Hội thảo khoa học “Những vấn đề lý luận về trật tự kinh tế thế giới dưới tác động của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”
Ngày 20/11/2026, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Những vấn đề lý luận về trật tự kinh tế thế giới dưới tác động của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”. Hội thảo thuộc nhiệm vụ khoa học cấp Bộ cùng tên do TS. Hoàng Thế Anh làm chủ nhiệm, nằm trong khuôn khổ Chương trình khoa học trọng điểm cấp Bộ “Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và bài học kinh nghiệm cho công cuộc đổi mới đất nước trong kỷ nguyên mới”. Hội thảo tập trung trao đổi cơ sở lý luận, nhận diện những thay đổi trong cấu trúc quyền lực kinh tế toàn cầu và gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu đối với Việt Nam.

Tham dự Hội thảo, về phía khách mời có TS. Đặng Xuân Thanh, Chủ nhiệm Chương trình; PGS.TS. Chu Đức Dũng, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế và Chính trị thế giới; TS. Lại Lâm Anh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội; TS. Nghiêm Tuấn Hùng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và An ninh quốc tế, Viện Nghiên cứu Châu Âu và Châu Mỹ; ông Bùi Ngọc Sơn, chuyên gia kinh tế; PGS.TS. Lê Văn Cương, Nguyên Viện trưởng Viện nghiên cứu chiến lược Bộ Công An; TS. Nguyễn Đình Luân, Chuyên gia cao cấp Bộ Ngoại giao. Về phía Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới có TS. Nguyễn Đình Chúc, Viện trưởng; TS. Hoàng Thế Anh, Chủ nhiệm nhiệm vụ; ThS. Phạm Hồng Tiến; TS. Lý Đại Hùng cùng các cán bộ nghiên cứu của Viện.

Phát biểu đề dẫn, TS. Hoàng Thế Anh đặt vấn đề nghiên cứu trật tự kinh tế thế giới từ những biến đổi của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số. Sự phát triển của dữ liệu, trí tuệ nhân tạo (AI), nền tảng và hạ tầng số đang làm thay đổi cách thức tổ chức sản xuất, sở hữu, kiểm soát nguồn lực và phân phối lợi ích. Những thay đổi này đặt ra yêu cầu xem xét lại quan hệ giữa nhà nước với các tập đoàn công nghệ, tương quan sức mạnh giữa các nền kinh tế và khả năng thích ứng của các thể chế quốc tế. Nhiệm vụ hướng tới làm rõ các cơ chế tác động, từ đó gợi mở giải pháp nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị số toàn cầu.

TS. Hoàng Thế Anh phát biểu đề dẫn tại Hội thảo

Mở đầu phiên tham luận, TS. Lại Lâm Anh trình bày nghiên cứu “Các khái niệm và đặc điểm của trật tự kinh tế thế giới dưới tác động của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”. Tham luận hệ thống hóa các cách tiếp cận về chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và trật tự kinh tế thế giới, nhấn mạnh vai trò của dữ liệu, thuật toán, nền tảng và hạ tầng mạng trong quá trình tích lũy tư bản. Tác giả phân tích sự gia tăng ảnh hưởng của các tập đoàn công nghệ đối với thị trường và chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời đặt ra những thách thức về quyền kiểm soát dữ liệu, bất bình đẳng và năng lực điều tiết của các quốc gia. Những nội dung này cung cấp cơ sở ban đầu để nhận diện các đặc điểm của trật tự kinh tế thế giới trong bối cảnh số hóa.

TS. Lại Lâm Anh trình bày tham luận tại Hội thảo

Với tham luận “Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và sự biến đổi của cấu trúc trật tự kinh tế thế giới hiện đại”, PGS.TS. Chu Đức Dũng phân tích mối quan hệ hai chiều giữa sự phát triển của chủ nghĩa tư bản số và quá trình thay đổi trật tự kinh tế thế giới. Công nghệ số tác động đến phân công lao động, chuỗi cung ứng và phân phối lợi ích; đồng thời, cạnh tranh địa chính trị và chính sách quốc gia định hình hoạt động của các doanh nghiệp công nghệ. Diễn giả lưu ý nguy cơ phân mảnh hệ sinh thái số, sự tập trung quyền kiểm soát công nghệ lõi và việc sử dụng các điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng như công cụ cạnh tranh chiến lược. Tham luận cũng đặt ra các kịch bản phát triển gắn với AI và yêu cầu đổi mới cơ chế quản trị kinh tế toàn cầu.

PGS.TS. Chu Đức Dũng trình bày tham luận tại Hội thảo

ThS. Phạm Hồng Tiến trình bày tham luận “Trật tự kinh tế thế giới trong thời đại chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”, tập trung làm rõ quan hệ giữa quyền lực nhà nước, các tập đoàn công nghệ và tư bản tài chính. Theo tác giả, vị thế của một nền kinh tế ngày càng gắn với khả năng kết nối và kiểm soát những nguồn lực chiến lược như công nghệ lõi, dữ liệu, năng lực tính toán, vốn và tiêu chuẩn. Đối với các quốc gia đi sau, tiếp cận công nghệ cần đi cùng khả năng hấp thụ, cải tiến và tạo ra giá trị trong nước. Từ đó, tham luận gợi mở cho Việt Nam việc lựa chọn những mắt xích có thể làm chủ, phát triển doanh nghiệp công nghệ và nhân lực, đồng thời đa dạng hóa đối tác để nâng cao khả năng tự chủ trong hội nhập.

ThS. Phạm Hồng Tiến trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong tham luận “Tư bản tài chính và địa chính trị toàn cầu trong chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”, TS. Lý Đại Hùng phân tích những biến đổi trong phương thức vận động của tư bản tài chính dưới tác động của AI, giao dịch thuật toán, tiền mã hóa và tài chính phi tập trung. Tác giả lưu ý các rủi ro đầu cơ, bất ổn hệ thống và sự gia tăng khoảng cách giữa vận động của tài sản tài chính với hoạt động sản xuất thực. Ở bình diện quốc tế, quyền kiểm soát hạ tầng số, hệ thống thanh toán và dòng dữ liệu có thể tạo ra những quan hệ phụ thuộc mới. Tham luận nhấn mạnh yêu cầu tăng cường giám sát rủi ro tài chính số, phát triển năng lực hạ tầng và gắn hoạt động tài chính với nhu cầu phát triển của nền kinh tế.

TS. Lý Đại Hùng trình bày tham luận tại Hội thảo

Khép lại phiên tham luận, TS. Nghiêm Tuấn Hùng trình bày nghiên cứu “Những vấn đề lý luận đặt ra đối với chủ quyền kinh tế quốc gia và quản trị toàn cầu trước sức ép của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số”. Diễn giả phân biệt thẩm quyền pháp lý của nhà nước với năng lực thực hiện chủ quyền trong môi trường số. Tác động của quyền lực nền tảng cần được đánh giá qua mức độ tập trung, khả năng thay thế nhà cung cấp, năng lực giám sát và phạm vi lựa chọn chính sách công. Từ cách tiếp cận này, tham luận đề nghị xem xét đồng thời hiệu quả thực thi và tính chính đáng của các cơ chế quản trị xuyên biên giới, chú trọng sự đại diện, minh bạch và trách nhiệm giải trình.

TS. Nghiêm Tuấn Hùng trình bày tham luận tại Hội thảo

Trong phần thảo luận, các chuyên gia tập trung trao đổi về tính nhất quán của khái niệm, tiêu chí phân loại và câu hỏi nghiên cứu. Một số ý kiến đề nghị làm rõ mối liên hệ giữa sự thay đổi công nghệ với phương thức tích lũy và tổ chức sản xuất, tránh sử dụng những tiêu chí khác nhau khi phân chia các giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản. Nghiên cứu cần xác định cụ thể kinh tế số đang làm thay đổi những bộ phận nào của trật tự hiện có, thông qua cơ chế nào và với mức độ ra sao.

Về xu hướng vận động của trật tự thế giới, hội thảo ghi nhận những cách nhìn khác nhau. Bên cạnh các phân tích về xu hướng đa cực và phân mảnh công nghệ, có ý kiến nhấn mạnh vai trò chi phối của Hoa Kỳ trong tài chính, tiền tệ và các định chế quốc tế. Các trao đổi cũng lưu ý rằng chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số là một trong nhiều nhân tố tác động đến trật tự kinh tế thế giới. Vì vậy, việc đánh giá cần đặt trong quan hệ với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và những thay đổi của hệ thống kinh tế, chính trị quốc tế.

Đối với Việt Nam, các ý kiến thảo luận đặt ra yêu cầu cân nhắc quan hệ giữa bảo vệ chủ quyền dữ liệu với mở rộng hợp tác và lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới. Một số ý kiến lưu ý ảnh hưởng của cạnh tranh công nghệ đến khả năng tiếp cận hạ tầng tính toán, bán dẫn và các hệ sinh thái số; đồng thời nhấn mạnh vai trò của giáo dục, đào tạo trong nâng cao năng lực tự chủ. Sự phát triển của AI và tự động hóa cũng đòi hỏi tiếp tục nghiên cứu những thay đổi của nhu cầu kỹ năng và lợi thế lao động trong quá trình tham gia phân công lao động quốc tế.

TS. Nguyễn Đình Luân trao đổi, thảo luận tại Hội thảo

Ông Bùi Ngọc Sơn trao đổi, thảo luận tại Hội thảo

PGS.TS. Lê Văn Cương trao đổi, thảo luận tại Hội thảo

Phát biểu tổng kết, TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khung phân tích của nhiệm vụ trên cơ sở làm rõ những yếu tố mới của lực lượng sản xuất, gồm dữ liệu, AI, hạ tầng số, nền tảng số và tài sản số, cùng những thay đổi trong quan hệ sở hữu, tiêu dùng và phân phối lợi ích. Đối với trật tự kinh tế thế giới, nghiên cứu cần tập trung vào ba phương diện: hệ tư tưởng và các nguyên tắc nền tảng; cấu trúc phân bổ quyền lực; thể chế quản trị toàn cầu. Việc kết nối các phương diện này sẽ giúp giải thích rõ hơn cách thức chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số tác động đến trật tự kinh tế thế giới và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam.

TS. Đặng Xuân Thanh phát biểu tổng kết Hội thảo

Những tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo đã cung cấp thêm cơ sở lý luận, tư liệu và các góc nhìn phản biện để nhóm nghiên cứu tiếp tục hoàn thiện khung phân tích, xác định trọng tâm triển khai nhiệm vụ. Các nội dung thảo luận đồng thời gợi mở hướng nghiên cứu về năng lực tự chủ công nghệ, vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị số và khả năng tham gia xây dựng các quy tắc quản trị kinh tế quốc tế.


Nguồn bài viết: Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới
Ý kiến bạn đọc
Họ tên no image
Nội dung no image
Mã kiểm tra no image
Tin xem nhiều
Thống kê truy cập
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tuần: 1
  • Tất cả: 1