Toàn cảnh Hội thảo

Hội thảo do PGS.TS. Trần Thị Minh Thi - Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH và TS. Trương Thị Thu Trang - Chủ nhiệm nhiệm vụ đồng chủ trì.

Tham dự Hội thảo có các diễn giả, thành viên nhiệm vụ: TS. Chu Thị Hoa (Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp); TS. Đặng Kim Phương và TS. Nguyễn Hải Yến (Trường Đại học Luật Hà Nội); TS. Đoàn Thị Quý và ThS. Nguyễn Thị Hồ Điệp (Viện Thông tin KHXH).

Các chuyên gia nghiên cứu Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam là khách mời tham dự Hội thảo, phản biện các bài tham luận gồm: TS. Phạm Sỹ An (Phó Trưởng ban Ban Kế hoạch - Tài chính); TS. Bùi Thu Hiền (Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương); TS. Nguyễn Thu Thủy (Viện Nhà nước và Pháp luật).

PGS.TS. Trần Thị Minh Thi - Phó Viện trưởng Viện Thông tin KHXH phát biểu tại Hội thảo

Hội thảo còn có sự tham dự của đông đủ các thành viên tham gia nhiệm vụ; các chuyên gia, nhà khoa học, các nghiên cứu viên và cán bộ Viện Thông tin KHXH có quan tâm đến chủ đề hội thảo.

Trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo tạo sinh, đang phát triển với tốc độ chưa từng có, làm thay đổi sâu sắc cách thức con người sáng tạo, khai thác và sử dụng tác phẩm, dữ liệu trong môi trường số. Sự phát triển này đặt ra đồng thời 02 nhóm vấn đề pháp lý mới đối với hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ: một mặt, cần xác định địa vị pháp lý, chủ thể quyền và điều kiện bảo hộ đối với những sản phẩm được hình thành với sự tham gia của trí tuệ nhân tạo; mặt khác, cần xây dựng cơ chế bảo vệ hữu hiệu cho những tác phẩm đã được bảo hộ quyền tác giả trước nguy cơ bị trí tuệ nhân tạo khai thác, sao chép, sử dụng trái phép, đặc biệt trong quá trình thu thập và huấn luyện dữ liệu.

Nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế: Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia đã và đang ban hành hoặc hoàn thiện các quy định, chính sách, án lệ nhằm giải quyết 02 nhóm vấn đề nêu trên, với những mức độ và cách thức cân bằng lợi ích khác nhau giữa bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

TS. Đoàn Thị Quý trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong khi đó, pháp luật Việt Nam, dù đã có những bước tiến quan trọng trong năm 2025-2026 với việc ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (Luật số 131/2025/QH15), Luật Trí tuệ nhân tạo (Luật số 134/2025/QH15), Luật Công nghiệp công nghệ số (Luật số 71/2025/QH15) và Nghị định số 134/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả, quyền liên quan, vẫn mới chỉ dừng lại ở những quy định mang tính nguyên tắc chung. Nhiều tiêu chí cụ thể, như mức độ đóng góp sáng tạo của con người, giới hạn “không ảnh hưởng bất hợp lý” đến quyền, lợi ích của chủ thể quyền, cơ chế minh bạch, truy vết dữ liệu huấn luyện, cơ chế bảo lưu quyền và trách nhiệm của nhà cung cấp hệ thống trí tuệ nhân tạo còn chưa được luật hóa hoặc hướng dẫn đầy đủ.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu, trao đổi và cập nhật kinh nghiệm pháp luật của các nước về bảo hộ tác phẩm hình thành bởi trí tuệ nhân tạo và bảo hộ tác phẩm bị trí tuệ nhân tạo xâm phạm là yêu cầu cấp thiết, có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn.

Mục đích của Hội thảo nhằm thông tin, trao đổi và thảo luận về quy định pháp luật sở hữu trí tuệ của các nước liên quan đến bảo hộ tác phẩm hình thành bởi trí tuệ nhân tạo, bảo hộ tác phẩm bị trí tuệ nhân tạo xâm phạm, trên cơ sở đó rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam. Theo đó, nội dung Hội thảo tập trung vào 03 nhóm vấn đề chính:

TS. Phạm Sỹ An - Phó Trưởng ban Ban Kế hoạch - Tài chính, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam phát biểu phản biện tại Hội thảo

Một là quy định pháp luật sở hữu trí tuệ các nước về bảo hộ tác phẩm hình thành bởi trí tuệ nhân tạo, trọng tâm là việc xác định chủ thể quyền tác giả, quyền sáng chế và điều kiện bảo hộ đối với sản phẩm có sự tham gia, hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo.

Hai là quy định pháp luật sở hữu trí tuệ các nước về bảo hộ tác phẩm bị trí tuệ nhân tạo xâm phạm, trọng tâm là điều kiện, giới hạn của việc sử dụng tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả để huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, cơ chế kiểm soát, minh bạch dữ liệu và trách nhiệm pháp lý liên quan.

Ba là một số bài học kinh nghiệm và hàm ý chính sách cho quá trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam.

Tại hội thảo, các đại biểu tham dự đã nghe 04 báo cáo tham luận: (i) Điều kiện pháp lý đối với việc sử dụng văn bản và dữ liệu được bảo hộ quyền tác giả trong huấn luyện trí tuệ nhân tạo ở Việt Nam; (ii) Cân bằng giữa bảo hộ sở hữu trí tuệ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong phát triển trí tuệ nhân tạo: Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý chính sách cho Việt Nam; (iii) Khung pháp luật về quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến trí tuệ nhân tạo ở Vương quốc Anh và một số quan điểm tranh luận: Gợi mở cho Việt Nam; (iv) AI và quyền sở hữu trí tuệ: Kinh nghiệm quốc tế về xây dựng, hoàn thiện pháp luật; thực trạng pháp luật Việt Nam và đề xuất hoàn thiện.

Các đại biểu dự Hội thảo chụp ảnh lưu niệm

Chủ đề hội thảo và nội dung các bài tham luận đã nhận được nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận, phản biện của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và các đại biểu tham dự. Chủ nhiệm nhiệm vụ và nhóm nghiên cứu đã tiếp thu được nhiều tri thức khoa học, đóng góp thiết thực cho việc triển khai và hoàn thành các mục tiêu nghiên cứu của nhiệm vụ, góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh phát triển trí tuệ nhân tạo./.