Không gian trưng bày - Giá trị cốt lõi của trải nghiệm du lịch văn hóa

Điểm tạo nên sức hút đặc biệt của Bảo tàng nằm ở cách tổ chức không gian hài hòa giữa trưng bày trong nhà và ngoài trời; thiết kế đáp ứng xu hướng du lịch trải nghiệm đương đại, nơi du khách được luân chuyển liên tục giữa học thuật và thư giãn; giữa khám phá tri thức và hòa mình vào thiên nhiên ở khu trưng bày ngoài trời.

Bước vào tòa Trống đồng với kiến trúc lấy cảm hứng từ biểu tượng văn hóa Đông Sơn, du khách được dẫn dắt qua hàng nghìn hiện vật được sắp xếp theo hệ thống các chủ đề khoa học gắn với ngôn ngữ tộc người và vành đai địa lý. Cách trưng bày này không chỉ giúp người xem dễ dàng nắm bắt thông tin về đời sống vật chất và tinh thần của 54 dân tộc Việt Nam, mà còn tạo ra một hành trình khám phá có chiều sâu của hiện vật qua trang phục, công cụ sản xuất, nhạc cụ đến các nghi lễ và tín ngưỡng. Sự phân chia không gian theo từng nhóm dân tộc giúp ngay cả du khách lần đầu tiếp xúc với dân tộc học cũng có thể dễ dàng tiếp cận và thấu hiểu sự thống nhất trong đa dạng văn hóa của các dân tộc Việt Nam.

Trong khi đó, Vườn Kiến trúc ngoài trời lại mở ra một không gian hoàn toàn khác. Dòng suối nhân tạo uốn lượn chảy quanh nhà Hmông, Dao, Tày, nhà rông Ba-na và điểm cuối đổ về ao thủy đình. Bên cạnh đó, khu ngoài trời có những thảm cỏ xanh và tán cây cổ thụ, dẫn lối du khách đến với 10 công trình kiến trúc dân gian tái hiện nguyên bản. Đây không chỉ là một khu trưng bày về kiến trúc dân gian, mà còn là một “bảo tàng sống” - nơi du khách được tự do dạo bộ, khám phá và chạm vào những ngôi nhà thực thụ của cộng đồng. Từ nhà rông Ba-na, nhà dài Ê-đê đến ngôi nhà trình tường của người Hà Nhì và nhà sàn Tày mộc mạc…; mỗi công trình ở đây đều cho phép du khách bước vào bên trong, quan sát cấu trúc, vật liệu xây dựng và cách bài trí không gian sinh hoạt đặc trưng của từng ngôi nhà theo vùng miền. Điểm đặc biệt là tất cả các ngôi nhà đều được xây dựng bởi chính các chủ thể văn hóa, bảo đảm tính chân thực và giá trị văn hóa nguyên gốc.

Mở rộng hơn nữa, tòa Cánh diều đưa du khách đến với bức tranh văn hóa Đông Nam Á và các quốc gia khác. Đặc biệt, tại phòng Hàn Quốc, hoạt động trải nghiệm cho phép du khách mặc trang phục Hanbok truyền thống và ghi lại những khoảnh khắc đẹp, đã tạo nên một điểm nhấn thú vị. Trải nghiệm này không chỉ là một dịch vụ du lịch đơn thuần, mà còn là cách để du khách hóa thân và thấu hiểu văn hóa một cách sâu sắc hơn.

Chính sự kết hợp đa dạng này vừa có chiều sâu học thuật, vừa có không gian thư giãn, vừa có cơ hội trải nghiệm thực tế đã tạo nên lợi thế cạnh tranh riêng cho Bảo tàng trong bản đồ du lịch văn hóa, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách về một điểm đến không chỉ đẹp mà còn giàu câu chuyện và cảm xúc.

Trải nghiệm thường xuyên - Yếu tố tạo nên sức hút du lịch đương đại

Nếu không gian trưng bày là phần “cứng” thì các hoạt động trải nghiệm chính là “phần mềm” tạo nên sức sống cho Bảo tàng, biến nơi đây thành một điểm đến du lịch hấp dẫn quanh năm.

Phòng Khám phá dành cho trẻ em, tại tầng 1 tòa Cánh diều, là một không gian được thiết kế năng động dành cho trẻ em từ 5 đến 15 tuổi. Với các khu vực chức năng đa dạng không gian cố định cho chương trình khám phá thường xuyên, không gian linh hoạt cho hoạt động theo chủ đề và Phòng Khám phá định hướng trẻ em đến với những hoạt động mang tính giáo dục cao, phát huy tính chủ động qua trải nghiệm các giác quan. Điều này đáp ứng xu hướng du lịch gia đình ngày càng phát triển, nơi phụ huynh tìm kiếm những điểm đến vừa giải trí vừa giáo dục cho con em mình.

Song song với đó, các buổi biểu diễn múa rối nước diễn ra định kỳ vào các ngày cuối tuần. Đây là một hình thức nghệ thuật dân gian đặc sắc, được trình diễn bởi các nghệ nhân phường rối nước Đồng Ngư, Bắc Ninh. Đối với du khách quốc tế, đây là cơ hội hiếm có để thưởng thức một loại hình nghệ thuật truyền thống đặc trưng của Việt Nam ngay trong không gian văn hóa xanh của Bảo tàng.

Tiềm năng và vị thế trong bản đồ du lịch văn hóa

Bên cạnh không gian trưng bày thường xuyên, các sự kiện theo mùa, các trưng bày chuyên đề cũng chính là yếu tố tạo nên sức hút cho Bảo tàng. Dịp Tết Nguyên đán, chương trình “Khám phá Tết Xưa” hay “Vui xuân” mang đến không khí cổ truyền qua trình diễn dân gian, ẩm thực,...; trong khi đó, Tết Trung thu lại thu hút các gia đình tham gia làm đồ chơi truyền thống, trải nghiệm các trò chơi dân gian,… tạo điểm đến hấp dẫn, góp phần gìn giữ và quảng bá giá trị văn hóa phi vật thể.

Trên bình diện quốc tế, Bảo tàng cũng khẳng định vai trò cầu nối văn hóa. Gần đây nhất, Bảo tàng đã đồng hành cùng Trung tâm Văn hóa ASEAN tại Busan (Hàn Quốc) tổ chức trưng bày đặc biệt “Weaving Hands, Women’s Time: Weaving Traditions in ASEAN” (Những bàn tay dệt, Thời gian của phụ nữ: Truyền thống dệt may ở ASEAN), qua đó giới thiệu nét đẹp dệt may Việt Nam cùng các nước ASEAN đến công chúng Hàn Quốc. Những hoạt động giao lưu quốc tế này cho thấy Bảo tàng không chỉ là điểm đến du lịch văn hóa hấp dẫn mà còn là một đại sứ văn hóa Việt Nam ra thế giới.

Là một đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Bảo tàng hội tụ đầy đủ yếu tố của một trung tâm nghiên cứu hàng đầu và một không gian văn hóa sống động. Sự kết hợp hài hòa giữa chiều sâu học thuật và trải nghiệm thực tiễn đã tạo nên một mô hình du lịch di sản bền vững, nơi mỗi du khách không chỉ đến tham quan mà còn được “sống” trong không gian văn hóa đa dạng của 54 dân tộc. Bảo tàng không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc, mà còn hiện thực hóa sứ mệnh của Viện Hàn lâm trong việc kết nối khoa học với cộng đồng, đưa tri thức đến gần hơn với công chúng và vươn ra thế giới. Với vị thế ấy, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam xứng đáng là điểm đến không thể bỏ qua của bất kỳ ai muốn khám phá bản sắc văn hóa Việt Nam từ góc nhìn vừa khoa học, vừa gần gũi và đầy cảm xúc./.