“Dân là gốc”, “Con người là trung tâm” - tư tưởng xuyên suốt trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn

Phát triển bền vững không chỉ được nhìn nhận qua các chỉ số tăng trưởng kinh tế mà còn thể hiện ở khả năng phát huy tiềm năng con người, gìn giữ các giá trị văn hóa, củng cố sự gắn kết cộng đồng và bảo đảm cơ hội tham gia, thụ hưởng thành quả phát triển cho mọi người dân. Từ góc nhìn đó, chủ đề Trưng bày lần thứ IX của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, “Phát huy nguồn lực nhân văn – Phát triển bao trùm, bền vững”, gợi mở những vấn đề có ý nghĩa thiết thực cả về phương diện nghiên cứu khoa học và thực tiễn phát triển đất nước.

Được tổ chức với sự chủ trì của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, phối hợp với Văn phòng Viện Hàn lâm, Trưng bày lần thứ IX giới thiệu những thành tựu nghiên cứu, công trình, ấn phẩm và sản phẩm khoa học tiêu biểu của hai đơn vị. Không gian trưng bày đồng thời cho thấy mối liên hệ giữa các hướng nghiên cứu về cộng đồng, bản sắc văn hóa, tín ngưỡng, tôn giáo với những vấn đề về con người, gia đình, giới và các quan hệ xã hội.

Điểm gặp gỡ xuyên suốt của hai lĩnh vực nghiên cứu là quan niệm con người và cộng đồng vừa là đối tượng nghiên cứu, vừa là chủ thể của sự phát triển. Đây cũng là cơ sở để kết nối hai thông điệp “Dân là gốc” và “Con người là trung tâm” với yêu cầu phát huy nguồn lực nhân văn trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước.

“Dân là gốc” khẳng định vai trò nền tảng, vai trò chủ thể của nhân dân trong đời sống xã hội. Đối với khoa học xã hội và nhân văn, điều đó đặt ra yêu cầu xuất phát từ thực tiễn đời sống, lắng nghe và nhận diện những vấn đề đang đặt ra đối với các cộng đồng, nhóm xã hội và từng cá nhân. Trên cơ sở đó, nghiên cứu khoa học góp phần làm rõ nguyên nhân, cung cấp dữ liệu và luận cứ khoa học, hỗ trợ quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thực hiện chính sách.

Trong khi đó, thông điệp “Con người là trung tâm” nhấn mạnh mục tiêu phát triển vì con người, đồng thời phát huy năng lực, vai trò chủ động và sức sáng tạo của mỗi cá nhân. Thành quả phát triển cần gắn với việc nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm công bằng xã hội, bình đẳng giới và mở rộng cơ hội để các nhóm xã hội cùng tham gia, đóng góp và thụ hưởng.

Tại Lễ khai mạc Trưng bày lần thứ IX, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa tri thức, giá trị văn hóa và sức sáng tạo của con người thành động lực phát triển đất nước. Theo đó, hai thông điệp “Dân là gốc” và “Con người là trung tâm” không chỉ thể hiện định hướng nghiên cứu mà còn gợi mở cách tiếp cận phát triển bao trùm, trong đó mọi thành phần xã hội có cơ hội tham gia và thụ hưởng thành quả phát triển.

Kết nối tri thức khoa học với thực tiễn phát triển đất nước

Từ những định hướng chung, hai không gian trưng bày đã thể hiện hai hướng tiếp cận có tính bổ sung, góp phần làm rõ vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong nhận diện, phát huy các nguồn lực của đất nước.

Không gian của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học giới thiệu hành trình nghiên cứu về các dân tộc, cộng đồng quốc gia Việt Nam, tín ngưỡng, tôn giáo và những vấn đề gắn với quá trình phát triển. Các kết quả nghiên cứu góp phần nhận diện, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học phục vụ việc xây dựng, thực hiện chính sách về dân tộc, tôn giáo, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát huy sự thống nhất trong đa dạng.

Trong khi đó, không gian của Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới tập trung vào con người, gia đình và các quan hệ xã hội. Những thành tựu nghiên cứu được giới thiệu làm rõ vai trò của con người trong phát triển, vị trí của gia đình đối với đời sống xã hội, cũng như những vấn đề về bình đẳng giới, công bằng xã hội và hạnh phúc. Qua đó, nghiên cứu khoa học góp phần nhận diện những điều kiện cần thiết để mỗi cá nhân và gia đình phát huy năng lực, tiếp cận cơ hội phát triển và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đặt trong mối liên hệ với nhau, hai hướng nghiên cứu cho thấy phát triển bao trùm không thể tách rời việc nhận diện đầy đủ những đặc điểm, nhu cầu và nguồn lực của các cộng đồng, đồng thời quan tâm đến điều kiện phát triển của từng cá nhân, gia đình và nhóm xã hội. Tôn trọng sự đa dạng không chỉ là ghi nhận những khác biệt về văn hóa, dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, giới tính hay điều kiện sống, mà còn là cơ sở để phát huy những giá trị và tiềm năng vốn có của xã hội.

Một điểm nhấn của Trưng bày lần thứ IX là thông điệp được thể hiện qua mô hình sách đặt tại không gian trung tâm. Trụ sách màu xanh vươn cao tượng trưng cho sự phát triển và khát vọng đi lên; các lớp sách nhiều màu sắc bao quanh thể hiện sự đa dạng và bao trùm. Hình ảnh này chuyển tải thông điệp rằng mỗi con người, mỗi dân tộc, mỗi tôn giáo đều có bản sắc và giá trị riêng, nhưng cùng hướng tới đoàn kết, đồng thuận và phát triển.

Không dừng lại ở việc giới thiệu các công trình, ấn phẩm hay dấu mốc phát triển của hai đơn vị, hoạt động trưng bày còn đặt ra yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với đời sống. Giá trị của tri thức khoa học không chỉ nằm ở những kết quả nghiên cứu được công bố mà còn ở khả năng giúp nhận diện đúng vấn đề thực tiễn, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách và góp phần giải quyết những nhu cầu cụ thể của cộng đồng.

Đây cũng là định hướng được Chủ tịch Viện Hàn lâm nhấn mạnh khi đề nghị hai đơn vị tiếp tục phát huy thế mạnh, tăng cường nghiên cứu liên ngành, gắn kết lý luận với thực tiễn, nâng cao năng lực phản biện, tham mưu chiến lược và dự báo sớm những vấn đề xã hội nảy sinh.

Trong bối cảnh đất nước đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng tăng trưởng và phát triển bền vững, việc phát huy nguồn lực nhân văn càng có ý nghĩa quan trọng. Những giá trị văn hóa được tích lũy qua lịch sử, sức sáng tạo của con người, sự gắn kết của cộng đồng và tri thức khoa học cần được nhận diện, kết nối và chuyển hóa thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Với ý nghĩa đó, Trưng bày lần thứ IX không chỉ là dịp giới thiệu thành tựu nghiên cứu của hai đơn vị mà còn góp phần khẳng định vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước. Từ thông điệp “Dân là gốc”, “Con người là trung tâm”, hoạt động trưng bày tiếp tục lan tỏa định hướng nghiên cứu lấy con người và cộng đồng làm điểm xuất phát, lấy hiệu quả phục vụ thực tiễn làm thước đo giá trị, hướng tới mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững, không ai bị bỏ lại phía sau./.

Bạn đọc quan tâm bình chọn trưng bày mời truy cập đường link sau:

PHIẾU BÌNH CHỌN TRƯNG BÀY "PHÁT HUY NGUỒN LỰC NHÂN VĂN – PHÁT TRIỂN BAO TRÙM, BỀN VỮNG" - Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam