Cuốn sách là kết quả của đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh “Phát huy giá trị chùa Am Vãi trong phát triẻn du lịch tỉnh Bắc Giang” thuộc chương trình nghiên cứu hợp tác giữa Viện Dân tộc học (nay là Viện Dân tộc học và Tôn giáo) với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Giang (nay là Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh) do TS. Tạ Thị Tâm làm Chủ nhiệm. Cuốn sách đã làm rõ những giá trị lịch sử, văn hoá, Phật giáo, trên cơ sở đó đánh giá tiềm năng du lịch và đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị của chùa Am Vãi phục vụ phát triển du lịch ở tỉnh Bắc Giang.

Hình ảnh minh hoạ

Nằm chênh vênh, tĩnh lặng trên dãy núi Am Ni hùng vĩ thuộc địa phận huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang, chùa Am Vãi (Am Ni tự) từ lâu đã là một chốn thiền môn thanh tịnh mang đậm dấu ấn thời gian. Nơi đây không đơn thuần là một cơ sở tôn giáo, mà còn là một chứng tích lịch sử quan trọng, gắn liền với sự phát triển rực rỡ và những bước chân hoằng pháp của các vị tổ sư Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử dưới triều Trần.

Mặc dù được công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia và sở hữu cảnh quan thiên nhiên tuyệt mỹ, hoang sơ, nhưng chùa Am Vãi vẫn tựa như một "viên ngọc thô" ẩn mình giữa đại ngàn. Tiềm năng to lớn về lịch sử, văn hóa và sinh thái của di tích này vẫn chưa được khai thác xứng tầm. Việc làm thế nào để vừa bảo tồn trọn vẹn sự linh thiêng, cổ kính, vừa biến nơi đây thành một điểm đến du lịch hấp dẫn, mang lại giá trị kinh tế cho cộng đồng vẫn là một bài toán trăn trở của nhiều cấp quản lý.

Cuốn sách ra đời, không chỉ đóng vai trò đánh thức những lớp lang lịch sử đang ngủ yên, mà còn là nhịp cầu nối vững chắc đưa những giá trị di sản cổ xưa hòa nhịp cùng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội hiện đại của tỉnh Bắc Giang.

Mở đầu ấn phẩm, nhóm tác giả đã dày công xây dựng một nền tảng cơ sở lý luận vững chắc về việc phát huy giá trị di sản trong phát triển. Bằng việc làm rõ các khái niệm cốt lõi như giá trị tâm linh, du lịch tâm linh, cũng như vận dụng các lý thuyết về không gian thiêng và vùng văn hóa, cuốn sách đã tạo ra một lăng kính khoa học chuẩn mực để tiếp cận di tích. Bên cạnh lý thuyết, phần đầu cuốn sách cũng phác họa rõ nét bức tranh toàn cảnh về địa bàn huyện Lục Ngạn. Từ các điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế - xã hội đến hệ thống cơ sở pháp lý, tất cả đều được phân tích kỹ lưỡng, giúp người đọc hình dung được bối cảnh thực tế nơi di tích chùa Am Vãi đang tọa lạc.

Bước sang hành trình khám phá quá khứ, cuốn sách đưa độc giả ngược dòng thời gian để tìm hiểu về lịch sử hình thành của ngôi cổ tự này. Thông qua việc đối chiếu các nguồn chính sử, thư tịch cổ và cả những truyền thuyết dân gian, nhóm tác giả đã phục dựng lại bức tranh cội nguồn đầy tự hào của chùa Am Vãi, nơi tương truyền có vị công chúa nhà Trần từng cắt tóc tu hành.

Gắn liền với dòng chảy thời gian, những thăng trầm của di tích cũng được khắc họa rõ nét. Từ thời kỳ rực rỡ nhất khi Phật giáo Trúc Lâm hưng thịnh, trải qua những biến thiên, tàn phá của chiến tranh và thời gian, cho đến những nỗ lực phục dựng, trùng tu, tân tạo trong giai đoạn hiện đại đều được ghi chép lại một cách tỉ mỉ, khách quan.

Từ nền tảng lịch sử ấy, cuốn sách đi sâu vào việc nhận diện và khẳng định những giá trị cốt lõi của chùa Am Vãi. Bằng chứng là các di vật quý giá còn sót lại như bồn đá hoa sen, Liên Hoa bảo tháp,... đã được đem ra phân tích, qua đó minh chứng cho vị trí chiến lược và tầm quan trọng của chùa trong quá trình mở mang bờ cõi và phát triển Thiền phái Trúc Lâm ở khu vực Tây Yên Tử.

Không chỉ dừng lại ở giá trị lịch sử, công trình còn bóc tách sâu sắc giá trị Phật giáo và hệ giá trị văn hóa vô giá của Am Vãi. Nơi đây không chỉ lưu giữ những nét kiến trúc, điêu khắc vật thể mà còn là không gian dung dưỡng những giá trị văn hóa phi vật thể, tín ngưỡng bản địa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc sinh sống quanh vùng.

Gác lại quá khứ để trở về hiện tại, nhóm nghiên cứu đã mạnh dạn nhìn thẳng vào thực trạng công tác quản lý và phát huy giá trị di tích. Cuốn sách cung cấp những đánh giá khách quan về công tác bảo tồn, tôn tạo cũng như các hoạt động thực hành tôn giáo, tín ngưỡng đang diễn ra tại chùa trong bối cảnh xã hội đương đại.

Đặc biệt, bức tranh khai thác du lịch tại chùa Am Vãi được mổ xẻ một cách chi tiết. Từ những số liệu khảo sát thực tế, các tác giả đã chỉ ra những kết quả đáng ghi nhận, đồng thời thẳng thắn vạch rõ những điểm nghẽn, những hạn chế về hạ tầng, dịch vụ và định hướng quảng bá đang cản trở bước tiến của du lịch địa phương.

Là kết tinh của toàn bộ quá trình nghiên cứu, điểm sáng nhất của tác phẩm nằm ở việc đề xuất "Xây dựng mô hình du lịch sinh thái - tâm linh quần thể chùa Am Vãi". Đây là một giải pháp mang tính đột phá, không chỉ dựa trên việc khai thác giá trị tâm linh đơn thuần mà còn mở rộng không gian trải nghiệm cho du khách.

Mô hình này vạch ra một định hướng phát triển bền vững và mang tính liên kết cao. Đó là sự kết hợp hài hòa giữa không gian thiêng liêng của cửa thiền với du lịch sinh thái nông nghiệp (khám phá vùng cây ăn quả đặc sản Lục Ngạn), du lịch làng nghề truyền thống (thưởng thức mỳ Chũ) và trải nghiệm văn hóa đa tộc người, từ đó tạo ra chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng, khơi dậy sinh kế cho người dân bản địa.

Mặc dù là sách chuyên khảo mang đậm tính khoa học, nhưng lối hành văn của nhóm tác giả lại vô cùng mạch lạc, logic và cuốn hút. Bằng cách kể chuyện qua các mảnh ghép lịch sử và tư liệu điền dã sống động, cuốn sách không hề khô khan mà ngược lại, dễ dàng khơi gợi sự tò mò và niềm yêu thích khám phá nơi người đọc. Ấn phẩm đã làm rất tốt sứ mệnh lan tỏa tình yêu, sự trân quý đối với những di sản văn hóa truyền thống của dân tộc tới đông đảo công chúng.

Cuốn sách đã góp phần làm sáng tỏ những giá trị cốt lõi của không gian văn hóa sườn Tây Yên Tử, và là nhiệm vụ kết nối giữa việc bảo tồn quá khứ thiêng liêng với mục tiêu phát triển kinh tế du lịch hiện đại. Đồng thời, cuốn sách cũng là lời mời gọi đầy hấp dẫn dành cho bất cứ độc giả nào dành tình yêu cho vùng đất Bắc Giang địa linh nhân kiệt và khát khao tìm về những giá trị nguyên sơ của du lịch tâm linh nước nhà. Xin trân trọng giới thiệu cuốn sách cùng quý độc giả!