Ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành
Tham dự chương trình có đại diện các nhà xuất bản, đơn vị liên kết xuất bản, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, phát hành xuất bản phẩm điện tử. Đại diện Tập đoàn là bà Đặng Thị Diễm Châu, chuyên gia về bản quyền nội dung số của đại diện DC2 Images, đại lý ủy quyền chính thức của Tập đoàn Shutterstock tại Việt Nam.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, bản quyền hình ảnh ngày càng giữ vai trò quan trọng trong tổ chức bản thảo, thiết kế bìa, minh họa nội dung, truyền thông, quảng bá và phát hành xuất bản phẩm điện tử. Việc tìm kiếm, tải xuống, chỉnh sửa và đưa hình ảnh vào sản phẩm hiện có thể được thực hiện nhanh chóng thông qua internet, kho dữ liệu số, mạng xã hội hoặc các công cụ trí tuệ nhân tạo AI. Tuy nhiên, sự thuận tiện về công nghệ cũng làm gia tăng nguy cơ sử dụng hình ảnh không rõ nguồn gốc, không đúng phạm vi cấp phép hoặc chưa được chủ sở hữu đồng ý.
Nội dung trao đổi đặt vấn đề xuất bản thực tế tại Việt Nam khi thực hiện mua bản quyền trong tài nguyên số của Tập đoàn Shutterstock, như: quy trình, thủ tục thực hiện giao dịch; quy định thông lệ quốc tế xác định nguồn hình ảnh; sử dụng tỉ lệ % như thế nào là hợp lệ; cam kết, đảm bảo phân biệt quyền sở hữu đối với tệp hình ảnh; trách nhiệm lưu giữ tài liệu chứng minh quyền khai thác; ưu đãi của tập đoàn cho ngành xuất bản ở Việt Nam với giá sách rẻ, chi phí phát hành cao…
Bà Đặng Thị Diễm Châu, đại diện Tập đoàn Shutterstock tại Việt Nam
Một trong những nhận thức quan trọng được đặt ra là hình ảnh có thể dễ dàng tìm thấy hoặc tải xuống trên internet nhưng không đồng nghĩa với việc được tự do sử dụng. Việc một bức ảnh xuất hiện trên công cụ tìm kiếm, website, mạng xã hội hoặc được chia sẻ nhiều lần không làm mất đi quyền của tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả. Ghi tên tác giả hoặc chú thích “nguồn internet” cũng không thể thay thế việc xin phép, trả tiền bản quyền hoặc tuân thủ điều kiện sử dụng, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ cụ thể.
Đối với hình ảnh được tạo ra hoặc xử lý bằng công cụ trí tuệ nhân tạo, đơn vị xuất bản cần thận trọng kiểm tra nguồn dữ liệu, điều khoản sử dụng của nền tảng, quyền khai thác đầu ra và khả năng hình ảnh chứa yếu tố trùng lặp với tác phẩm, nhân vật, nhãn hiệu hoặc phong cách nhận diện đã được bảo hộ. Không nên mặc nhiên coi mọi hình ảnh do trí tuệ nhân tạo tạo ra đều không có rủi ro bản quyền. Việc ứng dụng công nghệ mới càng đòi hỏi cơ chế kiểm tra, xác nhận và lưu vết chặt chẽ hơn.
Tại Việt nam, các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan hiện được thực hiện trên cơ sở Luật Sở hữu trí tuệ đã được sửa đổi, bổ sung và các văn bản hướng dẫn thi hành, Nghị định số 287/2026/NĐ-CP của Chính phủ về Quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí, xuất bản. Những văn bản này là căn cứ để trao đổi với các đại diện nước ngoài về sử dụng, thực hiện nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền và xử lý hành vi xâm phạm .
Từ những nội dung được trao đổi tại buổi tập huấn có thể thấy, bảo đảm bản quyền hình ảnh không phải là trách nhiệm riêng của một cá nhân, mà cần được thực hiện xuyên suốt quy trình xuất bản. Hoạt động thiết thực, đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng quản trị bản quyền trong hoạt động xuất bản, nhất là khi xuất bản điện tử và truyền thông đa nền tảng ngày càng phát triển.. Thực hiện đúng ngay từ đầu sẽ giúp các đơn vị chủ động phòng ngừa rủi ro, tiết kiệm chi phí xử lý tranh chấp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, đồng thời góp phần xây dựng ngành xuất bản Việt Nam chuyên nghiệp, sáng tạo và phát triển bền vững trong môi trường số.