Hội thảo được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi học thuật, chia sẻ kết quả nghiên cứu và thảo luận những vấn đề nổi bật về an sinh xã hội tại khu vực Mỹ Latinh trong bối cảnh hiện nay, qua đó góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học phục vụ nghiên cứu và tham khảo chính sách cho Việt Nam.

Tham dự hội thảo có PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đông Nam Á; TS. Lê Lan Anh, giảng viên Trường Đại học Mở Hà Nội; cùng các chuyên gia, nhà khoa học thuộc khối các Viện nghiên cứu quốc tế.

Về phía Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ có PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, Viện trưởng; TS. Nguyễn Anh Hùng, Chủ nhiệm nhiệm vụ; cùng đông đảo cán bộ, viên chức và các nhà nghiên cứu của Viện.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng nhấn mạnh an sinh xã hội là một trong những trụ cột quan trọng bảo đảm phát triển bền vững và ổn định xã hội. Đối với Việt Nam, việc nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và vận hành các hệ thống an sinh xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước tiếp tục hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Theo PGS.TS. Nguyễn Chiến Thắng, các quốc gia Mỹ Latinh có nhiều đặc điểm lịch sử, kinh tế và xã hội riêng biệt, do đó kinh nghiệm của khu vực này mang tính đặc thù nhưng cũng chứa đựng nhiều giá trị tham khảo hữu ích đối với Việt Nam.

Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về những vấn đề nổi bật liên quan đến hệ thống bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, các chương trình giảm nghèo, trợ cấp xã hội và những thách thức mới đối với an sinh xã hội ở Mỹ Latinh.

TS. Lê Thị Vân Nga cho rằng các quốc gia trong khu vực đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận trong việc mở rộng diện bao phủ an sinh xã hội, góp phần giảm nghèo, giảm bất bình đẳng và nâng cao phúc lợi cho người dân. Hệ thống bảo hiểm ngày càng phát triển theo hướng bao trùm hơn, kết hợp giữa cơ chế đóng góp của người tham gia, hỗ trợ từ ngân sách nhà nước và các chương trình trợ cấp xã hội.

Tuy nhiên, TS. Lê Thị Vân Nga cũng chỉ ra rằng khu vực Mỹ Latinh vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Trong đó, tỷ lệ lao động phi chính thức cao, chiếm khoảng 50–60% lực lượng lao động ở nhiều quốc gia, là rào cản đáng kể đối với việc mở rộng diện bao phủ của các chương trình bảo hiểm. Bên cạnh đó, quá trình già hóa dân số, áp lực tài chính đối với các quỹ bảo hiểm, sự phân mảnh của hệ thống an sinh xã hội và chênh lệch trong khả năng tiếp cận các dịch vụ công tiếp tục là những vấn đề đặt ra đối với các quốc gia trong khu vực.

Đề cập đến các chương trình trợ giúp xã hội, TS. Nguyễn Anh Hùng đã phân tích kinh nghiệm từ Chương trình Bolsa Família của Brazil – một trong những mô hình chuyển tiền có điều kiện thành công nhất thế giới. Theo TS. Nguyễn Anh Hùng, từ thực tiễn triển khai chương trình này có thể rút ra một số bài học quan trọng. Trước hết là sự chuyển dịch từ hỗ trợ nhân đạo đơn thuần sang cơ chế chuyển tiền có điều kiện nhằm khuyến khích người dân đầu tư cho giáo dục, y tế và phát triển năng lực của bản thân. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dữ liệu dân cư và định danh cá nhân thống nhất trên phạm vi toàn quốc đóng vai trò quan trọng trong việc xác định đúng đối tượng thụ hưởng, hạn chế trùng lặp và nâng cao hiệu quả quản lý. Ngoài ra, việc gắn kết các chính sách trợ cấp tiền mặt với nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục tại các vùng khó khăn là điều kiện cần thiết để bảo đảm tính bền vững của các chương trình an sinh xã hội.

Trong tham luận về các nhân tố tác động đến an sinh xã hội ở Mỹ Latinh, TS. Nguyễn Khánh Vân nhận định rằng an sinh xã hội tại khu vực này là một bức tranh đa sắc thái, chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố kinh tế, xã hội, nhân khẩu học và các biến động quốc tế. Những yếu tố này không tồn tại riêng lẻ mà thường xuyên tương tác, tác động qua lại, vừa tạo ra cơ hội phát triển vừa làm gia tăng những thách thức đối với quá trình xây dựng và duy trì hệ thống an sinh xã hội.

Thảo luận tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng đánh giá hệ thống bảo hiểm ở nhiều quốc gia Mỹ Latinh được hình thành tương đối sớm và là bộ phận quan trọng trong cấu trúc an sinh xã hội của khu vực. Hệ thống này gắn chặt với thị trường lao động chính thức, do đó mức độ bao phủ và hiệu quả hoạt động chịu ảnh hưởng lớn từ cơ cấu kinh tế và đặc điểm thị trường lao động của từng quốc gia. Ông cho rằng mô hình đa tầng, kết hợp giữa các chương trình do nhà nước bảo trợ với sự tham gia đóng góp của người lao động và khu vực tư nhân đã góp phần tạo nên sự cân bằng và hiệu quả tương đối trong bảo đảm an sinh xã hội.

Tuy nhiên, theo PGS.TS. Nguyễn Duy Dũng, một đặc điểm đáng chú ý của nhiều quốc gia Mỹ Latinh là sự phân mảnh tương đối cao trong hệ thống bảo hiểm y tế. Mặc dù các hệ thống này đã đóng góp tích cực vào việc nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của người dân, nhưng cũng tạo ra sự khác biệt đáng kể về chất lượng và mức độ tiếp cận giữa các nhóm dân cư, đặc biệt đối với các dịch vụ y tế chất lượng cao.

Trao đổi tại hội thảo, TS. Lê Lan Anh đánh giá cao hướng tiếp cận của nhóm nghiên cứu khi lựa chọn các vấn đề an sinh xã hội đang có ý nghĩa thực tiễn lớn đối với khu vực Mỹ Latinh. TS cho rằng những kết quả nghiên cứu được trình bày tại hội thảo không chỉ góp phần làm rõ những đặc điểm, xu hướng vận động của hệ thống an sinh xã hội ở Mỹ Latinh mà còn cung cấp nhiều thông tin tham khảo hữu ích cho quá trình hoàn thiện chính sách an sinh xã hội ở Việt Nam trong bối cảnh phát triển mới.

Các ý kiến trao đổi tại hội thảo đã góp phần làm rõ hơn những thành tựu, hạn chế và thách thức của hệ thống an sinh xã hội ở các quốc gia Mỹ Latinh hiện nay. Đồng thời, nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh giá trị tham khảo của các kinh nghiệm quốc tế đối với quá trình hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, mở rộng diện bao phủ bảo hiểm và nâng cao hiệu quả các chương trình trợ giúp xã hội ở Việt Nam./.