Điểm giá trị đầu tiên của công trình nằm ở tính hệ thống và sự chuẩn xác trong phương pháp luận. Tác giả đã vận dụng linh hoạt các lý thuyết về hành vi ngôn ngữ (Speech Acts), chiến lược lịch sự (Politeness Strategies), ngữ dụng học thoại và đặc biệt là mối quan hệ giữa ngôn ngữ và giới (Language and Gender) để phân tích lớp từ ngữ xưng gọi. Với sự tỉ mỉ trong việc hệ thống hóa và phân loại, tác giả đã thực hiện khảo sát với khối lượng 1.161 lần xuất hiện từ ngữ xưng gọi trên 460 lượt thoại. Với một dung lượng khảo sát thực chứng phong phú, cuốn sách đã định hình một cách rõ nét diện mạo ngữ dụng của các đại từ nhân xưng, từ ngữ chỉ quan hệ thân tộc và quan hệ xã hội trong thế giới nghệ thuật của Khan Đăm Săn.
Cấu trúc cuốn sách gồm 5 chương:
Chương 1: Sử thi Đăm Săn - Bản anh hùng ca của người Ê-đê. Chương này giới thiệu một cách khái quát về người Ê-đê, tiếng Ê-đê và khắc họa tầm vóc của sử thi Đăm Săn. Tác giả đặt công trình trong dòng chảy của sử thi Tây Nguyên để làm rõ giá trị nội dung, nghệ thuật và bối cảnh thực tiễn của tộc người Ê-đê.
Chương 2: Từ ngữ xưng gọi chuyên dụng trong Sử thi Đăm Săn. Nội dung của chương 2 tập trung nhận diện và phân tích lớp đại từ nhân xưng cùng các từ ngữ có chức năng xưng gọi chuyên biệt. Qua các số liệu thống kê và phân tích ngữ nghĩa, chương này làm rõ tính hệ thống và các sắc thái biểu cảm đặc thù của ngôn ngữ sử thi.
Chương 3: Từ ngữ chỉ quan hệ thân tộc dùng để xưng gọi trong Sử thi Đăm Săn. Đây là phần nội dung then chốt phản ánh đậm nét dấu ấn của chế độ mẫu hệ. Việc phân tích cách xưng gọi trong gia đình và dòng họ (như tục nối nòi c\uê nuê) giúp độc giả hiểu sâu hơn về trật tự gia đình và vai trò của người phụ nữ Ê-đê truyền thống.
Chương 4: Từ ngữ chỉ quan hệ xã hội dùng để xưng gọi trong Sử thi Đăm Săn. Mở rộng ra các mối quan hệ cộng đồng, chương này khảo sát cách xưng gọi dựa trên địa vị, nghề nghiệp và danh xưng xã hội. Những phân tích này tái hiện một xã hội sử thi vừa có sự phân tầng rõ rệt, vừa giàu tính cố kết cộng đồng.
Chương 5: Đặc điểm văn hóa Ê-đê qua từ ngữ xưng gọi trong Sử thi Đăm Săn. Ở chương cuối, tác giả tổng kết các giá trị biểu trưng để khẳng định mối liên hệ hữu cơ giữa ngôn ngữ và văn hóa. Từ ngữ xưng gọi được minh chứng là nơi lưu giữ đức tin vạn vật hữu linh, đạo lý làm người và bản sắc tâm hồn dân tộc Ê-đê.
Cuốn sách mang đến những phát hiện mới:
Thứ nhất, qua việc phân tích cặp đại từ xưng gọi kâo - ih, tác giả đã luận giải một cách thuyết phục về tính dân chủ sơ khai và sự bình đẳng trong giao tiếp của người Ê-đê cổ đại. Đây không chỉ là vấn đề từ vựng học thuần túy mà còn là một chỉ dấu quan trọng về nhân học ngôn ngữ, phản ánh chiều sâu tư duy của một tộc người coi trọng sự tôn trọng lẫn nhau trong cộng đồng.
Thứ hai, cuốn sách đã đi sâu bóc tách lớp từ ngữ chỉ quan hệ thân tộc - vốn là rường cột trong cấu trúc xã hội mẫu hệ của người Ê-đê. Những phân tích về cách xưng gọi theo dòng mẹ, hệ thống c\uê nuê (nối nòi) được tác giả minh chứng một cách sắc sảo qua ngôn ngữ sử thi, giúp độc giả nhận diện rõ nét sự chi phối của cấu trúc văn hóa lên hành vi ngôn ngữ.
Thứ ba, công trình đã khái quát hóa được các chiến lược xưng gọi mang đậm tính đặc thù văn hóa. Đó là sự chuyển đổi linh hoạt giữa các bình diện: từ tôn ti trật tự xã hội đến sự gắn kết cộng đồng, từ giao tiếp giữa con người với con người đến sự tương tác với thế giới thần linh và thiên nhiên vạn vật.
Về phương diện khoa học, cuốn sách không chỉ đóng góp vào kho tàng tư liệu ngôn ngữ học về tiếng Ê-đê mà còn cung cấp một khung phân tích hữu hiệu cho các nghiên cứu về sử thi các dân tộc thiểu số khác.
Bằng ngôn ngữ trong sáng, lập luận chặt chẽ, thuyết phục và sự am hiểu tường tận về vùng đất Tây Nguyên, tác giả đã biến một công trình nghiên cứu khoa học khô khan trở thành một tác phẩm có sức hấp dẫn, giàu tính nhân văn.
Cuốn sách không chỉ là một công trình khoa học nghiêm túc mà còn là công trình góp phần bảo tồn di sản ngôn ngữ và lan tỏa những giá trị văn hóa Tây Nguyên trong dòng chảy đương đại. Chúng tôi hy vọng cuốn sách sẽ là nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu và những độc giả yêu mến văn hóa dân tộc.
Trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc!