninh phi truyền thống; phân tích những khó khăn, hạn chế, điểm nghẽn trong phát triển; dự báo các yếu tố tác động trong thời gian tới; đồng thời đề xuất hệ thống quan điểm, định hướng và giải pháp nhằm phát triển vùng biên giới đất liền theo hướng bền vững, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế - xã hội với củng cố quốc phòng, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và tăng cường hợp tác quốc tế. Hệ thống cơ sở dữ liệu của Chương trình bao gồm 20 báo cáo tổng hợp, báo cáo tóm tắt, chắt lọc, kiến nghị, các báo cáo tư vấn chính sách, các sách, bài báo trong nước, quốc tế, các kỷ yếu hội thảo, toạ đàm, các dữ liệu điều tra thực địa, v.v.. là những tư liệu quý phục vụ hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách của Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam nói riêng, phục vụ nghiên cứu khoa học xã hội nhân văn nói chung. 

Các thành viên Hội đồng góp ý tại phiên họp

Tại phiên họp, các thành viên Hội đồng đã đánh giá cao quy mô, tính liên ngành và cách thức tổ chức thực hiện Chương trình. Nhiều ý kiến nhận định Ban Chủ nhiệm đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao trong điều hành, phối hợp hiệu quả giữa các đơn vị nghiên cứu, chủ động mở rộng phạm vi khảo sát thực địa, tăng cường công bố khoa học và chú trọng các sản phẩm phục vụ tư vấn chính sách. Hội đồng cũng đề nghị Ban Chủ nhiệm tiếp tục tiếp thu các ý kiến phản biện, chỉnh sửa, hoàn thiện báo cáo tổng hợp và một số sản phẩm nghiên cứu để nâng cao hơn nữa chất lượng khoa học và khả năng ứng dụng trong thực tiễn.

Các thành viên Hội đồng góp ý tại phiên họp

Phát biểu kết luận phiên họp, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Hội đồng, ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực của Ban Chủ nhiệm Chương trình, các chủ nhiệm đề tài và tập thể các nhà khoa học đã tham gia thực hiện Chương trình trong điều kiện còn nhiều khó khăn về thời gian, kinh phí và công tác tổ chức. Chủ tịch Hội đồng khẳng định Chương trình đã hoàn thành đầy đủ các mục tiêu, nội dung nghiên cứu theo hợp đồng; nhiều chỉ tiêu về sản phẩm khoa học vượt yêu cầu đề ra, đặc biệt là các công bố khoa học, xuất bản phẩm, hoạt động khảo sát thực địa và đào tạo nguồn nhân lực. Những kết quả nghiên cứu của Chương trình đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn có giá trị phục vụ nghiên cứu, giảng dạy cũng như tham mưu xây dựng và hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển vùng biên giới đất liền trong giai đoạn mới.

Bên cạnh việc ghi nhận những kết quả đạt được, Chủ tịch Hội đồng đề nghị Ban Chủ nhiệm Chương trình tiếp thu tối đa các ý kiến góp ý của Hội đồng, tiếp tục hoàn thiện báo cáo tổng hợp và các sản phẩm nghiên cứu để hoàn tất các thủ tục theo quy định; đồng thời tăng cường công bố các kết quả nghiên cứu, xây dựng các báo cáo tư vấn chính sách và thúc đẩy chuyển giao kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quản lý, góp phần phát huy hiệu quả đầu tư của Chương trình khoa học và công nghệ trọng điểm cấp Bộ.

Theo kết quả bỏ phiếu của Hội đồng, Chương trình được xếp loại Khá.