Thanh niên là lực lượng xã hội to lớn, giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà” . Kế thừa tư tưởng của Người, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định thanh niên là lực lượng xung kích, sáng tạo, là chủ nhân tương lai của đất nước và là nhân tố quyết định sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Non sông Việt Nam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang để sánh vai các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các em”. Ngày 20/12/1961, tại Đại hội Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam lần thứ II, Người chỉ rõ: “Thanh niên là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai , tức các cháu nhi đồng”. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa X về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” đã khẳng định: “Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người. Chăm lo, phát huy thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực bảo đảm cho sự ổn định và phát triển vững bền của đất nước”.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian mạng, thanh thiếu niên không chỉ là đối tượng chịu tác động của các luồng thông tin đa chiều mà còn là lực lượng trực tiếp tham gia lan tỏa các giá trị tích cực, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Vì vậy, việc phát huy vai trò của thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay có ý nghĩa quan trọng cả về chính trị, xã hội và văn hóa.

1. Vai trò của thanh thiếu niên trong công cuộc phát triển đất nước

Thanh thiếu niên là lực lượng đông đảo, giàu nhiệt huyết, năng động, sáng tạo và có khả năng thích ứng nhanh với những thay đổi của thời đại. Đây là nguồn nhân lực quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội và khoa học công nghệ của đất nước.

Trước hết, thanh thiếu niên là lực lượng tiên phong trong học tập, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhiều thanh niên Việt Nam đã khẳng định năng lực trong các lĩnh vực công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Những hoạt động như Dự án Mindvivo - nền tảng chăm sóc sức khỏe tâm thần sử dụng trí tuệ nhân tạo, Dự án CaoBangVerse - sáng kiến kết hợp văn hóa truyền thống tỉnh Cao Bằng với công nghệ số, giúp lưu giữ và lan tỏa các giá trị bản địa thông qua nền tảng tương tác 3D… của học sinh, sinh viên đã góp phần thể hiện sự sáng tạo, tình yêu con người, đất nước thông qua hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, thanh niên còn là lực lượng xung kích trong các phong trào tình nguyện vì cộng đồng. Những hoạt động như “Mùa hè xanh”, “Tiếp sức mùa thi”, hiến máu nhân đạo, hỗ trợ người dân vùng khó khăn, tham gia phòng chống thiên tai, dịch bệnh đã thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội và lòng nhân ái của thế hệ trẻ. Cái tên  Nguyễn Văn Thanh , chàng trai  được nhận danh hiệu “Người tốt, Việc tốt” năm 2022 do Chủ tịch UBND TP Hà Nội trao tặng; Giấy khen của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương ; Gương mặt trẻ thủ đô tiêu biểu năm 2023 là một minh chứng cho tấm lòng nhân ái bao la với số lần hiến máu lên tới 124 lần.

Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, thanh niên là lực lượng nòng cốt tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiều thanh niên đã tình nguyện lên đường nhập ngũ, thực hiện nghĩa vụ quân sự, góp phần bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.

Đặc biệt, trong thời kỳ hội nhập quốc tế sâu rộng, thanh thiếu niên còn là cầu nối quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới. Với khả năng tiếp cận tri thức mới và giao lưu quốc tế, thế hệ trẻ góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế. Chẳng hạn, nhiều sinh viên Việt Nam đang học tập tại nước ngoài đã trở thành những “đại sứ văn hóa”, tích cực giới thiệu về lịch sử, văn hóa, ẩm thực và con người Việt Nam thông qua các ngày hội văn hóa quốc tế, các chương trình giao lưu sinh viên và hoạt động của hội sinh viên Việt Nam ở nước ngoài. Bên cạnh đó, nhiều bạn trẻ sử dụng các nền tảng số như YouTube, TikTok, Facebook hay Instagram để quảng bá các giá trị văn hóa dân tộc, danh lam thắng cảnh, ẩm thực và đời sống, văn hóa vùng miền. Những nội dung trên đã là một kênh truyền thông giúp các giá trị địa phương được lan tỏa rộng rãi hơn trong nước và quốc tế. Những cái tên như Khoai Lang Thang, Ninh Tito.. đã trở thành những “địa chỉ số” quen thuộc mà thế hệ trẻ Việt Nam trong nước cũng như quốc tế tìm đến khi muốn tìm hiểu về văn hóa, ẩm thực, du lịch.. của các vùng miền Việt Nam.

(Nguồn ảnh minh hoạ: ChatGPT)

2. Thanh thiếu niên với nhiệm vụ bảo vệ lẽ phải, lan tỏa tình yêu Tổ quốc và đấu tranh trên không gian mạng

Hiện nay, không gian mạng đã trở thành môi trường quan trọng trong đời sống xã hội. Bên cạnh những cơ hội tiếp cận thông tin và tri thức, đây cũng là nơi các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị gia tăng các hoạt động chống phá Đảng, Nhà nước thông qua việc phát tán thông tin sai sự thật, xuyên tạc lịch sử, phủ nhận thành tựu cách mạng và kích động tư tưởng cực đoan.

Trong bối cảnh đó, thanh thiếu niên giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ lẽ phải, bảo vệ các giá trị chân, thiện, mỹ và lan tỏa tinh thần yêu nước.

Trước hết, nhiều thanh niên đã chủ động sử dụng mạng xã hội để tuyên truyền những thông tin chính thống, giới thiệu các giá trị văn hóa dân tộc, quảng bá hình ảnh đất nước và con người Việt Nam. Thông qua các nền tảng số như Facebook, TikTok, YouTube hay các diễn đàn trực tuyến, nhiều nội dung tích cực về lịch sử dân tộc, chủ quyền biển đảo, truyền thống cách mạng và những tấm gương người tốt việc tốt được lan tỏa rộng rãi trong cộng đồng.

Thanh niên cũng là lực lượng tích cực tham gia đấu tranh phản bác các thông tin sai lệch, luận điệu xuyên tạc và các quan điểm trái với chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Thông qua việc nâng cao hiểu biết chính trị, kỹ năng số và khả năng nhận diện thông tin giả, nhiều đoàn viên, thanh niên đã góp phần xây dựng môi trường mạng lành mạnh, văn minh.

Không chỉ trên không gian mạng, tinh thần yêu nước của thanh thiếu niên còn được thể hiện bằng những hành động thiết thực trong đời sống xã hội như chấp hành pháp luật, tham gia các hoạt động cộng đồng, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ môi trường, hỗ trợ người yếu thế và đóng góp cho sự phát triển của địa phương, đất nước.

Tình yêu Tổ quốc trong thời đại mới không chỉ được thể hiện bằng cảm xúc hay khẩu hiệu mà còn bằng năng lực cống hiến, ý thức trách nhiệm và hành động cụ thể nhằm xây dựng một xã hội phát triển, dân chủ, công bằng và văn minh.

3. Một số giải pháp phát huy vai trò thanh thiếu niên và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái trong giai đoạn hiện nay

Để phát huy vai trò của thanh thiếu niên trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp.

Thứ nhất, tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức và lòng yêu nước cho thanh thiếu niên.

Các cấp ủy đảng, chính quyền, nhà trường, gia đình và tổ chức Đoàn cần đẩy mạnh giáo dục lịch sử dân tộc, truyền thống cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh và các giá trị văn hóa Việt Nam. Nội dung giáo dục cần đổi mới theo hướng gần gũi, sinh động, phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhu cầu của giới trẻ.

Thứ hai, nâng cao năng lực số và kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch.

Thanh thiếu niên cần được trang bị kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, kỹ năng kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và khả năng nhận diện các thủ đoạn tuyên truyền, xuyên tạc của các thế lực thù địch. Đây là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng “sức đề kháng” trước những thông tin độc hại trên môi trường mạng.

Thứ ba, tạo điều kiện để thanh niên học tập, nghiên cứu khoa học và khởi nghiệp sáng tạo.

Nhà nước, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp cần tiếp tục xây dựng cơ chế hỗ trợ thanh niên phát triển tài năng, khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và tham gia chuyển đổi số. Khi có điều kiện phát triển toàn diện, thanh niên sẽ phát huy tốt vai trò là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Thứ tư, phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên.

Các tổ chức thanh niên cần đổi mới phương thức hoạt động, tăng cường các diễn đàn trao đổi, tọa đàm, cuộc thi tìm hiểu lịch sử, pháp luật và chủ quyền quốc gia. Đồng thời, cần xây dựng các đội ngũ đoàn viên, thanh niên nòng cốt trên không gian mạng để lan tỏa thông tin tích cực và đấu tranh phản bác các luận điệu sai trái.

Thứ năm, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh cho thanh thiếu niên.

Gia đình, nhà trường và xã hội cần phối hợp chặt chẽ trong việc định hướng giá trị sống, lối sống và hành vi ứng xử của thanh thiếu niên. Môi trường văn hóa tích cực sẽ giúp giới trẻ hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, trách nhiệm công dân và tinh thần cống hiến cho đất nước.

Kết luận

Thanh thiếu niên Việt Nam là lực lượng xã hội đặc biệt quan trọng, giữ vai trò xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, thanh thiếu niên không chỉ góp phần phát triển kinh tế xã hội mà còn là lực lượng nòng cốt trong việc lan tỏa các giá trị tốt đẹp, bảo vệ lẽ phải và đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Phát huy vai trò của thanh thiếu niên chính là phát huy sức mạnh của tương lai đất nước. Vì vậy, cần tiếp tục quan tâm giáo dục, bồi dưỡng, tạo điều kiện và phát huy tối đa tiềm năng của thế hệ trẻ, góp phần bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng, xây dựng nước Việt Nam phồn vinh, hạnh phúc và phát triển bền vững trong thời kỳ mới.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 

Nguyễn, H. Đ. (2021, 4 tháng 5). Vai trò của thanh niên trong thời kỳ mới . Tạp chí Quản lý nhà nước. https://www.quanlynhanuoc.vn/2021/05/04/vai-tro-cua-thanh-nien-trong-thoi-ky-moi/

Nguyễn, T. T. H., & Nguyễn, M. P. (2023, 25 tháng 4). Phát huy vai trò thanh niên trong thực hiện chiến lược phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo . Tạp chí điện tử Lý luận chính trị. https://lyluanchinhtri.vn/phat-huy-vai-tro-thanh-nien-trong-thuc-hien-chien-luoc-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-va-doi-moi-sang-tao-2095.html

Quốc Việt. (2025, 23 tháng 6). Tổng kết chương trình “Nâng cao năng lực số cho thanh thiếu niên - Skill Our Future” 2025 . Đại biểu Nhân dân. https://daibieunhandan.vn/tong-ket-chuong-trinh-nang-cao-nang-luc-so-cho-thanh-thieu-nien-skill-our-future-2025-10377179.html

Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương. ( 2024, 22 tháng 4) . Chàng trai hiến máu 124 lần, trở thành “Gương mặt trẻ Thủ đô tiêu biểu năm 2023” . https://vienhuyethoc.vn/chang-trai-hien-mau-124-lan-tro-thanh-guong-mat-tre-thu-do-tieu-bieu-nam-2023/