1. Ý nghĩa của cột mốc 25 năm ngày Gia đình Việt Nam

Ngày Gia đình Việt Nam 28/06 hằng năm đã trở thành dịp thiêng liêng để tôn vinh những giá trị văn hóa cao quý; nhắc nhở mỗi người dân Việt Nam hướng về cội nguồn, cùng nhau nuôi dưỡng tình yêu thương và sự sẻ chia.

Kỷ niệm 25 năm không chỉ là dịp để nhìn lại thành quả của phong trào xây dựng gia đình, mà còn là thời điểm quan trọng để nhận diện sự biến đổi của gia đình dưới tác động của kỷ nguyên số. Bài viết này điểm lại hành trình hoàn thiện đường lối, chủ trương của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam qua các kỳ Đại hội kể từ khi Ngày Gia đình Việt Nam được thành lập.

2. Quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Đảng về công tác xây dựng gia đình qua các kỳ Đại hội kể từ khi ấn định Ngày Gia đình Việt Nam

Đại hội Đảng lần thứ IX (2001) của Đảng đã nêu rõ trách nhiệm của gia đình trong việc giáo dục, phát triển nhân cách, lối sống, làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội. Đặc biệt, ngày 21/2/2005, Ban Bí thư Trung ương đã ra Chỉ thị số 49-CT/TW  về xây dựng gia đình trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Đây là lần đầu tiên Đảng ra chỉ thị về xây dựng gia đình, trong đó Đảng xác định rõ ràng, cụ thể hơn quan điểm về gia đình Việt Nam so với những năm trước đây: “Gia đình là tế bào của xã hội, nơi duy trì nòi giống, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ”.

Có thể nói, Chỉ thị số 49-CT/TW phản ánh bước chuyển trong quan điểm của Đảng về công tác xây dựng gia đình. Đảng đã nhìn ra mối quan hệ biện chứng giữa sự ổn định của gia đình và sức mạnh phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc nhấn mạnh chức năng “chống lại các tệ nạn xã hội” cũng cho thấy tầm nhìn xa của Đảng trước những mặt trái của cơ chế thị trường đang bắt đầu len lỏi vào từng nếp nhà lúc bấy giờ.

Kế thừa tư tưởng của Chỉ thị 49, Đại hội Đảng lần thứ X (2006) tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu xây dựng gia đình “no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”. Đảng xác định: “Xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hoá truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Tiếp nối tinh thần đó, Đại hội Đảng lần thứ XI (2011), khẳng định đầu tư cho gia đình là đầu tư cho phát triển bền vững và xác định yêu cầu cấp thiết đó là: Phải sớm xây dựng và triển khai chiến lược quốc gia về gia đình. Trong  Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định: “Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Đơn vị sản xuất, công tác, học tập, chiến đấu phải là môi trường rèn luyện phong cách làm việc có kỷ luật, có kỹ thuật, có năng suất và hiệu quả cao, bồi đắp tình bạn, tình đồng chí, đồng đội, hình thành nhân cách con người và nền văn hoá Việt Nam”.

Hiện thực hóa Nghị quyết Đại hội XI, tháng 06/2014, Hội nghị lần thứ 09 Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 33-NQ/TW Về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước . Nghị quyết xác định: “Thực hiện chiến lược phát triển gia đình Việt Nam, xây dựng gia đình thực sự là nơi hình thành, nuôi dưỡng nhân cách văn hóa và giáo dục nếp sống cho con người. Phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh. Xây dựng và nhân rộng các mô hình gia đình văn hóa tiêu biểu, có nền nếp, ông bà, cha mẹ mẫu mực, con cháu hiếu thảo, vợ chồng hòa thuận, anh chị em đoàn kết, thương yêu nhau”.

Đại hội Đảng lần thứ XII (2016) tiếp tục kiên định nhiệm vụ “Thực hiện chiến lược phát triển gia đình Việt Nam. Phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, văn minh”.

Đặc biệt, sự phát triển quan điểm của Đảng thể hiện rõ nét hơn tại Đại hội XIII của Đảng (2021) với việc đề ra chủ trương mang tính hệ thống hóa: “phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong thời kỳ mới”; “thực hiện các chuẩn mực văn hoá gia đình Việt Nam ấm no, hạnh phúc, tiến bộ và văn minh”. Trong quá trình đó, đặc biệt “đề cao vai trò của gia đình trong nuôi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ”. Quan điểm này nhấn mạnh vai trò của gia đình không chỉ là nơi nuôi dưỡng mà còn là môi trường văn hóa để giáo dục thế hệ trẻ trước những biến động của thời đại.

Để hiện thực hóa nghị quyết, ngày 24/06/2021, Ban Bí thư tiếp tục ban hành Chỉ thị số 06-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng gia đình trong tình hình mới, khẳng định:  “Gia đình là một trong những nhân tố quan trọng quyết định sự phát triển bền vững của đất nước”. Tiếp đó, ngày 30/12/2021, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2238/QĐ-TTg phê duyệt  Chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2030. Đây là văn kiện hành động có tính bước ngoặt, định hình toàn diện sự phát triển của gia đình với mục tiêu là “Xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, là hạt nhân, tế bào lành mạnh của xã hội, tổ ấm của mỗi người; là nơi nuôi dưỡng, bồi đắp nhân cách, lối sống tôn trọng đạo lý truyền thống tốt đẹp của dân tộc; phát huy, nhân rộng các giá trị tốt đẹp góp phần thúc đẩy phát triển bền vững đất nước”. Chiến lược đặt mục tiêu phấn đấu 100% nam, nữ thanh niên trước khi kết hôn được giáo dục, tư vấn về hôn nhân gia đình, kiến thức, kỹ năng xây dựng gia đình hạnh phúc; phấn đấu hằng năm 90% vụ việc bạo lực gia đình được giải quyết theo quy định pháp luật; 100% người bị bạo lực gia đình được hỗ trợ cung cấp các dịch vụ thiết yếu; 100% địa phương có mô hình can thiệp, phòng ngừa và ứng phó bạo lực gia đình nhằm giảm tác hại của bạo lực gia đình, đặc biệt với phụ nữ, người yếu thế và trẻ em.

Đại hội XIV của Đảng (2026), Đảng nhìn nhận công tác gia đình vượt ra khỏi một phạm trù văn hóa hay đạo đức thuần túy, mà xác lập gia đình như một thiết chế xã hội nền tảng . Báo cáo chính trị Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi là “Xây dựng văn hóa gia đình, nhà trường và xã hội nhằm bảo vệ, gìn giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa và chuẩn mực đạo đức”. Đồng thời, văn kiện đã chính thức hóa, đưa việc triển khai bốn nhóm Hệ giá trị là Hệ giá trị quốc gia, Hệ giá trị văn hóa, Hệ giá trị gia đình và Chuẩn mực con người Việt Nam làm mục tiêu và định hướng hành động toàn diện cho giai đoạn 2026 - 2030. Đại hội XIV kiên trì định hướng “Phát triển lấy con người làm trung tâm”. Việc đưa chỉ số hài lòng và cuộc sống hạnh phúc của người dân, của từng mái ấm gia đình vào văn kiện chính là lời khẳng định: sức mạnh vươn mình của dân tộc trong kỷ nguyên mới không chỉ đo bằng quy mô GDP, mà phải được hiện thực hóa bằng sự an yên, tiến bộ và nụ cười trong mỗi nếp nhà Việt Nam.

Cột mốc 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (2026) cũng là thời điểm toàn Đảng, toàn dân ta bước vào giai đoạn thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, việc xây dựng hệ giá trị gia đình đang đứng trước yêu cầu chuyển dịch mạnh mẽ từ các giá trị truyền thống sang hiện đại, đảm bảo tính kế thừa và thích ứng. Hành trình 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (2001 - 2026) là chặng đường khẳng định Gia đình không chỉ là nơi “duy trì nòi giống” mà là nguồn lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của đất nước. Để hiện thực hóa điều này, cần tập trung vào các nhóm giải pháp sau:

Thứ nhất, phát triển dịch vụ công hỗ trợ gia đình, trong đó Nhà nước đóng vai trò chủ đạo trong việc quy hoạch và cung cấp các gói dịch vụ thiết yếu để giảm tải gánh nặng chăm sóc cho gia đình trong bối cảnh già hóa dân số, bao gồm dịch vụ chăm sóc người già tại cộng đồng, hệ thống nhà trẻ, mẫu giáo chất lượng cao và dịch vụ tư vấn tâm lý học đường. Chăm sóc trẻ em, người già không còn là việc riêng của mỗi gia đình mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số tại Việt Nam đang diễn ra nhanh, nếu không có sự hỗ trợ của dịch vụ công, việc chăm sóc ông bà, bố mẹ và trẻ em sẽ tạo gánh nặng cho sự phát triển của các gia đình trẻ, đặc biệt là phụ nữ. Việc phát triển các dịch vụ này chính là cách hiện thực hóa các cam kết an sinh xã hội mà Đại hội XIV đã đề ra.

Thứ hai, nâng cao năng lực số cho gia đình thông qua việc trang bị kỹ năng số, kỹ năng an toàn thông tin đặc biệt là cho các bậc cha mẹ, người cao tuổi. Đây là chìa khóa để thu hẹp “khoảng cách thế hệ” và “khoảng cách số”, biến công nghệ thành công cụ kết nối thành viên thay vì tạo ra rào cản. Trong kỷ nguyên số và sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), khoảng cách số rất dễ dẫn đến khoảng cách thế hệ khi mà người trẻ chìm đắm trong thế giới số còn người lớn tuổi đối mặt với nguy cơ bị bỏ lại phía sau do không theo kịp tốc độ thay đổi của công nghệ, mối liên kết gia đình sẽ dần trở nên lỏng lẻo khi các phương thức giao tiếp truyền thống bị đứt gãy hoặc không duy trì thường xuyên. Chính vì vậy, việc nâng cao năng lực số không chỉ giúp bảo vệ các thành viên trước các rủi ro lừa đảo công nghệ cao mà còn là giải pháp để biến công nghệ thành cầu nối, tạo ra sự thấu hiểu và đồng điệu sâu sắc giữa cha mẹ và con cái trong thời đại mới.

Thứ ba, xây dựng mạng lưới nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp ngay tại cộng đồng để kịp thời phát hiện, hỗ trợ và can thiệp khi gia đình gặp khủng hoảng như bạo lực, mâu thuẫn, khó khăn kinh tế đột xuất.

Thứ tư, cần tích hợp các chỉ số về gia đình, chỉ số hạnh phúc vào các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương và quốc gia, coi đây là một trong những thước đo hiệu quả quản lý nhà nước về công tác gia đình đặc biệt là ở cơ sở. Khi “Hạnh phúc” trở thành một chỉ tiêu thi đua, các chính sách công sẽ hướng tới phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện hơn.

Chào mừng Kỷ niệm 25 năm Ngày Gia đình Việt Nam (28/06/2001 - 28/06/2026), nhìn lại chặng đường một phần tư thế kỷ có thể khẳng định quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình Việt Nam luôn nhất quán, xuyên suốt và không ngừng phát triển. Từ việc xác định và khẳng định gia đình là tế bào xã hội (năm 2001), đến yêu cầu xây dựng “Chiến lược quốc gia về gia đình” (giai đoạn 2005 - 2011) và hiện nay là xây dựng và thực thi “Hệ giá trị gia đình” (từ Đại hội Đảng lần thứ XIII đến Đại hội Đảng lần thứ XIV), Đảng ta luôn đặt gia đình ở vị trí trung tâm của chính sách phát triển. Đây chính là kim chỉ nam để toàn Đảng, toàn dân tiếp tục vun đắp cho tổ ấm Việt Nam vững vàng bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.