1. Mở đầu

Ấn Độ Dương ngày càng trở thành một trong những không gian địa chính trị quan trọng của thế giới, nơi hội tụ các lợi ích chiến lược, kinh tế và an ninh của nhiều quốc gia lớn. Sự gia tăng cạnh tranh giữa các cường quốc, đặc biệt là Mỹ, Trung Quốc và Ấn Độ, cùng với những biến động của hệ thống thương mại và hàng hải quốc tế đang tạo ra những thay đổi đáng kể đối với môi trường an ninh khu vực. Trong bối cảnh đó, các quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng nhưng quy mô và nguồn lực hạn chế, trong đó có Maldives, phải đối mặt với những yêu cầu mới trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại.

Maldives là quốc đảo nằm tại khu vực trung tâm Ấn Độ Dương, có vị trí gần các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng kết nối Trung Đông, Nam Á, Đông Nam Á và các khu vực khác. Mặc dù có quy mô lãnh thổ và dân số tương đối nhỏ, Maldives lại sở hữu vị trí địa lý có ý nghĩa chiến lược đối với hoạt động hàng hải, thương mại và an ninh khu vực. Chính đặc điểm này khiến Maldives trở thành đối tượng quan tâm của các nước lớn trong quá trình mở rộng ảnh hưởng tại Ấn Độ Dương.

Trong những năm gần đây, chính sách đối ngoại của Maldives có những điều chỉnh đáng chú ý. Sự thay đổi chính quyền năm 2023, với việc ông Mohamed Muizzu trở thành Tổng thống, đã tạo ra những chuyển động mới trong quan hệ của Maldives với các đối tác bên ngoài, đặc biệt là Ấn Độ và Trung Quốc. Những diễn biến liên quan đến hiện diện quân sự của Ấn Độ, quan hệ hợp tác kinh tế với Trung Quốc và việc Maldives tăng cường các hoạt động ngoại giao với nhiều đối tác cho thấy quốc gia này đang tìm cách mở rộng không gian lựa chọn chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng phức tạp. [6].

Tuy nhiên, việc đa dạng hóa quan hệ đối ngoại không đồng nghĩa với việc Maldives có thể hoàn toàn tách khỏi ảnh hưởng của các nước lớn. Những hạn chế về quy mô kinh tế, năng lực quốc phòng, nguồn lực tài chính và mức độ phụ thuộc vào hợp tác quốc tế khiến Maldives phải cân nhắc thận trọng giữa yêu cầu bảo vệ chủ quyền, duy trì ổn định và khai thác các cơ hội phát triển. Trong bối cảnh đó, chủ nghĩa đa phương có ý nghĩa đặc biệt đối với Maldives. Thông qua việc tham gia các tổ chức quốc tế, diễn đàn khu vực và các cơ chế hợp tác chuyên ngành, Maldives có thể mở rộng khả năng tiếp cận nguồn lực, tăng cường tiếng nói quốc tế và hạn chế những bất lợi phát sinh từ chênh lệch quyền lực với các nước lớn. Từ góc độ nghiên cứu chính sách đối ngoại, vấn đề đặt ra là Maldives sử dụng chủ nghĩa đa phương như thế nào để bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì quyền tự chủ chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị tại Ấn Độ Dương. Bài viết tập trung trả lời ba câu hỏi nghiên cứu: Thứ nhất, những yếu tố nào thúc đẩy Maldives đa phương hóa quan hệ đối ngoại? Thứ hai, chiến lược này được triển khai như thế nào trong quan hệ với các nước lớn và các cơ chế hợp tác quốc tế? Thứ ba, những kết quả, hạn chế và triển vọng của chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại Maldives đến năm 2030 là gì?

Bài viết sử dụng phương pháp phân tích chính sách đối ngoại, phương pháp nghiên cứu trường hợp và phân tích tài liệu, tập trung vào các văn kiện chính thức và tài liệu nghiên cứu công khai liên quan trực tiếp đến quan hệ đối ngoại Maldives giai đoạn 2023–2025. Bài viết không đưa vào các số liệu định lượng về nợ công, thương mại, đầu tư hoặc quy mô lực lượng do chưa có bộ dữ liệu gốc được đối chiếu thống nhất. Những nhận định về triển vọng đến năm 2030 được trình bày dưới dạng phân tích định tính.

2. Cơ sở hình thành chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives
2.1. Vị trí địa chiến lược và những thay đổi của môi trường quốc tế
Maldives là quốc đảo thuộc khu vực Nam Á, nằm tại Ấn Độ Dương, phía tây nam Sri Lanka và Ấn Độ. Đặc điểm địa lý của Maldives tạo ra mối liên hệ trực tiếp giữa chính sách đối ngoại của quốc gia này với những diễn biến về an ninh hàng hải, thương mại quốc tế và cạnh tranh chiến lược tại Ấn Độ Dương. Trong bối cảnh các tuyến hàng hải quốc tế ngày càng có ý nghĩa đối với vận tải năng lượng, thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, Ấn Độ Dương trở thành không gian cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc. Ấn Độ coi khu vực này có ý nghĩa trực tiếp đối với an ninh quốc gia và lợi ích hàng hải. Trung Quốc, thông qua mở rộng hợp tác kinh tế, đầu tư cơ sở hạ tầng và sáng kiến Vành đai và Con đường, cũng tăng cường sự hiện diện tại khu vực. Đối với Maldives, sự cạnh tranh này vừa tạo ra cơ hội vừa đặt ra những thách thức. Một mặt, việc các nước lớn quan tâm đến Maldives giúp quốc gia này có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn, hỗ trợ phát triển cơ sở hạ tầng, hợp tác an ninh và mở rộng thị trường. Mặt khác, sự cạnh tranh giữa các đối tác có thể khiến Maldives đối diện với sức ép lựa chọn chính sách, nguy cơ phụ thuộc và những tác động đến quan hệ với các quốc gia láng giềng.

Do đó, chính sách đối ngoại của Maldives không chỉ hướng đến việc duy trì quan hệ với từng đối tác riêng biệt mà còn phải tìm cách tạo dựng một môi trường hợp tác rộng hơn, trong đó quốc gia này có thể tham gia nhiều cơ chế khác nhau nhằm giảm thiểu rủi ro chiến lược. Chủ nghĩa đa phương trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp Maldives mở rộng không gian đối ngoại, thúc đẩy hợp tác và bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường cạnh tranh.

2.2. Đặc điểm của quốc gia nhỏ và yêu cầu bảo vệ quyền tự chủ chiến lược
Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy Maldives đa phương hóa quan hệ đối ngoại là đặc điểm của một quốc gia nhỏ trong hệ thống quốc tế. So với các cường quốc, Maldives có hạn chế về quy mô kinh tế, năng lực quân sự, nguồn lực tài chính và khả năng tác động trực tiếp đến các quyết định chiến lược khu vực. Những hạn chế này khiến quốc gia phải dựa nhiều hơn vào hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề phát triển và an ninh. Tuy nhiên, quốc gia nhỏ không hoàn toàn bị động trong quan hệ quốc tế. Thông qua lựa chọn đối tác, tham gia tổ chức quốc tế và khai thác các cơ chế hợp tác, Maldives có thể gia tăng khả năng thương lượng và tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho việc bảo vệ lợi ích quốc gia.
Trong trường hợp Maldives, đa phương hóa quan hệ đối ngoại có thể được hiểu là quá trình mở rộng và đa dạng hóa các kênh hợp tác quốc tế, nhằm tránh phụ thuộc quá mức vào một đối tác duy nhất và tăng cường khả năng lựa chọn chính sách. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc Maldives theo đuổi chính sách cân bằng tuyệt đối giữa tất cả các nước lớn. Trên thực tế, quốc gia này vẫn cần duy trì những quan hệ đối tác có tính chất đặc biệt với các nước láng giềng, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác khác để đáp ứng những nhu cầu cụ thể.

Như vậy, đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives phản ánh nỗ lực kết hợp giữa bảo vệ chủ quyền, duy trì quyền tự chủ và tận dụng nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển.

2.3. Những hạn chế về kinh tế và yêu cầu đa dạng hóa đối tác
Kinh tế Maldives có mức độ phụ thuộc đáng kể vào du lịch quốc tế, hoạt động thủy sản, thương mại và các nguồn lực bên ngoài. Du lịch là ngành kinh tế quan trọng, tạo nguồn thu ngoại tệ, việc làm và đóng góp đáng kể vào hoạt động kinh tế quốc gia. Tuy nhiên, sự phụ thuộc vào du lịch cũng khiến Maldives dễ bị ảnh hưởng bởi những biến động bên ngoài, bao gồm khủng hoảng kinh tế, dịch bệnh, gián đoạn vận tải và những thay đổi trong nhu cầu du lịch quốc tế.

Bên cạnh đó, các yêu cầu đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giao thông, năng lượng và nhà ở tạo ra áp lực đối với nguồn lực tài chính quốc gia. Trong bối cảnh đó, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại giúp Maldives mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn, thị trường và công nghệ từ nhiều đối tác khác nhau. Việc duy trì quan hệ với Ấn Độ, Trung Quốc, các quốc gia vùng Vịnh, các đối tác châu Âu và các tổ chức quốc tế cho phép Maldives khai thác những lợi ích khác nhau trong từng lĩnh vực.

Tuy nhiên, đa dạng hóa đối tác cũng đòi hỏi năng lực quản lý quan hệ đối ngoại hiệu quả. Nếu việc mở rộng hợp tác không gắn với đánh giá đầy đủ về khả năng tài chính, lợi ích dài hạn và những điều kiện đi kèm, quốc gia có thể đối mặt với nguy cơ gia tăng nghĩa vụ tài chính hoặc phụ thuộc vào các đối tác bên ngoài. Vì vậy, đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives cần được xem xét trong mối liên hệ với yêu cầu phát triển kinh tế bền vững và quản lý những rủi ro phát sinh từ hợp tác quốc tế.

3. Thực tiễn đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives
3.1. Tham gia các tổ chức quốc tế và thúc đẩy lợi ích của quốc gia nhỏ
Đối với quốc gia có quy mô nhỏ, Liên hợp quốc tạo ra môi trường thể chế trong đó các quốc gia có thể tham gia thảo luận, đề xuất sáng kiến và thúc đẩy những vấn đề liên quan đến lợi ích chung. Maldives có thể sử dụng các diễn đàn quốc tế để thúc đẩy những vấn đề gắn với lợi ích chung, như phát triển bền vững, an ninh biển và hỗ trợ các quốc đảo nhỏ.

Tuy nhiên, hiệu quả của hoạt động đa phương không chỉ phụ thuộc vào việc tham gia các tổ chức quốc tế mà còn phụ thuộc vào khả năng xây dựng sáng kiến, phối hợp chính sách và chuyển hóa những cam kết quốc tế thành kết quả cụ thể.

3.2. Đa phương hóa quan hệ đối ngoại thông qua hợp tác khu vực
Hợp tác khu vực là một phương diện quan trọng trong chiến lược đối ngoại của Maldives. Với vị trí thuộc Nam Á và nằm trong không gian Ấn Độ Dương, Maldives có lợi ích trong việc duy trì quan hệ với các quốc gia láng giềng, thúc đẩy kết nối kinh tế và tăng cường hợp tác an ninh. Các cơ chế hợp tác khu vực tạo điều kiện để Maldives tham gia giải quyết những vấn đề có tính chất xuyên biên giới, bao gồm thương mại, giao thông, an ninh hàng hải và ứng phó với thiên tai. Đối với Maldives, điều này đặt ra yêu cầu mở rộng các kênh hợp tác ngoài khuôn khổ truyền thống, đồng thời duy trì quan hệ với các đối tác có khả năng hỗ trợ những lĩnh vực phát triển cụ thể. Một hướng hợp tác đáng chú ý là an ninh hàng hải tại Ấn Độ Dương. Maldives có lợi ích trực tiếp trong việc bảo đảm an toàn hàng hải, phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, hỗ trợ tìm kiếm cứu nạn và nâng cao năng lực quản lý vùng biển.

Trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Ấn Độ từ ngày 6–10/10/2024, Tổng thống Mohamed Muizzu và Thủ tướng Narendra Modi đã nhất trí xây dựng khuôn khổ “Đối tác toàn diện về kinh tế và an ninh hàng hải”. Tuyên bố chung nêu các lĩnh vực hợp tác như phát triển kinh tế, thương mại, kết nối, hợp tác quốc phòng – an ninh, đào tạo và ứng phó thiên tai. Cần lưu ý đây là chuyến thăm Ấn Độ của Tổng thống Maldives, không phải chuyến thăm Maldives của Thủ tướng Ấn Độ [1], [2].

Những nội dung này cho thấy hợp tác khu vực và song phương có thể bổ trợ cho chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives.

3.3. Quan hệ với Ấn Độ: Từ những bất đồng đến điều chỉnh hợp tác
Ấn Độ là một trong những đối tác có ý nghĩa chiến lược đặc biệt đối với Maldives. Hai quốc gia có quan hệ gần gũi về địa lý, lịch sử, kinh tế và giao lưu nhân dân. Ấn Độ cũng có vai trò quan trọng trong hỗ trợ phát triển, cung cấp hàng hóa thiết yếu và hợp tác an ninh hàng hải với Maldives. Tuy nhiên, quan hệ hai nước đã trải qua những biến động đáng chú ý sau khi ông Mohamed Muizzu lên nắm quyền Tổng thống Maldives vào tháng 11/2023.

Trong chiến dịch tranh cử, vấn đề hiện diện quân sự của Ấn Độ tại Maldives trở thành một nội dung gây tranh luận. Sau khi chính quyền mới được thành lập, những bất đồng liên quan đến lực lượng Ấn Độ và định hướng chính sách đối ngoại đã khiến quan hệ song phương chịu sức ép.

Những diễn biến này phản ánh sự nhạy cảm của Maldives đối với vấn đề chủ quyền và quyền tự chủ trong quan hệ với các nước lớn. Tuy nhiên, hai bên vẫn có những động lực hợp tác đáng kể. Ấn Độ có lợi ích trong việc duy trì ổn định tại Ấn Độ Dương, bảo đảm an ninh hàng hải và thúc đẩy quan hệ với các quốc gia láng giềng. Maldives có nhu cầu tiếp cận nguồn lực phát triển, hỗ trợ tài chính, hàng hóa thiết yếu và hợp tác an ninh. Trong chuyến thăm Ấn Độ tháng 10/2024, Tổng thống Muizzu và Thủ tướng Modi đã thống nhất định hướng xây dựng quan hệ đối tác toàn diện về kinh tế và an ninh hàng hải. Hai bên cũng thúc đẩy hợp tác về cơ sở hạ tầng, kết nối, tài chính, thương mại, đào tạo và ứng phó thiên tai. [1], [2].

Đến tháng 7/2025, quan hệ hai nước tiếp tục có những bước điều chỉnh tích cực. Trong chuyến thăm Maldives của Thủ tướng Ấn Độ, hai bên trao đổi các thỏa thuận hợp tác, thúc đẩy đàm phán hiệp định thương mại tự do và triển khai những dự án phát triển. [4], [5],. Những diễn biến này cho thấy quan hệ Maldives – Ấn Độ có khả năng điều chỉnh thông qua đối thoại và hợp tác thực chất, ngay cả khi tồn tại những khác biệt về ưu tiên chính sách.

Từ góc độ đa phương hóa quan hệ đối ngoại, Maldives không nhất thiết phải lựa chọn giữa việc duy trì quan hệ với Ấn Độ và mở rộng quan hệ với những đối tác khác. Thay vào đó, quốc gia này có thể tiếp tục hợp tác với Ấn Độ trong những lĩnh vực có lợi ích chung, đồng thời sử dụng các cơ chế quốc tế và khu vực để mở rộng không gian chính sách.

3.4. Quan hệ với Trung Quốc: Đa dạng hóa hợp tác và mở rộng lựa chọn chiến lược
Trung Quốc là một đối tác quan trọng trong chiến lược phát triển và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại của Maldives. Trong những năm qua, Trung Quốc thúc đẩy hợp tác với Maldives thông qua đầu tư cơ sở hạ tầng, thương mại, du lịch và các dự án phát triển. Quan hệ hai nước được tăng cường trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai và Con đường. Tháng 1/2024, Tổng thống Mohamed Muizzu thăm Trung Quốc. Hai bên thống nhất thúc đẩy quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện và tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, cơ sở hạ tầng, kinh tế số, phát triển xanh và sinh kế. [3].

Việc mở rộng quan hệ với Trung Quốc giúp Maldives có thêm cơ hội tiếp cận nguồn vốn, thị trường và các dự án phát triển. Tuy nhiên, hợp tác với Trung Quốc cũng đặt ra những vấn đề cần được xem xét thận trọng, đặc biệt là hiệu quả kinh tế của các dự án, khả năng trả nợ, điều kiện tài chính và mức độ phù hợp với các ưu tiên phát triển quốc gia. Đối với một quốc gia nhỏ có nguồn lực hạn chế, việc lựa chọn dự án đầu tư cần gắn với đánh giá lợi ích dài hạn và khả năng duy trì ổn định tài chính. Vì vậy, đa dạng hóa quan hệ với Trung Quốc không nên được hiểu đơn thuần là mở rộng hợp tác kinh tế, mà còn là quá trình Maldives tìm cách gia tăng lựa chọn chiến lược trong môi trường quốc tế.

Trong quan hệ với Trung Quốc, Maldives có thể khai thác những lợi ích về phát triển cơ sở hạ tầng và thương mại, đồng thời duy trì các cơ chế đối thoại nhằm bảo đảm sự phù hợp giữa hợp tác quốc tế và lợi ích quốc gia.

3.5. Đa phương hóa trong lĩnh vực an ninh hàng hải và hợp tác Ấn Độ Dương
An ninh hàng hải là một trong những lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với Maldives. Với vị trí tại Ấn Độ Dương, quốc gia này phụ thuộc vào hoạt động hàng hải đối với thương mại, du lịch, nhập khẩu và kết nối quốc tế. Những vấn đề như tội phạm xuyên quốc gia, buôn lậu, an toàn hàng hải, thiên tai và bảo vệ môi trường biển có thể tác động đến ổn định kinh tế và an ninh quốc gia. Trong bối cảnh đó, Maldives có lợi ích trong việc mở rộng hợp tác với các đối tác khu vực và quốc tế nhằm tăng cường năng lực quản lý biển. Một trong những cơ chế đáng chú ý là khuôn khổ Colombo về hợp tác an ninh (Colombo Security Conclave – CSC) giữa các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương. [1]. Trong khuôn khổ trao đổi cấp cao tháng 10/2024, Ấn Độ hoan nghênh việc Maldives tham gia và tiếp tục đóng góp vào Colombo Security Conclave. Cách diễn đạt “thành viên sáng lập” được lược bỏ vì tài liệu dẫn chiếu trong bản thảo chưa đủ để xác nhận chính xác tư cách này [1].

Việc tham gia những cơ chế như vậy có thể giúp Maldives tăng cường phối hợp trong các lĩnh vực an ninh hàng hải, ứng phó khủng hoảng và trao đổi thông tin. Tuy nhiên, hiệu quả hợp tác phụ thuộc vào khả năng duy trì sự cân bằng giữa yêu cầu an ninh và quyền tự chủ của quốc gia. Maldives cần xác định rõ những lĩnh vực hợp tác phù hợp với lợi ích quốc gia, đồng thời tránh để các cơ chế an ninh trở thành nguồn phát sinh bất đồng chính trị với các đối tác khác.

Do đó, đa phương hóa trong lĩnh vực an ninh hàng hải cần được triển khai theo hướng linh hoạt, minh bạch và gắn với những lợi ích cụ thể.

Bảng 3. Đánh giá khái quát về cơ hội, rủi ro và điều kiện thành công

4. Đánh giá chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives
4.1. Những kết quả và ý nghĩa
Thứ nhất, chiến lược đa phương hóa giúp Maldives mở rộng không gian đối ngoại và tăng cường khả năng lựa chọn đối tác. Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn, việc duy trì quan hệ với nhiều đối tác cho phép Maldives khai thác những lợi ích khác nhau trong các lĩnh vực phát triển, thương mại, tài chính và an ninh. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một quốc gia, Maldives có thể mở rộng các kênh hợp tác và tăng cường khả năng thương lượng.

Thứ hai, đa phương hóa góp phần nâng cao vị thế quốc tế của Maldives. Thông qua việc tham gia các tổ chức quốc tế và diễn đàn khu vực, Maldives có thể thúc đẩy những vấn đề liên quan đến lợi ích quốc gia, đặc biệt là phát triển bền vững và an ninh hàng hải. Đối với quốc gia nhỏ, đây là phương thức quan trọng để gia tăng tiếng nói trong hệ thống quốc tế.

Thứ ba, chiến lược đa phương hóa tạo điều kiện tăng cường khả năng tiếp cận nguồn lực phát triển. Quan hệ với Ấn Độ, Trung Quốc và các đối tác quốc tế giúp Maldives có thêm cơ hội tiếp cận vốn, cơ sở hạ tầng, công nghệ và hỗ trợ kinh tế. Những lợi ích này có ý nghĩa đối với việc duy trì tăng trưởng và nâng cao năng lực phát triển quốc gia.

Thứ tư, đa phương hóa giúp Maldives mở rộng hợp tác trong lĩnh vực an ninh hàng hải và các vấn đề xuyên biên giới. Thông qua hợp tác quốc tế, Maldives có thể nâng cao năng lực phối hợp, ứng phó và giảm thiểu những rủi ro vượt quá khả năng tự giải quyết.

4.2. Những hạn chế và thách thức
Bên cạnh những kết quả đạt được, chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives vẫn đối mặt với một số hạn chế.

Một là, sự chênh lệch về năng lực giữa Maldives và các nước lớn. Quy mô kinh tế, nguồn lực tài chính và năng lực quốc phòng hạn chế khiến Maldives khó có thể tác động đáng kể đến những quyết định chiến lược của các cường quốc. Do đó, việc mở rộng quan hệ đối ngoại không đồng nghĩa với khả năng loại bỏ hoàn toàn những bất lợi về quyền lực.

Hai là, nguy cơ phụ thuộc kinh tế và tài chính. Việc tiếp nhận nguồn vốn, đầu tư và hỗ trợ phát triển từ các đối tác bên ngoài có thể tạo ra những lợi ích đáng kể. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế đánh giá và quản lý hiệu quả, những hợp tác này có thể làm gia tăng nghĩa vụ tài chính hoặc tạo ra sự phụ thuộc dài hạn. Đối với Maldives, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm các dự án hợp tác quốc tế phù hợp với khả năng tài chính và mục tiêu phát triển bền vững.

Ba là, những tác động từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn. Sự cạnh tranh giữa Ấn Độ và Trung Quốc tại Ấn Độ Dương tạo ra những cơ hội hợp tác nhưng cũng làm gia tăng sức ép đối với chính sách đối ngoại của Maldives. Những khác biệt về ưu tiên chiến lược, an ninh và cách tiếp cận khu vực có thể khiến Maldives phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn.

Bốn là, những hạn chế trong năng lực thể chế và nguồn lực ngoại giao. Việc tham gia nhiều cơ chế hợp tác đòi hỏi năng lực nghiên cứu, điều phối chính sách và triển khai cam kết. Đối với quốc gia nhỏ, nguồn nhân lực và nguồn lực quản lý hạn chế có thể ảnh hưởng đến khả năng khai thác đầy đủ những lợi ích của chủ nghĩa đa phương.

Năm là, những bất ổn chính trị trong nước có thể tác động đến tính liên tục của chính sách đối ngoại. Sự thay đổi chính quyền và những khác biệt về định hướng chính sách có thể dẫn đến điều chỉnh quan hệ với các đối tác. Điều này đặt ra yêu cầu duy trì sự ổn định trong các mục tiêu chiến lược dài hạn, đồng thời bảo đảm chính sách đối ngoại gắn với lợi ích quốc gia thay vì chỉ phản ánh những ưu tiên ngắn hạn.

4.3. Triển vọng đến năm 2030
Trong giai đoạn đến năm 2030, chiến lược đa phương hóa quan hệ đối ngoại của Maldives có khả năng tiếp tục được thúc đẩy bởi ba động lực chính.

Thứ nhất, cạnh tranh địa chính trị tại Ấn Độ Dương vẫn là yếu tố quan trọng định hình môi trường đối ngoại của Maldives. Sự quan tâm của các nước lớn đối với an ninh hàng hải, kết nối kinh tế và cơ sở hạ tầng khu vực sẽ tiếp tục tạo ra những cơ hội hợp tác nhưng đồng thời làm gia tăng yêu cầu quản lý quan hệ đối tác. Trong bối cảnh đó, Maldives có thể tiếp tục mở rộng quan hệ với nhiều quốc gia, đồng thời duy trì những khuôn khổ hợp tác có ý nghĩa trực tiếp đối với phát triển và an ninh.

Thứ hai, yêu cầu phát triển bền vững sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chính sách đối ngoại. Maldives có thể thúc đẩy hợp tác quốc tế về phát triển, kết nối và bảo vệ môi trường biển, trên cơ sở xác định rõ nhu cầu và năng lực thực thi trong nước.

Thứ ba, yêu cầu duy trì ổn định kinh tế và tài chính sẽ thúc đẩy Maldives đa dạng hóa đối tác phát triển. Việc mở rộng quan hệ thương mại, thu hút đầu tư và tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực du lịch, năng lượng và cơ sở hạ tầng có thể trở thành những ưu tiên quan trọng.

Tuy nhiên, triển vọng của chiến lược đa phương hóa không chỉ phụ thuộc vào khả năng mở rộng quan hệ mà còn phụ thuộc vào năng lực quản lý những rủi ro phát sinh. Để nâng cao hiệu quả, Maldives cần chú trọng xây dựng các nguyên tắc hợp tác rõ ràng, tăng cường đánh giá lợi ích dài hạn và bảo đảm tính nhất quán trong chính sách đối ngoại.

5. Một số hàm ý đối với Việt Nam
Từ trường hợp Maldives, có thể rút ra một số nhận xét có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong bối cảnh môi trường quốc tế tiếp tục biến đổi.

Thứ nhất, cần tiếp tục phát huy vai trò của chủ nghĩa đa phương trong bảo vệ lợi ích quốc gia. Đối với những quốc gia có lợi ích gắn với ổn định khu vực, an ninh hàng hải và phát triển kinh tế quốc tế, việc tham gia các cơ chế đa phương giúp mở rộng khả năng hợp tác và tăng cường tiếng nói trong các vấn đề chung. Việt Nam có thể tiếp tục thúc đẩy sự tham gia chủ động, thực chất và có trách nhiệm tại các tổ chức quốc tế, diễn đàn khu vực và những cơ chế hợp tác chuyên ngành.

Thứ hai, cần kết hợp đa phương hóa quan hệ đối ngoại với đa dạng hóa đối tác. Kinh nghiệm Maldives cho thấy việc mở rộng quan hệ với nhiều đối tác có thể tạo ra những cơ hội phát triển và giảm thiểu nguy cơ phụ thuộc. Đối với Việt Nam, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại cần tiếp tục gắn với yêu cầu duy trì độc lập, tự chủ, bảo đảm lợi ích quốc gia và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động của môi trường quốc tế.

Thứ ba, cần chú trọng quản lý quan hệ với các nước lớn trên cơ sở lợi ích quốc gia. Cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc có thể tạo ra những cơ hội hợp tác về kinh tế, công nghệ, thương mại và an ninh. Tuy nhiên, việc khai thác những cơ hội này cần gắn với đánh giá đầy đủ về lợi ích dài hạn, khả năng thực hiện và những rủi ro phát sinh.

Thứ tư, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong các vấn đề an ninh phi truyền thống. An ninh biển, an toàn hàng hải và thiên tai là những lĩnh vực có ý nghĩa đối với các quốc gia ven biển. Việt Nam có thể tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các đối tác quốc tế trong nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm và nâng cao năng lực ứng phó.

Thứ năm, cần nâng cao năng lực nghiên cứu và dự báo chính sách đối ngoại. Trường hợp Maldives cho thấy các quốc gia nhỏ và vừa phải đối mặt với môi trường quốc tế có nhiều biến động, trong đó những thay đổi về quan hệ nước lớn có thể tác động trực tiếp đến lợi ích quốc gia. Việc tăng cường nghiên cứu chiến lược, phân tích xu hướng và đánh giá chính sách sẽ góp phần nâng cao khả năng chủ động trong hoạch định và triển khai chính sách đối ngoại.

Những hàm ý trên không có nghĩa Việt Nam và Maldives có vị thế, nguồn lực hoặc điều kiện chiến lược giống nhau. Tuy nhiên, kinh nghiệm của Maldives cho thấy chủ nghĩa đa phương và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại có thể là những công cụ quan trọng để mở rộng không gian hợp tác và bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường quốc tế phức tạp.

Từ các trường hợp trên, cần phân biệt hai cấp độ của chiến lược: đa phương hóa là mở rộng sự tham gia và phối hợp trong các khuôn khổ có nhiều bên; đa dạng hóa là mở rộng và phân tán các quan hệ đối tác song phương hoặc nhóm đối tác. Hai quá trình có quan hệ bổ trợ nhưng không đồng nhất. Trường hợp Maldives cho thấy quốc gia này vừa sử dụng diễn đàn đa phương để nâng cao tiếng nói về các vấn đề chung, vừa điều chỉnh quan hệ song phương với Ấn Độ, Trung Quốc và các đối tác khác để mở rộng lựa chọn phát triển. Đây là cơ sở để đánh giá quyền tự chủ chiến lược không phải bằng việc đứng ngoài cạnh tranh nước lớn, mà bằng năng lực quản lý mức độ phụ thuộc và lựa chọn hợp tác theo từng vấn đề.

6. Kết luận
Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị tại Ấn Độ Dương ngày càng gia tăng, Maldives đang đứng trước yêu cầu điều chỉnh chính sách đối ngoại nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì quyền tự chủ chiến lược và thúc đẩy phát triển bền vững. Với vị trí địa lý đặc biệt, quy mô kinh tế nhỏ và những hạn chế về nguồn lực, Maldives có xu hướng sử dụng chủ nghĩa đa phương và đa dạng hóa quan hệ đối ngoại như những công cụ quan trọng để mở rộng không gian hợp tác quốc tế. Thực tiễn cho thấy chiến lược này được triển khai thông qua việc tham gia các tổ chức quốc tế, thúc đẩy hợp tác khu vực, duy trì quan hệ với Ấn Độ, mở rộng hợp tác với Trung Quốc và tăng cường phối hợp trong những lĩnh vực như an ninh hàng hải, phát triển bền vững.

Những điều chỉnh trong quan hệ Maldives – Ấn Độ giai đoạn 2024–2025 cho thấy các bất đồng chính sách có thể được xử lý thông qua đối thoại và hợp tác thực chất. Đồng thời, việc mở rộng quan hệ với Trung Quốc và các đối tác khác tạo thêm những lựa chọn trong quá trình triển khai chính sách đối ngoại. Tuy nhiên, đa phương hóa quan hệ đối ngoại không thể loại bỏ hoàn toàn những hạn chế về quyền lực, nguồn lực và mức độ phụ thuộc của Maldives vào các đối tác bên ngoài. Hiệu quả của chiến lược này phụ thuộc vào khả năng duy trì sự cân bằng giữa mở rộng hợp tác và bảo vệ quyền tự chủ, giữa khai thác nguồn lực quốc tế và bảo đảm ổn định tài chính, cũng như giữa những ưu tiên ngắn hạn và mục tiêu phát triển dài hạn.

Trong giai đoạn đến năm 2030, Maldives có khả năng tiếp tục thúc đẩy đa phương hóa quan hệ đối ngoại, đặc biệt trong những lĩnh vực có ý nghĩa trực tiếp đối với phát triển kinh tế, an ninh hàng hải và các lĩnh vực hợp tác phát triển. Từ trường hợp Maldives, có thể nhận thấy chủ nghĩa đa phương không chỉ là một khuôn khổ hợp tác quốc tế mà còn là công cụ chính sách giúp các quốc gia nhỏ và vừa mở rộng khả năng lựa chọn, tăng cường tiếng nói và bảo vệ lợi ích quốc gia trong môi trường cạnh tranh chiến lược.

Đối với Việt Nam, kinh nghiệm này gợi mở yêu cầu tiếp tục phát huy vai trò của chủ nghĩa đa phương, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, tăng cường năng lực nghiên cứu chiến lược và chủ động tham gia giải quyết những vấn đề chung của khu vực và quốc tế.

Cập nhật diễn biến 2025
Một số diễn biến sau mốc thời gian phân tích trong bản thảo làm rõ hơn tính thực tiễn của chiến lược đa phương hóa. Tháng 7/2025, Maldives và Ấn Độ công bố khởi động đàm phán Hiệp định thương mại tự do; phía Ấn Độ cũng công bố hạn mức tín dụng 565 triệu USD cùng các thỏa thuận hợp tác trong những lĩnh vực ưu tiên. “Tháng 9/2025, Tổng thống Maldives tham dự Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) và phiên họp mở rộng SCO Plus tại Trung Quốc. Những hoạt động này cho thấy Maldives tiếp tục kết hợp quan hệ song phương với sự tham gia tại các diễn đàn đa phương. [8], [9]

Đáng chú ý, tại cuộc họp cấp cố vấn an ninh quốc gia lần thứ bảy của Colombo Security Conclave ngày 20/11/2025, Bangladesh và Seychelles được đưa vào thành viên chính thức; các trụ cột hợp tác gồm an ninh hàng hải, chống khủng bố, chống tội phạm xuyên quốc gia, an ninh mạng và cứu trợ nhân đạo. Diễn biến này cung cấp một ví dụ cụ thể về mở rộng khuôn khổ hợp tác an ninh khu vực. [10]


Tài liệu tham khảo
1. Government of India (2024), “India and Maldives: A Vision for Comprehensive Economic and Maritime Security Partnership”, 7 October 2024. https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2062780

2. Ministry of Foreign Affairs of Maldives (2024), “India and Maldives: A Vision for Comprehensive Economic and Maritime Security Partnership”, 8 October 2024. https://www.foreign.gov.mv/index.php/en/media-center/news/india-and-maldives-a-vision-for-comprehensive-economic-and-maritime-security-partnership

3. Ministry of Foreign Affairs of Maldives (2024), “Joint Press Communiqué between the Republic of Maldives and the People’s Republic of China”, 11 January 2024. https://foreign.gov.mv/index.php/en/media-center/news/joint-press-communique-between-the-maldives-and-the-peoples-republic-of-china-11-january-2024-beijing

4. President’s Office of Maldives (2025), “Press Statement by His Excellency Dr. Mohamed Muizzu, President of the Republic of Maldives during the State Visit of Prime Minister of India to the Maldives”, 25 July 2025. https://presidency.gov.mv/Press/Article/34406

5. President’s Office of Maldives (2025), “President witnesses exchange of Key MoUs and agreements between the Maldives and India”, 25 July 2025. https://foreign.gov.mv/index.php/en/media-center/news/president-witnesses-exchange-of-key-mous-and-agreements-between-the-maldives-and-india

6. Mallempati, Samatha (2025), “India-Maldives Relations: A Timely Reset”, Indian Council of World Affairs, 11 August 2025. https://www.icwa.in/show_content.php?lang=1&level=3&lid=8149&ls_id=13358

7. Ministry of Foreign Affairs of Maldives (2025), “The President and Indian Prime Minister deliver joint press statements”, 25 July 2025. https://www.foreign.gov.mv/index.php/en/media-center/news/the-president-and-indian-prime-minister-deliver-joint-press-statements

8. Ministry of Foreign Affairs of Maldives (2025), “President witnesses exchange of Key MoUs and agreements between the Maldives and India”, 25 July 2025. https://foreign.gov.mv/index.php/en/media-center/news/president-witnesses-exchange-of-key-mous-and-agreements-between-the-maldives-and-india

9. President’s Office of Maldives (2025), “President concludes official visit to China, strengthening bilateral ties and multilateral cooperation”, 4 September 2025. https://presidency.gov.mv/Press/Article/34832

10. President’s Office of Maldives (2025), “Seventh NSA-level meeting of the Colombo Security Conclave concludes”, 20 November 2025. https://presidency.gov.mv/Press/Article/35750