1. Mở đầu

Trong những thập niên gần đây, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã nổi lên như một trong những quốc gia tiên phong về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên thế giới. Nhằm giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ và xây dựng nền kinh tế tri thức, UAE đã coi đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi của tăng trưởng thông qua việc ban hành nhiều chiến lược quốc gia, đầu tư mạnh vào khoa học và – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thu hút nhân tài quốc tế. Hai khuôn khổ quan trọng là Chiến lược Đổi mới sáng tạo Quốc gia (National Innovation Strategy) và Chiến lược Quốc gia về Công nghiệp Văn hóa và Sáng tạo (National Strategy for the Cultural and Creative Industries) nhằm định hướng phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hướng tới nâng tỷ trọng ngành công nghiệp văn hóa và sáng tạo lên 5% GDP vào năm 2031, đồng thời đưa UAE trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và kinh tế sáng tạo hàng đầu thế giới.

2. Chính sách và một số thành tựu đổi mới sáng tạo của UAE

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, UAE đã xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện, trong đó Chính phủ đóng vai trò trung tâm trong việc hoạch định chính sách, đầu tư hạ tầng và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo. Bên cạnh việc khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D), UAE tập trung phát triển các lĩnh vực ưu tiên như trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng tái tạo, giáo dục, y tế, giao thông thông minh và công nghệ không gian. Đồng thời, các chương trình như Dubai Creative Economy Strategy và NextGenFDI được triển khai nhằm thu hút doanh nghiệp công nghệ, startup và các chuyên gia quốc tế đến đầu tư, nghiên cứu và phát triển tại UAE.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất của UAE là xây dựng chính phủ số và thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị quốc gia. Thông qua Chiến lược không sử dụng giấy tờ Dubai (Dubai Paperless Strategy), Dubai đã số hóa gần như toàn bộ quy trình hành chính, hình thành mô hình công quyền không giấy tờ đầu tiên trong khu vực. Trên nền tảng đó, UAE tiếp tục triển khai Chiến lược Trí tuệ nhân tạo 2031, tích hợp AI vào các lĩnh vực như hành chính công, y tế, giáo dục, giao thông và tư pháp. Đặc biệt, năm 2026, UAE công bố mục tiêu đưa 50% dịch vụ của Chính phủ liên bang được vận hành bởi AI Agent trong vòng hai năm, trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai AI ở quy mô lớn trong hoạt động quản trị. Theo AI Index Report 2026 của Đại học Stanford, UAE hiện nằm trong nhóm quốc gia dẫn đầu thế giới về chiến lược, quản trị và mức độ ứng dụng AI; hơn 80% người lao động thường xuyên sử dụng AI trong công việc và tốc độ phát triển kỹ năng AI thuộc nhóm nhanh nhất toàn cầu.

Song song với chuyển đổi số, UAE xây dựng nhiều trung tâm đổi mới sáng tạo và mô hình đô thị thông minh. Hub71 tại Abu Dhabi đã trở thành hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ quốc tế, hỗ trợ các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực AI, fintech, hàng không vũ trụ và công nghệ số. Trong khi đó, sáng kiến Smart Dubai hướng tới xây dựng thành phố thông minh dựa trên dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và AI, đồng thời triển khai các công nghệ giao thông thế hệ mới như phương tiện tự hành, taxi bay (eVTOL) và nghiên cứu hệ thống Hyperloop nhằm nâng cao hiệu quả kết nối và chất lượng cuộc sống.

Đổi mới sáng tạo của UAE còn thể hiện ở khả năng biến những điều kiện tự nhiên khắc nghiệt thành động lực phát triển. Mặc dù phần lớn diện tích là sa mạc với khí hậu nóng và khan hiếm nước, UAE đã xây dựng ngành du lịch trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế thông qua việc phát triển các công trình mang tính biểu tượng như Tháp Burj Khalifa, Đảo Cọ (Palm Jumeirah), Bảo tàng Tương lai (Museum of the Future), các khu nghỉ dưỡng sa mạc và hệ thống trung tâm thương mại hiện đại. Bên cạnh đó, UAE ứng dụng mạnh công nghệ số, AI và dữ liệu lớn trong quản lý điểm đến, giao thông và cung cấp dịch vụ, góp phần xây dựng mô hình du lịch thông minh, thu hút hàng chục triệu lượt khách quốc tế mỗi năm.

Đối mặt với tình trạng thiếu nước ngọt, UAE cũng là quốc gia tiên phong ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên nước. Phần lớn nước sinh hoạt được cung cấp từ các nhà máy khử mặn nước biển, đồng thời quốc gia này đang chuyển dần sang công nghệ thẩm thấu ngược (Reverse Osmosis) kết hợp năng lượng tái tạo nhằm giảm tiêu hao năng lượng và phát thải. Trong lĩnh vực cảnh quan và nông nghiệp, UAE áp dụng rộng rãi hệ thống tưới nhỏ giọt, cảm biến thông minh, Internet vạn vật (IoT), AI và tái sử dụng nước đã qua xử lý để duy trì các không gian xanh giữa điều kiện sa mạc.

Bên cạnh đó, UAE đang phát triển nông nghiệp công nghệ cao nhằm tăng cường an ninh lương thực trong điều kiện sa mạc. Các doanh nghiệp như Elite Agro Holding đầu tư vào nhà kính thông minh, thủy canh, nông nghiệp thẳng đứng (vertical farming), hệ thống tưới chính xác và ứng dụng AI, IoT để tối ưu điều kiện canh tác, nâng cao năng suất và tiết kiệm nước. Đồng thời, UAE triển khai các dự án AgriPV, kết hợp sản xuất nông nghiệp với điện mặt trời nhằm tối ưu sử dụng đất, giảm phát thải và phát triển mô hình nông nghiệp bền vững.

Không chỉ tập trung vào kinh tế số, UAE còn thúc đẩy đổi mới công nghệ năng lượng thông qua các dự án quy mô lớn như Mohammed bin Rashid Al Maktoum Solar Park, Noor Abu Dhabi, Al Dhafra Solar PV và Dubai Waste-to-Energy Centre, ứng dụng công nghệ quang điện (PV), lưới điện thông minh và chuyển đổi chất thải thành điện năng. Bên cạnh đó, National Hydrogen Strategy tận dụng nguồn điện mặt trời để phát triển hydro xanh, đặt mục tiêu sản xuất 1,4 triệu tấn/năm vào năm 2031 và 15 triệu tấn/năm vào năm 2050. Dự án DEWA Green Hydrogen tại Dubai là bước đi tiên phong trong ứng dụng công nghệ điện phân nước bằng năng lượng tái tạo, góp phần đưa UAE trở thành trung tâm năng lượng sạch và hydro xanh của khu vực.

3. Kết luận

Có thể thấy, đổi mới sáng tạo đã trở thành động lực cốt lõi trong chiến lược phát triển của UAE. Thông qua hệ thống chính sách đồng bộ cùng những thành tựu nổi bật về chính phủ số, trí tuệ nhân tạo, thành phố thông minh, hệ sinh thái khởi nghiệp, du lịch thông minh, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng sạch, UAE đã từng bước chuyển đổi từ nền kinh tế phụ thuộc vào dầu mỏ sang nền kinh tế số, kinh tế tri thức. Thành công này cho thấy đổi mới sáng tạo không chỉ dựa trên ứng dụng công nghệ mà còn gắn với xây dựng thể chế, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), phát triển nguồn nhân lực và thúc đẩy sự tham gia của khu vực công, doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, kinh nghiệm của UAE là nguồn tham khảo có giá trị. Những bài học về xây dựng chiến lược dài hạn, phát triển chính phủ số và AI, thu hút nhân tài, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và ứng dụng công nghệ để giải quyết các thách thức phát triển có thể được nghiên cứu, vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Tài liệu tham khảo:

1.  Batey, Mark & Moonesar, Immanuel Azaad & Salem, Fadi & Hughes, David & M., Burd. (2018). Creativity and Innovation in the Dubai Government: Exploring Individual, Team and Organisational Factors That Underlie Creativity & Innovation in the Dubai Government. 10.13140/RG.2.2.28661.06881.

2.  Moonesar, I. A., Stephens, M., Batey, M., & Hughes, D. (2019). Government innovation and creativity: A case of Dubai. In Future Governments: Actions and Insights – Middle East North Africa (Vol. 7, pp. 135–155). Emerald Publishing. DOI: https://doi.org/10.1108/S2048-757620190000007007

3.  UAE Government. (2014). National Innovation Strategy. https://u.ae/en/about-the-uae/strategies-initiatives-and-awards/federal-governments-strategies-and-plans/national-innovation-strategy

4.  UAE Government. (2018). National Strategy for Advanced Innovation. https://u.ae/en/about-the-uae/strategies-initiatives-and-awards/federal-governments-strategies-and-plans/national-strategy-for-advanced-innovation

5.  UAE Government. (2021). National Strategy for Artificial Intelligence 2031. https://u.ae/en/about-the-uae/strategies-initiatives-and-awards/federal-governments-strategies-and-plans/uae-strategy-for-artificial-intelligence

6.  Dubai Government. (2021). Dubai Paperless Strategy. https://www.digitaldubai.ae

7.  Hub71. (2024). Hub71 impact report 2024. Hub71. https://www.hub71.com/storage/reports/pdf_files/HUB71%20-%20Impact%20report%202024%20-%20En.pdf

8.  UNESCO. (2021). National AI Strategy 2031 and National Program for Artificial Intelligence (United Arab Emirates). https://www.unesco.org/creativity/en/policy-monitoring-platform/national-ai-strategy-2031-and-national-program-artificial-intelligence

9.  International Renewable Energy Agency (IRENA). (2024). Renewable Energy Market Analysis: Middle East. https://www.irena.org

10.            Smart Dubai. (2021). Smart Dubai Strategy. https://www.smartdubai.ae