1. Căng thẳng biên giới tiếp tục gia tăng, quan hệ Pakistan - Afghanistan đứng trước nguy cơ đối đầu kéo dài

Quan hệ giữa Pakistan và Afghanistan tiếp tục xấu đi trong những tháng cuối năm 2026, bất chấp các nỗ lực ngoại giao nhằm kiểm soát căng thẳng và khôi phục đối thoại. Những diễn biến tại khu vực biên giới trong tháng 10 cho thấy bất đồng giữa hai bên không chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính trị mà đã chuyển thành những vụ việc an ninh cụ thể, tiềm ẩn nguy cơ leo thang thành xung đột rộng hơn.

Ngày 24/10/2026, Tờ Dawn đưa tin lực lượng an ninh biên giới Pakistan đã bắn cảnh cáo sau khi lực lượng biên phòng Afghanistan nối lại hoạt động xây dựng một chốt kiểm soát gây tranh cãi tại khu vực Torkham. Theo các quan chức Pakistan tại khu vực này, hai bên từng có thỏa thuận không xây dựng công trình mới hoặc sửa chữa công trình cũ trong phạm vi 100 m tính từ đường biên giới. Đây là lần thứ hai trong cùng tuần phía Afghanistan bị Pakistan cáo buộc vi phạm thỏa thuận. Trước đó, ngày 19/10, hoạt động xây dựng tại chốt Zangali đã được tạm dừng sau khi Pakistan phản đối. Cùng thời điểm, hoạt động hồi hương người Afghanistan không có giấy tờ hợp lệ cũng bị đình chỉ tạm thời, trong khi các cơ quan xuất nhập cảnh và hải quan tại cửa khẩu phải đóng cửa trong một số giờ. Mặc dù hoạt động qua lại sau đó được nối lại, vụ việc cho thấy các vấn đề tưởng như kỹ thuật trong quản lý biên giới vẫn có thể nhanh chóng trở thành nguồn phát sinh căng thẳng chính trị và an ninh giữa hai nước (Dawn, 2026a).

Tình hình tiếp tục phức tạp trong những ngày sau đó. Tờ Long War Journal ngày 29/10/2026 cho biết, lực lượng Taliban và Pakistan đã xảy ra ít nhất ba lần đụng độ dọc biên giới kể từ ngày 19/10. Đáng chú ý, ngày 27/10, giao tranh bằng vũ khí hạng nặng được ghi nhận tại khu vực giáp ranh giữa tỉnh Paktika ở đông nam Afghanistan và huyện Lower South Waziristan thuộc tỉnh Khyber Pakhtunkhwa của Pakistan. Phía Pakistan cho biết một quả đạn cối đã rơi trúng nhà dân, khiến một người thiệt mạng và năm người bị thương. Ngày 28/10, các nguồn truyền thông Afghanistan tiếp tục đưa tin về giao tranh gián đoạn tại cửa khẩu Torkham, khiến một trẻ em và một nhân viên của tổ chức cứu trợ bị thương (Will Selber, 2026).

Đáng chú ý, hai bên đưa ra những cách lý giải khác nhau về nguyên nhân giao tranh. Theo thông tin từ phía Afghanistan được Long War Journal dẫn lại, lực lượng Taliban tìm cách tái chiếm một số vị trí từng rút khỏi trong những tháng trước, dẫn đến việc lực lượng Pakistan nổ súng. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Taliban tuyên bố máy bay không người lái của Pakistan đã tấn công các cơ sở an ninh tại Paktika và lực lượng Taliban đáp trả bằng cách tấn công các vị trí quân sự Pakistan. Islamabad bác bỏ thông tin này, cho rằng lực lượng Taliban là bên nổ súng trước nhằm vào các chốt biên phòng Pakistan. Do đó, cần nhìn nhận các thông tin về diễn biến giao tranh trong bối cảnh hai bên vẫn đang đưa ra những cáo buộc trái chiều (Will Selber, 2026).

Những diễn biến này cũng phản ánh hệ quả trực tiếp đối với dân thường tại khu vực biên giới. Theo APnew, một vụ pháo kích xẩy ra đã khiến một người dân thiệt mạng và năm người bị thương cho thấy xung đột không chỉ giới hạn trong phạm vi các lực lượng vũ trang mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn của cộng đồng sinh sống tại khu vực. Đây là khía cạnh đáng chú ý bởi các khu vực biên giới Pakistan - Afghanistan vốn có quan hệ cộng đồng, giao thương và đi lại xuyên biên giới lâu đời. Khi các cửa khẩu bị đóng cửa hoặc hoạt động không ổn định, những tác động về nhân đạo và sinh kế có thể kéo dài ngay cả khi giao tranh tạm thời lắng xuống (Munir Ahmed, 2026).

Nhìn rộng hơn, các vụ việc tại Torkham và khu vực Paktika - Khyber Pakhtunkhwa cho thấy vấn đề biên giới đang trở thành biểu hiện trực tiếp của cuộc khủng hoảng lòng tin giữa hai bên. Khi những thỏa thuận kỹ thuật về xây dựng chốt kiểm soát, quản lý cửa khẩu và hoạt động qua lại không được thực thi ổn định, nguy cơ xảy ra va chạm quân sự sẽ tiếp tục hiện hữu. Đặc biệt, việc các vụ đụng độ xuất hiện tại nhiều điểm dọc biên giới cho thấy căng thẳng không còn là sự cố đơn lẻ mà gắn với những bất đồng an ninh và chính trị sâu sắc hơn.

2. Từ đối tác thành đối thủ: Bất đồng về an ninh và vấn đề các nhóm vũ trang là nguyên nhân cốt lõi

Để lý giải sự suy giảm quan hệ Pakistan - Afghanistan, cần đặt những diễn biến hiện nay trong tiến trình thay đổi quan hệ giữa Islamabad và chính quyền Taliban kể từ năm 2021. Khi Taliban trở lại nắm quyền tại Afghanistan vào tháng 8/2021, Pakistan từng kỳ vọng sự thay đổi chính quyền tại Kabul sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho lợi ích an ninh và chiến lược của mình. Tuy nhiên, những kỳ vọng ban đầu dần bị thay thế bởi sự thất vọng khi các vụ tấn công vũ trang tại khu vực tây bắc và tây nam Pakistan gia tăng.

Theo Reuters ngày 25/9/2026, Pakistan cho rằng chính quyền Taliban tại Kabul đã không có biện pháp đủ hiệu quả để ngăn chặn các nhóm vũ trang sử dụng lãnh thổ Afghanistan làm địa bàn hoạt động và tổ chức các cuộc tấn công nhằm vào Pakistan. Islamabad cũng cáo buộc các nhóm vũ trang nhận được sự hỗ trợ về tài chính, vũ khí hoặc nơi trú ẩn tại Afghanistan, đồng thời đưa ra cáo buộc về vai trò của Ấn Độ. Tuy nhiên, Taliban và Chính phủ Ấn Độ đều bác bỏ những cáo buộc này. Chính sự gia tăng hoạt động nổi dậy tại khu vực tây bắc và tây nam Pakistan đã khiến Islamabad ngày càng mất niềm tin vào chính quyền Taliban (Asif Shahzad, 2026).

Một vấn đề đặc biệt phức tạp là hoạt động của Tehreek-e-Taliban Pakistan (TTP), thường được gọi là Taliban Pakistan. Tổ chức này được thành lập năm 2007 bởi một số nhóm vũ trang Hồi giáo hoạt động tại khu vực tây bắc Pakistan, có đường biên giới tiếp giáp Afghanistan. Mặc dù có quan hệ lịch sử và tư tưởng với Taliban Afghanistan, TTP là một tổ chức riêng biệt, không đồng nhất với lực lượng Taliban đang nắm quyền tại Kabul. Trong giai đoạn Taliban tiến hành đấu tranh chống lực lượng quốc tế tại Afghanistan, các chiến binh TTP từng chiến đấu cùng Taliban Afghanistan và hỗ trợ các thành viên Taliban Afghanistan tại Pakistan. Những mối liên hệ lịch sử này góp phần làm phức tạp quan hệ giữa Islamabad và Kabul sau khi Taliban trở lại cầm quyền (Asif Shahzad, 2026).

Reuters cũng cho biết Pakistan đã tiến hành nhiều chiến dịch quân sự nhằm vào TTP trên lãnh thổ của mình nhưng đạt kết quả hạn chế. Trong những năm gần đây, các cuộc tấn công của nhóm này chủ yếu nhằm vào lực lượng an ninh Pakistan. Bên cạnh TTP, Islamabad còn cáo buộc Taliban Afghanistan dung chứa các nhóm nổi dậy Baloch, trong đó có những lực lượng theo đuổi mục tiêu ly khai tại tỉnh Balochistan. Những vấn đề này khiến quan hệ hai nước không chỉ liên quan đến kiểm soát biên giới mà còn gắn trực tiếp với an ninh nội bộ, chủ quyền và khả năng kiểm soát các nhóm vũ trang phi nhà nước (Asif Shahzad, 2026).

Bất đồng về TTP cũng là trở ngại lớn nhất trong các nỗ lực đối thoại. Ngày 17/10/2026, Bộ Ngoại giao Pakistan tuyên bố nước này không phản đối đối thoại với Afghanistan, song không chấp nhận các cuộc đàm phán vô điều kiện. Theo người phát ngôn Bộ Ngoại giao Sajjad Haider Khan, Pakistan mong muốn có một cơ chế có thể kiểm chứng nhằm bảo đảm chấm dứt hoàn toàn các hoạt động khủng bố xuất phát từ lãnh thổ Afghanistan nhằm vào Pakistan. Islamabad cho rằng các cuộc đối thoại chỉ có ý nghĩa khi đi kèm những kết quả cụ thể trong giải quyết các quan ngại an ninh của nước này (Baqir Sajjad Syed, 2026).

Trong khi đó, chính quyền Taliban không chấp nhận cách diễn đạt gắn Afghanistan với hoạt động khủng bố và bác bỏ cáo buộc của Pakistan về việc cho phép các nhóm vũ trang sử dụng lãnh thổ Afghanistan để tấn công nước láng giềng. Sự khác biệt này được thể hiện rõ tại cuộc tham vấn theo Cơ chế Moscow ngày 5/10/2026. Theo Tờ Dawn, cuộc họp không thể đưa ra thông cáo chung do bất đồng giữa các đoàn đại biểu Pakistan và Afghanistan về nội dung đề cập đến sự hiện diện của các mạng lưới khủng bố tại Afghanistan. Phía Pakistan cho rằng đoàn Afghanistan không chấp nhận cách diễn đạt đã được thống nhất trong văn kiện năm trước (Baqir Sajjad Syed, 2026).

Như vậy, trở ngại của tiến trình đối thoại không chỉ nằm ở việc hai bên thiếu thiện chí chính trị mà còn ở sự khác biệt căn bản trong nhận thức về trách nhiệm an ninh. Pakistan muốn Taliban thừa nhận và có hành động cụ thể đối với các nhóm vũ trang mà Islamabad cho là hoạt động từ lãnh thổ Afghanistan. Ngược lại, Kabul không muốn những tuyên bố chung hoặc văn kiện ngoại giao tạo ra tiền lệ thừa nhận các cáo buộc của Pakistan. Khi chưa giải quyết được bất đồng này, các thỏa thuận ngừng bắn hoặc đối thoại khó có thể tạo ra một nền tảng ổn định lâu dài (Baqir Sajjad Syed, 2026).

3. Nga, Mỹ và các nước trung gian: Những tính toán địa chính trị đằng sau nỗ lực hòa giải

Căng thẳng Pakistan - Afghanistan không chỉ thu hút sự quan tâm của hai quốc gia trực tiếp liên quan mà còn tạo ra những chuyển động ngoại giao đáng chú ý của các nước có lợi ích tại Nam Á và Trung Á. Trong bối cảnh những nỗ lực trung gian trước đó chưa giải quyết được bất đồng căn bản giữa Islamabad và Kabul, Nga đang tìm cách gia tăng vai trò trong tiến trình hòa giải, trong khi Mỹ cũng phát đi tín hiệu sẵn sàng tham gia nếu có thể đóng góp một cách thiết thực.

Đáng chú ý, ngày 14/10/2026, Bộ trưởng Nội vụ Nga Vladimir Kolokoltsev đã có cuộc gặp với Tư lệnh Lực lượng Phòng vệ Pakistan, Thống chế Asim Munir tại Rawalpindi. Cùng thời điểm, Giám đốc Cơ quan Tình báo Đối ngoại Nga Sergey Naryshkin tới Kabul gặp người đứng đầu cơ quan tình báo Taliban Abdul Haq Wasiq. Theo Tờ Al Jazeera ngày 16/10/2026, việc hai quan chức cấp cao của Nga tiến hành các cuộc tiếp xúc gần như đồng thời tại Pakistan và Afghanistan cho thấy Moscow đang mở rộng hoạt động ngoại giao nhằm tạo điều kiện cho một tiến trình đối thoại giữa hai bên. Trước đó, Đặc phái viên Nga về Afghanistan Zamir Kabulov cũng tuyên bố Moscow sẵn sàng đóng vai trò trung gian nếu cả Pakistan và Afghanistan cùng đề nghị (Abid Hussain, 2026).

Tuy nhiên, khả năng Nga thúc đẩy một thỏa thuận hòa giải vẫn còn nhiều hạn chế. Thứ nhất, mặc dù Nga đã tăng cường quan hệ với cả Pakistan và Taliban Afghanistan, hai bên vẫn có những lợi ích và quan điểm an ninh khác biệt. Thứ hai, Moscow phải duy trì hình ảnh một chủ thể trung gian có khả năng tiếp xúc với cả hai phía, trong khi vấn đề TTP lại là mối quan ngại an ninh trực tiếp của Pakistan. Các nhà phân tích cho rằng Nga khó có thể gây sức ép mạnh mẽ với Taliban về TTP bởi điều đó có thể ảnh hưởng đến vị thế trung gian của Moscow và quan hệ hợp tác giữa Nga với Taliban trong cuộc chiến chống tổ chức Nhà nước Hồi giáo tại tỉnh Khorasan (ISKP) (Abid Hussain, 2026).

Một lợi thế của Nga là nước này đã chính thức công nhận chính quyền Taliban vào tháng 7/2025, trở thành quốc gia đầu tiên thực hiện bước đi này. Quan hệ ngoại giao được nâng cấp cùng các hoạt động hợp tác an ninh và kỹ thuật quân sự có thể tạo cho Moscow một số kênh tiếp cận mà các chủ thể khác không có. Nga cũng có lợi ích trong việc ngăn chặn bất ổn từ Afghanistan lan rộng sang Trung Á, đặc biệt trong bối cảnh ISKP tiếp tục được xem là mối đe dọa an ninh xuyên quốc gia. Vì vậy, việc tham gia hòa giải giữa Pakistan và Afghanistan vừa có thể giúp Nga duy trì ảnh hưởng tại khu vực, vừa hạn chế nguy cơ hình thành khoảng trống an ninh có thể bị các lực lượng cực đoan khai thác (Abid Hussain, 2026).

Bên cạnh Nga, Trung Quốc, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ cũng đã từng tham gia các nỗ lực giảm căng thẳng. Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ hỗ trợ thúc đẩy thỏa thuận ngừng bắn tại Doha vào tháng 10/2025, nhưng các cuộc đàm phán tiếp theo tại Istanbul không đạt được kết quả bền vững và giao tranh sau đó tái diễn. Trung Quốc tổ chức các cuộc tiếp xúc giữa hai bên tại Urumqi vào tháng 4/2026, góp phần tạo ra thỏa thuận ngừng bắn trong tháng 3/2026 theo tiến trình được Reuters đề cập, song chưa giải quyết được những bất đồng cốt lõi. Các cuộc tiếp xúc trong khuôn khổ Cơ chế Moscow ngày 5/10/2026 cũng không thể đưa ra thông cáo chung (Abid Hussain, 2026; Asif Shahzad, 2026; Baqir Sajjad Syed, 2026).

Những kết quả hạn chế này cho thấy vấn đề Pakistan - Afghanistan không thiếu các kênh ngoại giao, mà thiếu sự đồng thuận về nội dung và điều kiện của một thỏa thuận chính trị. Các nước trung gian có thể giúp hai bên duy trì liên lạc, thúc đẩy ngừng bắn và giảm nguy cơ xung đột, nhưng khó thay thế trách nhiệm của Islamabad và Kabul trong việc giải quyết bất đồng về TTP, các nhóm vũ trang và cơ chế kiểm soát an ninh biên giới.

Một chuyển động đáng chú ý khác xuất hiện từ phía Mỹ. Ngày 1/11/2026, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao G20 tại Atlanta, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết Washington đã lắng nghe những quan ngại của Pakistan về các hoạt động khủng bố mà Islamabad cho là xuất phát từ lãnh thổ Afghanistan. Ông tuyên bố Mỹ sẵn sàng đóng góp nếu có thể đảm nhận một vai trò mang tính xây dựng trong việc giảm căng thẳng giữa hai nước. Rubio đồng thời nhấn mạnh Mỹ phản đối chủ nghĩa khủng bố bất kể nguồn gốc và đối tượng bị tấn công (Dawn, 2026b).

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Washington không có quan hệ gần gũi với chính quyền Taliban, nhưng vẫn quan tâm đến nguy cơ bất ổn an ninh tại Afghanistan và tác động của nó đối với khu vực. Việc Mỹ bày tỏ sẵn sàng tham gia có thể mở rộng thêm lựa chọn ngoại giao cho Pakistan, đồng thời cho thấy vấn đề Afghanistan tiếp tục nằm trong tính toán an ninh khu vực của Washington. Tuy nhiên, tuyên bố của Ngoại trưởng Mỹ mới dừng ở mức thể hiện thiện chí, chưa đồng nghĩa với việc Washington đã thiết lập một cơ chế trung gian chính thức hoặc cam kết trực tiếp đứng ra bảo trợ đàm phán (Dawn, 2026b).

Ngày 2/11/2026, Pakistan tiếp tục hoan nghênh khả năng Mỹ và các quốc gia hữu nghị tham gia thúc đẩy đối thoại với Afghanistan, nhưng đồng thời nhấn mạnh yêu cầu Kabul phải có những hành động cụ thể, liên tục và có thể kiểm chứng đối với TTP, Quân đội Giải phóng Baloch (BLA) và các nhóm vũ trang khác mà Islamabad cáo buộc hoạt động từ lãnh thổ Afghanistan. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Sajjad Haider Khan khẳng định đối thoại chỉ có ý nghĩa khi tạo ra kết quả thực chất, giải quyết được những quan ngại an ninh của Pakistan (Saleem Jadoon, 2026).

Theo Pakistan Today, Islamabad cho biết khoảng 4.700 công dân nước này đã thiệt mạng trong các vụ tấn công mà Pakistan cho là có nguồn gốc từ Afghanistan. Đây là con số do phía Pakistan đưa ra, chưa nên xem là số liệu được xác minh độc lập. Trong khi đó, chính quyền Afghanistan tiếp tục bác bỏ cáo buộc cho phép các nhóm vũ trang sử dụng lãnh thổ nước này để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Pakistan. Sự đối lập trong lập trường cho thấy triển vọng hòa giải vẫn phụ thuộc chủ yếu vào khả năng tìm được một cơ chế giám sát và xác minh mà cả hai bên có thể chấp nhận (Saleem Jadoon, 2026).

Nhìn từ góc độ địa chính trị, sự tham gia của Nga, Mỹ, Trung Quốc, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy căng thẳng Pakistan - Afghanistan đang trở thành vấn đề có sự đan xen lợi ích của nhiều chủ thể bên ngoài khu vực. Tuy nhiên, không nên đồng nhất sự hiện diện ngoại giao của các nước này với một sự phân tuyến cạnh tranh trực tiếp. Mỗi chủ thể có ưu tiên riêng: Nga chú trọng duy trì ảnh hưởng và ngăn chặn bất ổn lan sang Trung Á; Mỹ quan tâm đến chống khủng bố và ổn định khu vực; Trung Quốc có lợi ích trong an ninh và kết nối kinh tế; trong khi Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục duy trì vai trò ngoại giao trung gian. Sự khác biệt về ưu tiên vừa tạo thêm nguồn lực cho tiến trình hòa giải, vừa khiến việc hình thành một cơ chế phối hợp quốc tế thống nhất trở nên khó khăn.

4. Tác động đối với an ninh và cấu trúc địa chính trị Nam Á

Căng thẳng Pakistan - Afghanistan có ý nghĩa vượt ra ngoài quan hệ song phương bởi hai nước nằm tại vị trí kết nối giữa Nam Á, Trung Á và khu vực Tây Á. Afghanistan có vị trí địa chiến lược quan trọng trong các hành lang giao thông và thương mại xuyên lục địa, trong khi Pakistan sở hữu các tuyến vận tải kết nối với biển Arab và có vai trò đáng kể trong các sáng kiến kết nối khu vực. Do đó, bất ổn tại biên giới hai nước không chỉ ảnh hưởng đến an ninh của mỗi bên mà còn làm suy giảm triển vọng kết nối kinh tế giữa Nam Á và Trung Á.

Trên thực tế, tác động kinh tế đã thể hiện rõ qua sự suy giảm thương mại và gián đoạn hoạt động vận tải xuyên biên giới. Theo Will Selber (2026) trên trang Long War Journal, số liệu do Cơ quan Phát triển Thương mại Pakistan công bố cho thấy thương mại song phương giữa Pakistan và Afghanistan trong tài khóa 2026 giảm 95% so với tài khóa trước. Bài viết cũng dẫn lời đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp chung Pakistan - Afghanistan tại Afghanistan cho biết hoạt động thương mại trực tiếp và quá cảnh hàng hóa qua hai nước gần như bị đình trệ. Mặc dù cần đối chiếu thêm với số liệu thống kê chính thức của cả hai bên, thông tin này cho thấy mức độ nghiêm trọng của tác động kinh tế do căng thẳng an ninh và việc đóng cửa các cửa khẩu kéo dài.

Việc gián đoạn các tuyến vận tải Pakistan - Afghanistan cũng có thể ảnh hưởng đến triển vọng kết nối Afghanistan với các thị trường Nam Á, cũng như khả năng sử dụng lãnh thổ Pakistan làm hành lang quá cảnh hàng hóa từ Trung Á ra biển Arab. Trong bối cảnh các quốc gia khu vực đang tìm cách đa dạng hóa tuyến vận tải, bảo đảm chuỗi cung ứng và mở rộng hợp tác kinh tế xuyên biên giới, tình trạng bất ổn kéo dài tại khu vực này làm gia tăng chi phí giao dịch, rủi ro vận tải và sự thiếu chắc chắn đối với các hoạt động đầu tư.

Đối với Trung Quốc, tình hình còn có ý nghĩa liên quan đến các lợi ích kinh tế và an ninh tại Pakistan, đặc biệt trong khuôn khổ Hành lang kinh tế Trung Quốc - Pakistan (CPEC). Môi trường an ninh bất ổn có thể làm gia tăng rủi ro đối với các dự án hạ tầng, hoạt động vận tải và nhân lực Trung Quốc tại Pakistan. Mặt khác, việc duy trì quan hệ với Taliban và thúc đẩy ổn định tại Afghanistan cũng là một phần trong tính toán của Bắc Kinh nhằm bảo đảm an ninh khu vực lân cận và mở rộng kết nối với Trung Á. Vì vậy, Trung Quốc có lợi ích trong việc hạn chế căng thẳng giữa Islamabad và Kabul, nhưng khả năng tác động của nước này vẫn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng thỏa hiệp của hai bên.

Đối với Nga, căng thẳng Pakistan - Afghanistan đặt ra nguy cơ bất ổn lan sang Trung Á, khu vực có ý nghĩa đặc biệt đối với an ninh và lợi ích chiến lược của Moscow. Tờ Al Jazeera cho rằng Nga quan ngại các cuộc giao tranh có thể tạo điều kiện cho những nhóm vũ trang hoạt động xuyên biên giới và làm gia tăng nguy cơ bất ổn khu vực. Trong bối cảnh Nga tăng cường quan hệ với cả Pakistan và Taliban, vai trò trung gian có thể giúp Moscow duy trì ảnh hưởng tại Nam Á, đồng thời ngăn ngừa nguy cơ các chủ thể bên ngoài khác gia tăng can dự vào Afghanistan (Abid Hussain, 2026).

Đối với Mỹ, tín hiệu sẵn sàng đóng góp vào tiến trình đối thoại cho thấy Washington vẫn quan tâm đến vấn đề chống khủng bố và ổn định tại Afghanistan, dù không có quan hệ gần gũi với chính quyền Taliban. Việc Pakistan hoan nghênh vai trò của Mỹ cũng phản ánh mong muốn của Islamabad trong việc tranh thủ sự ủng hộ quốc tế đối với các quan ngại an ninh của mình. Tuy nhiên, khả năng Mỹ tạo ra ảnh hưởng thực chất đối với Taliban vẫn là vấn đề cần đánh giá thận trọng, nhất là khi các kênh tiếp xúc và mức độ ảnh hưởng trực tiếp của Washington tại Afghanistan đã thay đổi đáng kể so với trước đây (Dawn, 2026b).

Một khía cạnh khác cần chú ý là tác động của căng thẳng đối với môi trường an ninh rộng hơn tại Nam Á, đặc biệt trong mối quan hệ giữa Pakistan và Ấn Độ. Bài viết của Baqir Sajjad Syed ngày 17/10/2026 trên trang Dawn cho biết, trong cùng cuộc họp báo khi đề cập đến đối thoại với Afghanistan, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan cũng cảnh báo Ấn Độ về khả năng Islamabad sẽ có phản ứng mạnh hơn nếu xảy ra hành động quân sự mới. Điều này cho thấy các vấn đề an ninh tại Nam Á có mối liên hệ nhất định và có thể tác động qua lại. Tuy nhiên, không nên suy diễn rằng căng thẳng Pakistan - Afghanistan tất yếu dẫn tới một cuộc đối đầu Pakistan - Ấn Độ. Điều đáng chú ý là Pakistan đang phải xử lý đồng thời nhiều thách thức an ninh, từ hoạt động của các nhóm vũ trang trong nước, bất ổn tại biên giới phía tây đến cạnh tranh chiến lược với Ấn Độ ở phía Đông.

Ở góc độ thể chế khu vực, vai trò của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) cũng đáng được quan tâm. Theo Abid Hussain ngày 16/10/2026 trên trang Al Jazeera, Pakistan giữ cương vị Chủ tịch SCO nhiệm kỳ 2026 - 2027 và dự kiến đăng cai hội nghị thượng đỉnh của tổ chức tại Islamabad vào năm 2027. Trong khi đó, Afghanistan chưa tham gia đầy đủ vào cơ chế này. Việc duy trì ổn định với Afghanistan vì thế không chỉ là yêu cầu an ninh song phương mà còn liên quan đến khả năng Pakistan phát huy vai trò trong các cơ chế hợp tác đa phương khu vực. Nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, môi trường an ninh bất ổn có thể ảnh hưởng đến khả năng thúc đẩy hợp tác giữa Nam Á và Trung Á thông qua các khuôn khổ đa phương.

Như vậy, những chuyển động địa chính trị xung quanh căng thẳng Pakistan - Afghanistan phản ánh sự đan xen giữa ba vấn đề: an ninh quốc gia, cạnh tranh ảnh hưởng của các chủ thể bên ngoài và triển vọng kết nối khu vực. Đây cũng là lý do khiến việc giải quyết bất đồng giữa hai nước có ý nghĩa không chỉ đối với quan hệ song phương mà còn đối với môi trường an ninh rộng hơn tại Nam Á.

Kết luận

Căng thẳng Pakistan - Afghanistan trong những tháng cuối năm 2026 cho thấy sự chuyển biến sâu sắc trong quan hệ giữa hai quốc gia từng có nhiều lợi ích chiến lược đan xen. Các vụ đụng độ tại biên giới chỉ là biểu hiện trực tiếp của những bất đồng sâu xa hơn liên quan đến TTP, hoạt động của các nhóm vũ trang, chủ quyền và trách nhiệm bảo đảm an ninh xuyên biên giới. Việc các nỗ lực trung gian của Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ, Trung Quốc và Nga chưa tạo ra một thỏa thuận bền vững, cùng với tín hiệu can dự từ Mỹ, cho thấy vấn đề Pakistan - Afghanistan ngày càng gắn với những tính toán địa chính trị rộng hơn tại Nam Á và Trung Á.

Trong thời gian tới, triển vọng giảm căng thẳng sẽ phụ thuộc chủ yếu vào khả năng hai bên xây dựng lòng tin và thống nhất một cơ chế bảo đảm an ninh có thể kiểm chứng. Các nước bên ngoài có thể đóng vai trò hỗ trợ, nhưng một giải pháp lâu dài chỉ có thể hình thành khi Pakistan và Afghanistan cùng thể hiện cam kết chính trị và có những hành động thực chất. Nếu bất đồng tiếp tục bị đẩy lên thành đối đầu quân sự, không chỉ an ninh song phương mà cả thương mại, kết nối kinh tế và ổn định khu vực Nam Á cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức ngày càng lớn.

Tài liệu tham khảo

Abid Hussain. (16/10/2026). Can Russia help ease tensions between Pakistan and Afghanistan? Aljazeera. https://www.aljazeera.com/news/2026/10/16/can-russia-help-ease-tensions-between-pakistan-and-afghanistan

Asif Shahzad. (25/9/2026). Explainer: What has turned the Afghan Taliban and Pakistan from partners to foes? Reuters. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/what-has-turned-afghan-taliban-pakistan-partners-foes-2026-09-25/

Baqir Sajjad Syed. (17/10/2026). Pakistan rules out unconditional talks with Afghanistan. Dawn. https://www.dawn.com/news/2037780/pakistan-rules-out-unconditional-talks-with-afghanistan

Dawn. (24/10/2026a). Tensions flare as Afghan forces resume work on border post. https://www.dawn.com/news/2039331/tensions-flare-as-afghan-forces-resume-work-on-border-post

Dawn. (1/11/2026b). US hears Pakistan’s concerns over terrorism from Afghanistan, would play ‘productive role’ if there is one: Rubio. https://www.dawn.com/news/2041358

Munir Ahmed. (28/10/2026). Afghan Taliban mortar fire kills 1 civilian, wounds 5 in northwest Pakistan border clash. Apnews. https://apnews.com/article/pakistan-afghanistan-border-clashes-northwest-civilian-killed-533dd605fa452ee466eb33013b0b3e2d

Saleem Jadoon. (2/11/2026). Pakistan welcomes US role in Afghan talks, seeks ‘verifiable action’ against terrorists. Pakistan Today. https://www.pakistantoday.com.pk/2026/11/02/pakistan-welcomes-us-role-in-afghan-talks-seeks-verifiable-action-against-terrorists

Will Selber. (29/10/2026). Afghanistan-Pakistan border clashes continue amid reported Pakistani outreach to anti-Taliban groups. Long War Journal. https://www.longwarjournal.org/archives/2026/10/afghanistan-pakistan-border-clashes-continue-amid-reported-pakistani-outreach-to-anti-taliban-groups.php