So sánh nghi lễ lên đồng của người Việt và nghi lễ then của người Nùng
14/07/2026
Thực hiện nhiệm vụ khoa học cấp cơ sở năm 2026 với đề tài "So sánh nghi lễ lên đồng của người Việt và nghi lễ Then của người Nùng", Vừa qua, đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học do ThS. Đỗ Duy Hưng làm trưởng đoàn đã tiến hành khảo sát thực địa tại xã Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn. Chuyến khảo sát được triển khai tại ba thôn Nà Cốc, Tòng Chẹp và Đồng Trường nhằm thu thập tư liệu phục vụ nghiên cứu, đồng thời tìm hiểu thực trạng thực hành nghi lễ Then của người Nùng trong bối cảnh hiện nay.
Trong thời gian làm việc tại địa phương, đoàn nghiên cứu đã làm việc với lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bình Gia; Tại địa bàn, đoàn đã gặp gỡ 10 thầy Then đang trực tiếp hành nghề, trong đó có các thầy Then cao tuổi, những người có nhiều năm thực hành nghi lễ và một số thầy thuộc thế hệ kế cận. Việc lựa chọn đối tượng khảo sát ở nhiều độ tuổi và kinh nghiệm hành nghề khác nhau giúp đoàn nghiên cứu có điều kiện nhận diện cả những yếu tố truyền thống được bảo lưu và những biến đổi trong thực hành nghi lễ Then hiện nay. Ngoài ra đoàn có quan sát tham dự, khảo sát tại các hộ gia đình và thu thập các tài liệu quản lý Nhà nước liên quan đến lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Tại buổi làm việc với lãnh đạo lãnh đạo Phòng văn hóa - Xã hội xã Bình Gia, đoàn đã tiếp nhận thêm các thông tin về đặc điểm dân cư, thực trạng thực hành tín ngưỡng Then, công tác quản lý nhà nước cũng như những thuận lợi, khó khăn trong quá trình bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.
Đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học làm việc với lãnh đạo Phòng Văn hóa - Xã hội xã Bình Gia.
Tiếp đó đoàn nghiên cứu bắt đầu khảo sát thực địa tại các thôn Nà Cốc, Tòng Chẹp và Đồng Trường. Đoàn trực tiếp gặp gỡ các thầy Then, khảo sát không gian thực hành nghi lễ, tìm hiểu điều kiện hành nghề, quá trình truyền dạy cũng như vai trò của nghi lễ Then trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng người Nùng.
Đoàn công tác của Viện Dân tộc học và Tôn giáo học làm việc với tại thôn Nà Cốc, xã Bình Gia.
Đoàn ghi chép quá trình thực hành nghi lễ, thu thập tư liệu về hệ thống nghi lễ, lời hát Then, đàn tính, trang phục nghi lễ và những biến đổi trong thực hành Then hiện nay.
ThS. Đỗ Duy Hưng trao đổi với thầy Then trong quá trình khảo sát thực địa tại thôn Đồng Trường , xã Bình GiaTrong quá trình ở thực địa, đoàn nghiên cứu đã tiến hành rà soát, bổ sung thông tin, đối chiếu các kết quả khảo sát với cán bộ văn hóa địa phương và hoàn thiện việc thu thập tư liệu trước khi kết thúc đợt công tác. Những tư liệu thu thập được sẽ tiếp tục được xử lý, phân tích nhằm phục vụ các nội dung nghiên cứu của nhiệm vụ.
Đỗ Duy Hưng
Nguồn bài viết: Viện Dân tộc học và Tôn giáo học