Thành viên Hội đồng nghiệm thu và nhóm nghiên cứu

Hội đồng gồm 7 thành viên, do TS. Đinh Thị Mai, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, làm Chủ tịch Hội đồng.

Trong bối cảnh khám chữa bệnh từ xa (KCB TX) đã được quy định trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 và tiếp tục được nhấn mạnh tại Nghị quyết số 72-NQ/TW, việc thúc đẩy người dân tiếp cận và sử dụng dịch vụ này vẫn đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là thay đổi thói quen và củng cố niềm tin của người sử dụng. Khác với nhiều nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận từ góc độ hệ thống y tế và đơn vị cung cấp dịch vụ, nhiệm vụ tập trung phân tích KCB TX từ phía người dân, thông qua nghiên cứu tại xã Ô Diên (thành phố Hà Nội) và xã Hợp Thịnh (tỉnh Bắc Giang, nay thuộc thành phố Bắc Ninh).

Kết quả nghiên cứu cho thấy KCB TX đã bước đầu hiện diện trong đời sống người dân, song hình thức sử dụng chủ yếu vẫn mang tính phi chính thống. Khoảng một phần ba số người được khảo sát từng sử dụng dịch vụ, nhưng phần lớn thông qua gọi điện hoặc nhắn tin Zalo cho bác sĩ quen; chỉ 17,9% người đã sử dụng cho biết có dùng các ứng dụng sức khỏe. Điều này cho thấy các mối quan hệ quen biết và niềm tin cá nhân đang đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối người dân với dịch vụ KCB TX, trong khi các nền tảng chính thống chưa thực sự trở thành kênh tiếp cận phổ biến.

Nhìn chung, người dân có thái độ tích cực nhưng vẫn thận trọng đối với KCB TX, chủ yếu xem đây là hình thức bổ trợ chứ chưa thể thay thế khám chữa bệnh trực tiếp. Đáng chú ý, thái độ ủng hộ chưa chuyển hóa tương ứng thành hành vi sử dụng. Khả năng tiếp cận và sử dụng dịch vụ có mối liên hệ với kỹ năng số cũng như khả năng kết nối với bác sĩ. Trong khi đó, người cao tuổi và người có tình trạng sức khỏe kém lại ít sử dụng hơn. Đây là nghịch lý đáng lưu ý, bởi những nhóm dân cư có thể có nhu cầu hỗ trợ y tế cao lại đang gặp nhiều hạn chế trong tiếp cận dịch vụ.

Bên cạnh các rào cản từ phía người sử dụng, nghiên cứu cũng chỉ ra khoảng cách giữa xây dựng chính sách và tổ chức thực hiện. Những vấn đề nổi bật bao gồm việc chưa có hướng dẫn cụ thể về thanh toán bảo hiểm y tế đối với KCB TX và các nền tảng, kênh tư vấn chính thống chưa được triển khai rộng rãi đến tuyến y tế cơ sở, đặc biệt là trạm y tế xã.

Từ những phát hiện trên, nhiệm vụ đề xuất một số khuyến nghị chính sách trọng tâm: hoàn thiện quy định và hướng dẫn thanh toán KCB TX bằng bảo hiểm y tế; ban hành hướng dẫn chuyên môn có cấu phần dành cho y tế cấp xã; triển khai mô hình KCB TX có nhân viên y tế hỗ trợ tại trạm y tế xã; công khai, minh bạch thông tin về người hành nghề và tăng cường đầu tư hạ tầng số. Đặc biệt, báo cáo tư vấn chính sách nhấn mạnh việc lấy trạm y tế xã làm điểm tựa triển khai KCB TX tại khu vực nông thôn, góp phần cụ thể hóa các định hướng của Nghị quyết số 72-NQ/TW về chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân.

Về đóng góp khoa học và thực tiễn, nhiệm vụ là một trong số ít nghiên cứu tại Việt Nam tiếp cận KCB TX từ góc độ người dân, qua đó bổ sung bằng chứng cho hướng nghiên cứu vốn chủ yếu tập trung vào hệ thống y tế và các đơn vị cung cấp dịch vụ. Việc xây dựng khái niệm làm việc theo hướng rộng hơn cũng giúp nhận diện hình thức KCB TX phi chính thống thông qua các mối quan hệ quen biết với nhân viên y tế, là một thực tiễn chưa được quan tâm nghiên cứu đầy đủ. Trên cơ sở vận dụng mô hình KAP theo hướng phi tuyến tính và kết hợp các khung lý thuyết nghiên cứu, đề tài làm rõ khoảng cách giữa nhận thức, thái độ và hành vi, tính chất ủng hộ có điều kiện của người dân đồng thời chỉ ra những hạn chế trong khả năng tiếp cận dịch vụ của các nhóm có nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao.

Về phương diện thực tiễn, kết quả nghiên cứu cung cấp bằng chứng từ phía người dân, góp phần phục vụ quá trình hoàn thiện chính sách thanh toán KCB TX bằng bảo hiểm y tế và triển khai các hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế. Các khuyến nghị tập trung vào việc tháo gỡ những vướng mắc trong tổ chức thực hiện ở tuyến y tế cơ sở, đồng thời cung cấp tài liệu tham khảo cho các địa phương và cơ sở y tế trong thiết kế, triển khai dịch vụ phù hợp với nhu cầu của người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.

Tại phiên họp, các thành viên Hội đồng đánh giá cao chất lượng khoa học, tính thời sự và ý nghĩa thực tiễn của nhiệm vụ. Báo cáo tổng kết được xây dựng công phu, có kết cấu logic, nội dung bám sát thuyết minh và thể hiện sự nghiêm túc trong quá trình tổ chức thực hiện. Sau khi thảo luận và xem xét các nội dung nghiên cứu, Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ với kết quả xếp loại Khá.

Kết luận phiên họp, Chủ tịch Hội đồng đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, tiếp tục hoàn thiện báo cáo và hồ sơ nghiệm thu, đồng thời cân nhắc chuyển giao, phổ biến kết quả nghiên cứu tới các cơ quan quản lý và đơn vị liên quan, qua đó, góp phần thúc đẩy triển khai các mô hình KCB TX chính thống, phù hợp với điều kiện thực tiễn và nhu cầu của người dân, nhất là tại khu vực nông thôn.