Trong đó có nhiệm vụ quan trọng mà Nghị quyết đặt ra là phải “Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, đẩy mạnh hợp tác nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ với các quốc gia có trình độ khoa học và công nghệ, chuyển đổi số phát triển, nhất là các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử, bán dẫn, năng lượng nguyên tử và các công nghệ chiến lược khác. 

Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) là biểu tượng lớn nhất cho sự hợp tác công nghệ giữa hai nước. Được xây dựng trực tiếp dựa trên nguyên mẫu của KIST – Viện nghiên cứu công lập từng đóng vai trò xương sống cho "Kỳ tích sông Hàn" – VKIST được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy thay đổi tư duy làm khoa học ứng dụng tại Việt Nam. Tính đến giai đoạn năm 2025 - 2026, mô hình vận hành của VKIST đã định hình rõ nét và rút ra nhiều bài học thực tiễn giá trị.

1. Mô hình vận hành thực tế của VKIST hiện nay

Khác với các viện nghiên cứu truyền thống tại Việt Nam (thường dựa vào ngân sách và nghiên cứu mang tính hàn lâm), VKIST đang vận hành theo cơ chế Viện nghiên cứu hợp đồng định hướng thị trường với 3 đặc điểm cốt lõi sau:

VKIT nghiên cứu dựa theo "đặt hàng" của thị trường, chuyển trọng tâm từ "nghiên cứu cái mình có" sang "nghiên cứu cái thị trường cần". Doanh nghiệp (cả Việt Nam và Hàn Quốc) đóng vai trò là bên đặt hàng. Viện lấy sản phẩm đầu ra thương mại hóa (output) làm thước đo để đánh giá hiệu quả, thay vì số lượng đề tài nằm trên giấy.

VKIT thí điểm mô hình "Mỗi doanh nghiệp, một nhà nghiên cứu", triển khai đưa các chuyên gia, kỹ sư hàng đầu của VKIST trực tiếp cắm chốt tại các nhà máy, doanh nghiệp. Họ sẽ đồng hành để phân tích quy trình sản xuất, nhận diện "nút thắt" công nghệ và trực tiếp viết đề bài R&D để giải quyết cho doanh nghiệp, đặc biệt tập trung vào các mảng chiến lược như vi mạch, bán dẫn, quang điện tử và năng lượng xanh.

VKIT hoạt động theo cơ chế "Đầu mối đặt hàng" quốc tế. VKIST đóng vai trò cầu nối, thu thập các bài toán công nghệ khó của doanh nghiệp trong nước, sau đó phối hợp với Viện KIST (Hàn Quốc) thành lập các nhóm nghiên cứu hỗn hợp. Các chuyên gia hàng đầu từ Hàn Quốc sẽ sang làm việc lâu dài tại Hòa Lạc để vừa giải quyết bài toán thực tế, vừa chuyển giao tri thức trực tiếp cho kỹ sư Việt Nam.

Để xây dựng Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo & Spin-off, VKIT không chỉ dừng lại ở chuyển giao công nghệ mà bắt đầu xây dựng hạ tầng thương mại hóa (HITCHub tại Hòa Lạc) và chuẩn bị thành lập các doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) từ chính các phát minh độc quyền của Viện.

2. Các bài học rút ra từ mô hình VKIST

Sự trưởng thành và các rào cản mà VKIST gặp phải trong quá trình vận hành mang lại những bài học đắt giá cho hệ thống chính sách khoa học công nghệ (KHCN) Việt Nam đó là:

Phải đồng bộ hóa "Hành lang pháp lý" với cơ chế đặc thù. VKIST được thiết kế với kỳ vọng có cơ chế tự chủ vượt trội về tài chính và lương thưởng để thu hút nhân tài. Tuy nhiên, trong thực tế, các quy định hành chính, luật ngân sách và thủ tục quản lý tài sản công hiện tại của Việt Nam đôi khi chưa theo kịp tư duy "vận hành kiểu quốc tế". Muốn có một viện nghiên cứu đẳng cấp thế giới, không thể chỉ cho họ "cơ chế đặc thù" trên văn bản, mà phải sửa đổi đồng bộ các luật liên quan (như Luật KH&CN) để cởi trói thực sự cho việc chi tiêu R&D, chấp nhận rủi ro trong khoa học và đơn giản hóa thủ tục mua sắm trang thiết bị chuyên sâu.

R&D chỉ sống được khi gắn chặt vào chuỗi giá trị của Doanh nghiệp. VKIST chứng minh rằng nếu không có sự thúc bách từ cạnh tranh thị trường, các viện nghiên cứu sẽ rất khó tự chuyển mình. Khi doanh nghiệp chịu bỏ tiền ra "thuê" viện nghiên cứu (mô hình nghiên cứu hợp đồng), dòng vốn đó mới là dòng vốn bền vững và định hướng đúng mục tiêu tăng trưởng. Nhà nước cần đóng vai trò "bà đỡ" giai đoạn đầu (qua vốn ODA, xây hạ tầng), nhưng sự sống còn của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phải dựa trên mối liên kết hữu cơ ba bên: Nhà nước (chính sách) + Nhà trường/Viện nghiên cứu (năng lực R&D) + Doanh nghiệp (vốn và thị trường).

Thu hút nhân tài cần "Môi trường làm việc" hơn là chỉ trợ cấp độc lập. Kinh nghiệm từ VKIST cho thấy, để mời được các tiến sĩ, chuyên gia xuất sắc từ nước ngoài về nước, mức lương cao chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ là họ phải được làm việc trong một hệ thống quản trị minh bạch, thủ tục hành chính gọn nhẹ, có các phòng thí nghiệm đồng bộ đạt chuẩn quốc tế và quan trọng nhất là có "đề bài lớn" để họ khẳng định bản thân.

Mô hình "Bắc cầu" công nghệ để rút ngắn thời gian. Việt Nam là nước đi sau, nếu tự nghiên cứu từ đầu sẽ mất rất nhiều thời gian. Mô hình phối hợp nhóm nghiên cứu hỗn hợp Việt - Hàn tại VKIST (Dự án bắc cầu) giúp kỹ sư Việt Nam được "đứng trên vai người khổng lồ". Cần nhân rộng mô hình này sang các ngành công nghiệp cốt lõi khác như thiết kế vi mạch bán dẫn hay AI, bằng cách chủ động mua hoặc hợp tác chuyển giao công nghệ lõi từ các nước tiên tiến, thay vì tự mày mò làm lại những gì thế giới đã tối ưu hóa.

Tóm lại, VKIST đang đóng vai trò như một "Phòng thí nghiệm chính sách" của Chính phủ Việt Nam. Những thành công hay nút thắt được tháo gỡ tại VKIST sẽ là cơ sở thực tiễn quan trọng nhất để sửa đổi luật pháp, hướng tới việc chuyển đổi toàn bộ hệ thống các viện nghiên cứu công lập tại Việt Nam vận hành hiệu quả theo thông lệ quốc tế.

Tài liệu tham khảo

1.https://vjst.vn/vkist-bieu-tuong-cua-hop-tac-khcn-va-doi-moi-sang-tao-giua-viet-nam-han-quoc-86402.html

2.https://vkist.gov.vn/vi/post/hoi-nghi-can-bo-vien-chuc-nguoi-lao-dong-vien-vkist-nam-2025-822.htm

3.https://vkist.gov.vn/vi/post/vien-vkist-de-xuat-voi-bo-khoa-hoc-va-cong-nghe--kh-cn--thi-diem-thuc-hien-mo-hinh--moi-doanh-nghiep--mot-nha-nghien-cuu-735.htm

4.https://vneconomy.vn/thuc-day-trien-khai-cac-nghien-cuu-khoa-hoc-cho-cac-doanh-nghiep-han-quoc-tai-viet-nam.htm

5.https://vkist.gov.vn/vi/post/hoi-nghi-can-bo-vien-chuc-nguoi-lao-dong-vien-vkist-nam-2025-822.htm

6.https://mst.gov.vn/vkist-nuoi-duong-tai-nang-khoa-hoc-cong-nghe-thong-qua-hop-tac-viet-nam-han-quoc-197250513100221324.htm

7.https://vkist.gov.vn/vi/post/ong-yoon-seok-jin-vien-truong-kist-chia-se-ve-du-an-ho-tro-thanh-lap-vien-khoa-hoc-va-cong-nghe-viet-nam-han-quoc--vien-vkist-115.htm