Toàn cảnh hội thảo

Hội thảo vinh dự đón tiếp các đại biểu khách mời đến từ Ban Tôn giáo Chính phủ, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, Viện Thông tin KHXH, các nhà khoa học trong và ngoài Viện Hàn lâm, cùng đông đảo chư tôn đức Hòa thượng, Thượng tọa, Ni trưởng, Ni sư, các đại biểu khách mời, quý vị Phật tử đến từ Hà Nội, Lai Châu, Phú Thọ, Hưng Yên, Lâm Đồng, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh…

Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc - Trưởng Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An trình bày tham luận tại Hội thảo

Đặc biệt, về phía Giáo hội Phật giáo Việt Nam, có sự hiện diện của Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc - Trưởng Ban Văn hóa Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Trị sự Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An; Thượng tọa TS. Thích Minh Nghiêm - Ủy viên thường trực Hội đồng Trị sự, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Phú Thọ.

Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, Phó Viện trưởng Thường trực Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam đánh giá cao ý nghĩa của Hội thảo

Về phía Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam có Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức - Ủy viên Thường trực Hội đồng Trị sự, Phó Viện trưởng Thường trực Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam; các Phó Trưởng Phân ban Ni giới Trung ương: Ni trưởng TS. Thích Đàm Lan, Ni trưởng Thích Như Dung, Ni sư TS. Thích Như Nguyệt - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo; Ni sư NCS. Thích Minh Hiếu - Trưởng Ban Bảo trợ Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, Phó Trưởng Ban Tổ chức kiêm tài trợ chính Hội thảo.

Ni sư TS. Thích Như Nguyệt - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo trình bày tham luận tại Hội thảo

Về phía Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam có sự tham dự của TS. Đỗ Xuân Lân - Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Viện Hàn lâm; ông Nguyễn Thanh Tùng - Chánh Văn phòng Đảng ủy; TS. Nguyễn Thị Thu Hà - Phó Trưởng Ban Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế.

Bà Trần Thị Minh Nga, Phó Trưởng Ban Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo phát biểu chào mừng tại Hội thảo

Các đại biểu khách mời còn có bà Trần Thị Minh Nga - Phó Trưởng Ban Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo; GS.TS. Đỗ Quang Hưng - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Tôn giáo của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; PGS.TS. Đặng Văn Thắng - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Tp. Hồ Chí Minh; PGS.TS. Lê Hải Đăng - Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Thị Minh Ngọc - Phó Viện trưởng Viện Xã hội học & Tâm lý học; TS. Kiều Thanh Nga - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Nam Á, Tây Á & Châu Phi.

PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Viện trưởng Viện Thông tin KHXH phát biểu khai mạc Hội thảo

Về phía Viện Thông tin KHXH - đơn vị đồng chú trì hội thảo có PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Viện trưởng; các Phó Viện trưởng: PGS.TS. Trần Thị Minh Thi - Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Duy Lợi, ThS. Nguyễn Thị Hồng Hạnh; cùng toàn thể viên chức, người lao động Viện Thông tin KHXH.

Đồng chủ trì các phiên Hội thảo là Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc, PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Ni sư TS. Thích Như Nguyệt.

PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo trình bày báo cáo đề dẫn

Ni trưởng Hải Triều Âm (1920-2013) là một bậc Trưởng lão Ni khả kính của Phật giáo Việt Nam hiện đại. Trải qua nhiều giai đoạn phát triển của đất nước và Giáo hội, Ni trưởng đã dành trọn cuộc đời cho con đường tu học, hoằng pháp, giáo dục và hướng dẫn Ni chúng, Phật tử. Những cống hiến bền bỉ của Ni trưởng không chỉ góp phần xây dựng và phát triển Ni giới Việt Nam, mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống văn hóa, giáo dục và học thuật Phật giáo, trở thành một bộ phận quan trọng của di sản Phật giáo Việt Nam đương đại.

Với hơn 60 năm tu tập và hành đạo, Ni trưởng đã có nhiều đóng góp quan trọng trên các lĩnh vực hoằng pháp, giáo dục và văn hóa Phật giáo, để lại dấu ấn sâu sắc trong dòng chảy phát triển của Phật giáo Việt Nam gắn với tiến trình phát triển của đất nước. Trong sự nghiệp hoằng hóa lợi sinh, Ni trưởng đã kiến tạo hệ thống gồm 9 ngôi tự viện, hình thành các cộng đồng Ni giới và các đạo tràng tu học theo tinh tinh thần lục hòa cộng trụ. Bên cạnh đó, Ni trưởng còn để lại một di sản học thuật và văn hóa Phật giáo có giá trị với hơn 100 tác phẩm biên dịch, toát yếu, cảm tác cùng nhiều bài pháp giàu ý nghĩa, tiếp tục được lưu truyền trong ký ức của nhiều thế hệ đệ tử và Phật tử trên cả nước.

Ni sư NCS. Thích Minh Hiếu - Trưởng Ban Bảo trợ Trung tâm Nghiên cứu Nữ giới Phật giáo, Phó Trưởng Ban Tổ chức kiêm tài trợ chính Hội thảo phát biểu cảm tạ

Việc nghiên cứu, nhìn lại cuộc đời và đạo nghiệp của Ni trưởng Hải Triều Âm không chỉ là dịp tri ân những cống hiến bền bỉ của một bậc tôn đức Ni tiêu biểu, mà còn góp phần làm sáng tỏ vai trò của Ni giới trong tiến trình phát triển của Phật giáo Việt Nam đương đại. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để tiếp tục phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức và nhân văn của Phật giáo, góp phần bổ sung thêm những luận cứ khoa học phục vụ nghiên cứu lịch sử, văn hóa và tôn giáo ở Việt Nam.

Nhằm góp phần làm sáng tỏ những giá trị học thuật và thực tiễn từ cuộc đời, đạo nghiệp của Ni trưởng Hải Triều Âm, Hội thảo được tổ chức với hai phiên làm việc, quy tụ 21 tham luận của các nhà nghiên cứu, các chức sắc Phật giáo và chuyên gia thuộc nhiều lĩnh vực. Các tham luận tiếp cận chủ đề từ nhiều góc độ như lịch sử Phật giáo, văn hóa, giáo dục, triết học, giới và tôn giáo học, qua đó góp phần xây dựng cái nhìn toàn diện hơn về những đóng góp của Ni trưởng đối với Phật giáo Việt Nam đương đại.

Đồng chủ trì Phiên Khai mạc Hội thảo: Ni sư TS. Thích Như Nguyệt, PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc

Thông qua các tham luận và trao đổi khoa học, Hội thảo hướng tới bốn mục tiêu trọng tâm: (i) tạo diễn đàn trao đổi học thuật liên ngành giữa các nhà khoa học; (ii) hệ thống hóa di sản Ni trưởng Hải Triều Âm trong bối cảnh lịch sử Phật giáo Việt Nam; (iii) đánh giá vai trò và ảnh hưởng của Ni trưởng trong đời sống Phật giáo, đặc biệt đối với Ni giới; (iv) làm rõ giá trị tư tưởng, văn hóa và giáo dục trong di sản của Ni trưởng, từ đó gợi mở những hướng nghiên cứu mới về vai trò của Ni giới trong xã hội đương đại.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Vũ Hùng Cường, Viện trưởng Viện Thông tin KHXH nhận định, Phật giáo đã trở thành một bộ phận quan trọng của nền văn hóa Việt Nam, luôn đồng hành cùng dân tộc trong suốt tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước. Không chỉ góp phần bồi đắp các giá trị đạo đức, nhân văn, Phật giáo còn có nhiều đóng góp đối với đời sống văn hóa, giáo dục và sự phát triển của đất nước.

Theo PGS.TS. Vũ Hùng Cường, việc tổ chức Hội thảo không chỉ nhằm tri ân và tôn vinh những đóng góp của Ni trưởng Hải Triều Âm, một trong những bậc danh Ni tiêu biểu của Phật giáo Việt Nam hiện đại, mà còn tạo điều kiện để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu, hệ thống hóa và lan tỏa những giá trị tư tưởng, văn hóa, giáo dục mà Ni trưởng để lại. Với hơn 80 nghiên cứu với nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, Hội thảo kỳ vọng sẽ góp phần làm sáng rõ hơn sự vận dụng triết lý Phật giáo trong đời sống xã hội Việt Nam, đồng thời mở ra cơ hội mới về giao lưu học thuật giữa Viện Thông tin KHXH và Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam cũng như các cơ sở nghiên cứu, đào tạo trong thời gian tới.

Đồng chủ trì Phiên 1 Hội thảo: PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc

Phát biểu chào mừng hội thảo, Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, Phó Viện trưởng Thường trực Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam đánh giá cao ý nghĩa của Hội thảo trong việc tiếp tục bổ sung, hệ thống hóa tư liệu về cuộc đời và đạo nghiệp của Ni trưởng Hải Triều Âm, góp phần hoàn thiện hơn bức tranh lịch sử Phật giáo Việt Nam hiện đại. Hòa thượng nhấn mạnh, các tham luận và trao đổi học thuật tại Hội thảo không chỉ khẳng định những đóng góp to lớn của Ni giới trong sự nghiệp hoằng dương Chánh pháp, giáo dục, từ thiện xã hội và phụng sự cộng đồng, mà còn mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới về lịch sử Ni giới, về vai trò của nữ giới trong sự phát triển của Phật giáo Việt Nam cũng như trong đời sống văn hóa dân tộc. Đây cũng là nền tảng để các thế hệ sau tiếp tục kế thừa, phát huy những di sản quý báu mà các bậc tiền bối đã dày công vun đắp. Hòa thượng Thích Tâm Đức cũng trân trọng ghi nhận và cảm ơn Viện Thông tin KHXH đã tâm huyết phối hợp tổ chức hội thảo thành công.

Phát biểu chào mừng của bà Trần Thị Minh Nga, Phó Trưởng Ban Tôn giáo, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cho rằng, kết quả của Hội thảo sẽ góp phần bổ sung nguồn tư liệu có giá trị phục vụ nghiên cứu Phật học và lịch sử Phật giáo Việt Nam, đồng thời tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Ni giới trong sự nghiệp hoằng dương Chánh pháp, phụng sự đạo pháp, dân tộc và cộng đồng. Bà bày tỏ kỳ vọng những kết quả nghiên cứu được công bố tại Hội thảo sẽ góp phần đề xuất các định hướng thiết thực nhằm tiếp tục phát huy những giá trị và truyền thống tốt đẹp của Ni giới Việt Nam, đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.

Đồng chủ trì Phiên 2 Hội thảo: PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Hòa thượng TS. Thích Tâm Đức, Ni sư TS. Thích Như Nguyệt

Báo cáo đề dẫn của PGS.TS. Trần Thị Minh Thi, Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH, Trưởng Ban Tổ chức Hội thảo đã khái quát những tư tưởng chủ đạo trong hệ thống trước tác của Ni trưởng Hải Triều Âm, qua đó làm rõ định hướng tu học, phương pháp giáo hóa và những giá trị tư tưởng nổi bật trong di sản của Ni trưởng. Theo báo cáo đề dẫn, tư tưởng của Ni trưởng được thể hiện xuyên suốt qua nhiều nội dung như: Đạo Phật là con đường giáo dục và giải thoát; xuất gia như một lý tưởng và sự nghiệp tu sửa; giới luật là nền tảng đạo nghiệp; sửa tâm để chuyển hóa khổ đau; tuệ giác và thiền quán giúp phá chấp; từ bi phải gắn với trí tuệ và Bồ-tát hạnh; Tịnh độ thống nhất nhiếp tâm, tự lực tu sửa và tha lực tiếp dẫn; cùng tinh thần nhập thế gắn đạo với đời. Báo cáo đề dẫn cho thấy tư tưởng của Ni trưởng phản ánh sự dung hợp hài hòa, qua đó góp phần định hình một mô hình tu học vừa nghiêm cẩn về giới hạnh, vừa ý nghĩa trong ứng dụng đời sống, đồng thời gợi mở những giá trị quan trọng cho nghiên cứu Phật giáo Việt Nam và cho đời sống tinh thần đương đại.

Tại Phiên khai mạc, các đại biểu đã nghe tham luận “Ni trưởng Hải Triều Âm: Sự kế thừa Pháp tu ‘Phản văn văn tự tính’ và tinh thần nghiêm trì Bát kính pháp từ Đức Đệ nhất Pháp chủ Thích Đức Nhuận” của Hòa thượng TS. Thích Thọ Lạc và tham luận “Ni trưởng Hải Triều Âm - Tượng đài đạo hạnh của Ni giới Việt Nam” của Ni sư TS. Thích Như Nguyệt, qua đó mở đầu cho chuỗi trao đổi học thuật với nhiều cách tiếp cận đa chiều về cuộc đời, đạo nghiệp và những giá trị mà Ni trưởng Hải Triều Âm để lại cho Phật giáo Việt Nam.

Hai phiên làm việc của Hội thảo đã diễn ra trong không khí trang nghiêm, cởi mở và giàu tinh thần học thuật. Tại Phiên thứ nhất, 9 bài tham luận đã được trình bày: Giá trị tiếp biến đạo hạnh của Ni trưởng Hải Triều Âm đối với việc định hình vai trò lãnh đạo xã hội của Ni giới Việt Nam đương đại; Giới luật trong tư tưởng giáo dục của Ni trưởng Hải Triều Âm: Giá trị và ý nghĩa đối với Phật giáo Việt Nam đương đại; Từ trang báo Bồ Đề đến đạo tràng Đại Ninh: Báo chí Phật giáo và hành trình hoằng pháp, trước tác của Ni trưởng Hải Triều Âm; Phương pháp sư phạm và kỹ thuật toát yếu kinh điển của Ni trưởng Hải Triều Âm; Vai trò của Ni trưởng Hải Triều Âm với Ni giới trong truyền thừa và phát triển Phật giáo Việt Nam đương đại; “Sống chết bình an” - Di sản hoằng pháp của Ni trưởng Hải Triều Âm; Ni sư Hải Triều Âm: Từ căn tính Phật tử đến con người Phật sự; Tinh thần “vô ngã - vô ngã sở” trong cuộc đời và đạo nghiệp của Sư bà Hải Triều Âm: bài học thực tiễn đối với ni giới Việt Nam hiện nay; Ni trưởng Hải Triều Âm với sự nghiệp hoằng pháp và phụng sự Phật giáo Việt Nam.

Phiên thứ hai của Hội thảo cũng gồm 9 bài tham luận: Giá trị đạo hạnh của Ni trưởng Hải Triều Âm với việc phát huy nguồn lực của Ni giới trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc hiện nay; Ni trưởng Hải Triều Âm: Giới đức tỏa sáng  - đạo mạch trường lưu; Giá trị tinh thần từ cuộc đời tu hành của Ni trưởng Hải Triều Âm trong bối cảnh xã hội và Phật giáo đương đại; Ni trưởng Hải Triều Âm: Sự kết tinh giữa gia thế, truyền thống và thích ứng thời đại; Vai trò của Ni trưởng Hải Triều Âm đối với Phật giáo Việt Nam đương đại; Ni trưởng Hải Triều Âm - nhìn từ hoạt động báo chí và giáo hóa gia đình Phật tử; Ni trưởng Hải Triều Âm: Sự kết hợp thiện xảo giáo dục truyền thống và giáo dục học đường; Sự dung hội của pháp môn Tịnh Độ và thiền Tứ Niệm Xứ: Dấu ấn đặc sắc trong sự nghiệp hoằng pháp của Ni trưởng Hải Triều Âm; Bốn nhận biết về Ni trưởng Hải Triều Âm (1920-2013).

Bên cạnh các báo cáo được trình bày trực tiếp, Ban Tổ chức cũng nhận được nhiều tham luận và ý kiến trao đổi của các nhà nghiên cứu, chức sắc Phật giáo và chuyên gia. Những trao đổi này tiếp tục bổ sung thêm nhiều luận cứ khoa học, góp phần làm rõ hơn vai trò của Ni trưởng Hải Triều Âm với tư cách là một nhà giáo dục Phật giáo, một dịch giả, một bậc hoằng pháp mẫu mực và một tấm gương tiêu biểu về giới hạnh của Ni giới Việt Nam.

Các đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm

Hội thảo khoa học “Ni trưởng Hải Triều Âm: Cuộc đời, đóng góp và vai trò trong Phật giáo Việt Nam đương đại” khép lại với nhiều kết quả có ý nghĩa cả về phương diện học thuật và thực tiễn. Không chỉ góp phần tôn vinh cuộc đời và đạo nghiệp của một bậc Trưởng lão Ni tiêu biểu, Hội thảo còn tạo thêm một diễn đàn kết nối giữa các cơ sở nghiên cứu, các học giả và Giáo hội Phật giáo Việt Nam trong việc tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn và phát huy các giá trị của di sản Phật giáo Việt Nam. Di sản lớn nhất của Ni trưởng Hải Triều Âm không chỉ được thể hiện qua hệ thống trước tác hay những công trình hoằng pháp, mà còn ở tinh thần tu học, phụng sự và giáo hóa được nhiều thế hệ Ni giới và Phật tử kế thừa, tiếp tục lan tỏa trong đời sống hôm nay. Chính sự kế thừa ấy đã làm nên sức sống bền vững của một di sản tư tưởng, góp phần khẳng định những giá trị nhân văn của Phật giáo Việt Nam trong dòng chảy văn hóa dân tộc./.