Hội thảo có sự tham dự của đại diện Lãnh đạo Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương, cùng đông đảo các nhà nghiên cứu, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực nghiên cứu Campuchia, quan hệ quốc tế khu vực Mekong và Đông Nam Á. Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Lê Phương Hòa, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương nhận định Tiểu vùng sông Mekong có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế, an ninh và môi trường đối với các quốc gia trong khu vực. Trong những năm gần đây, bối cảnh khu vực và thế giới đang có nhiều biến động sâu sắc, từ sự dịch chuyển địa - chính trị, biến đổi khí hậu, an ninh nguồn nước cho đến các yêu cầu mới về phát triển bền vững và kết nối hạ tầng. Trong bức tranh đó, Campuchia là một mắt xích quan trọng với nhiều bước chuyển trong chính sách phát triển và đối ngoại. Việc nghiên cứu, đánh giá toàn diện thực trạng và triển vọng hợp tác của Campuchia trên các lĩnh vực: kinh tế, giao thông hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực, quản lý nguồn nước - môi trường để đưa ra hàm ý chính sách cho Việt Nam có ý nghĩa thiết thực cả về lý luận và thực tiễn.

Tại hội thảo, các tham luận đã tập trung phân tích hợp tác của Campuchia với Tiểu vùng trên nhiều lĩnh vực trọng yếu. Về kinh tế và thương mại, Campuchia đang tích cực mở rộng hạ tầng kết nối thị trường, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đẩy mạnh phát triển du lịch và đơn giản hóa thủ tục hải quan. Dù trao đổi thương mại trong khuôn khổ Tiểu vùng sông Mekong mở rộng (GMS) phục hồi và tăng trưởng tốt sau đại dịch COVID-19, Campuchia vẫn đối mặt với thách thức thâm hụt thương mại lớn với khu vực. Về hạ tầng và giao thông, Campuchia đẩy mạnh kết nối thông qua các hành lang kinh tế Đông - Tây và Bắc - Nam. Việc triển khai hàng loạt dự án hạ tầng từ năm 2015 đến nay đã góp phần hình thành các không gian kinh tế sôi động thuộc khuôn khổ GMS và Hợp tác Lan Thương - Mekong (LMC). Các diễn giả cũng nhấn mạnh sự tham gia của Campuchia trong hợp tác chia sẻ nguồn nước, năng lượng sạch và chuyển đổi mô hình nông nghiệp trong khu vực. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn đối mặt với bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, khoảng cách công nghệ xanh và rủi ro an ninh biên giới.

Phần thảo luận diễn ra sôi nổi, với nhiều góc nhìn sâu sắc về bối cảnh và việc nhận diện các yếu tố mới. PGS.TS. Nguyễn Sỹ Tuấn nhận định lịch sử hợp tác Mekong đã chuyển từ trọng tâm an ninh nguồn nước thuần túy sang không gian phát triển đa tầng (logistics, du lịch, năng lượng). Ông chỉ ra sự khác biệt trong tư duy/nhận thức của các quốc gia về sông Mekong, đồng thời gợi mở tiềm năng hợp tác của Campuchia trong du lịch chữa bệnh, năng lượng tái tạo và dịch vụ logistics. PGS.TS. Trần Khánh đề xuất làm rõ các nhân tố cốt lõi chi phối nhận thức và hành vi đối ngoại của Campuchia, đặc biệt là các vấn đề an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng. TS. Nguyễn Duy Dũng đánh giá cao bước tiến hạ tầng và cải thiện đời sống dân sinh trong khuôn khổ GMS, song lưu ý các thách thức dai dẳng về cạn kiệt tài nguyên nước, sự phụ thuộc kinh tế và tác động từ cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung. Các đại biểu khác cũng đóng góp ý kiến về tác động của bối cảnh an ninh mới (như xung đột biên giới Campuchia - Thái Lan), vai trò ngày càng gia tăng của cơ chế Lan Thương - Mekong, thách thức tội phạm xuyên quốc gia, di cư lao động, cũng như tầm quan trọng của việc cập nhật tính mới cho nhiệm vụ. Nhiều chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu hiện thực hóa hợp tác thông qua chuỗi liên kết song phương và ba bên, trên cơ sở đánh giá thực chất năng lực và thể chế chính trị - kinh tế nội tại của Campuchia.

Phát biểu tổng kết, hội thảo nhất trí rằng hợp tác giữa Campuchia và tiểu vùng sông Mekong đang đứng trước nhiều thời cơ lớn, song cũng đối mặt với không ít thách thức đan xen. Việc nghiên cứu toàn diện, khách quan và cập nhật về chủ đề này sẽ cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn, phục vụ đắc lực cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam trước những chuyển dịch nhanh chóng của bối cảnh khu vực./.